Jerzy V, właśc. Jerzy Fryderyk Ernest Albert, ang. George Frederick Ernest Albert (ur. 3 czerwca 1865 w Londynie, zm. 20 stycznia 1936 w Sandringham) – król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii (od 1927 Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej) i cesarz Indii od 6 maja 1910 do 1936. W czasie I wojny światowej zmienił nazwisko na Windsor, gdyż dotychczasowe o niemieckim pochodzeniu (Coburg) kojarzone było z wrogimi Niemcami. Za jego rządów w 1922 Imperium brytyjskie osiągnęło rozmiar 36,6 miliona km², stając się największym imperium w historii ludzkości.
Wczesne lata życia thumb|upright|left|Jerzy w wieku pięciu lat Urodził się w Marlborough House. Był drugim synem Alberta Edwarda, księcia Walii, i jego żony, księżniczki duńskiej Aleksandry. Został ochrzczony 7 lipca 1865 w zamku Windsor. Wychowywał się ze starszym bratem, Albertem Wiktorem, księciem Clarence i Avondale, pod okiem Daltona, proboszcza Sandringham.
W styczniu 1877 rozpoczął służbę w Królewskiej Marynarce Wojennej na okręcie HMS Britannia. Przez kolejne dwa lata służył jako kadet. W 1879 został porucznikiem marynarki i rozpoczął służbę na HMS Bacchante. 8 października 1883 otrzymał dyplom kapitana marynarki. Jego kariera została przerwana w 1892, kiedy to dowiedział się o śmierci starszego brata. W 1892 został mianowany księciem Yorku. W 1898 pełnił swoją ostatnią służbę na pokładzie HMS Cressent, po czym wystąpił z marynarki.
Małżeństwo i rodzina thumb|upright|left|Król Jerzy i królowa Maria, 1913 Podczas służby w Royal Navy przez pewien czas stacjonował na Malcie, gdzie jego dowódcą był stryj, książę Edynburga. Jerzy poznał tam jego córkę, Marię. Królowa Wiktoria, książę Walii i książę Edynburga zaaprobowali kandydatkę na żonę, ale swój sprzeciw wyraziła matka potencjalnej narzeczonej, dlatego Maria pod wpływem matki odrzuciła jego zaręczyny. Po śmierci Alberta w 1892 królowa Wiktoria przekonała Jerzego, by poślubił narzeczoną księcia, Marię Teck. Para wymieniła ze sobą dwa listy, a 6 lipca 1893 wzięła ślub w kaplicy królewskiej w St. James’s Palace. Mieli sześcioro dzieci: Edwarda VIII (23 czerwca 1894 – 28 maja 1972), Jerzego VI (14 grudnia 1895 – 6 lutego 1952), Wiktorię Aleksandrę Alicję Marię (25 kwietnia 1897 – 28 marca 1965), Henryka Wilhelma Fryderyka Alberta (31 marca 1900 – 10 czerwca 1974), Jerzego Edwarda Aleksandra Edmunda (20 grudnia 1902 – 25 sierpnia 1942) i Jana Karola Franciszka (12 lipca 1905 – 18 stycznia 1919).
Droga do tronu 24 maja 1892 królowa Wiktoria mianowała Jerzego księciem Yorku, hrabią Inverness i baronem Killarney. Książę i księżna Yorku mieszkali głównie w York Cottage w Sandringham, gdzie prowadzili życie zgodnie z wzorem klasy średniej. Jerzy preferował prostotę i spokój, czym różnił się od swojego ojca. Razem z żoną wypełniał królewskie obowiązki. W 1901 udali się w podróż po Imperium Brytyjskim. Odwiedzili Australię, gdzie książę otworzył pierwszą sesję australijskiego parlamentu. Następnie udali się do Południowej Afryki, Kanady i Nowej Zelandii, gdzie na ich cześć w Auckland otwarto Cornwall Park.
Po śmierci królowej Wiktorii w 1901 i objęciu tronu przez Edwarda VII został księciem Kornwalii i księciem Rothesay. 9 listopada 1901 został mianowany księciem Walii i hrabią Chester. Król Edward VII lepiej przygotował syna do rządów, niż on sam został przygotowany przez swoją matkę, która odsuwała go od spraw państwowych. Jerzy czytał państwowe dokumenty, często zasięgając rady żony, która też pisała za niego jego przemówienia. W 1906 odbył podróż do Indii, gdzie był zdegustowany dyskryminacją rasową i postulował większy udział Hindusów w rządach.
Początki panowania thumb|upright|Jerzy jako książę Kornwalii Po śmierci króla Edwarda VII 6 maja 1910 objął tron, stając tym samym wobec istotnych wyzwań ustrojowych, w tym reformy Izby Lordów. Kryzys konstytucyjny związany z ograniczeniem jej kompetencji przypadł na okres rządów Herberta Henry’ego Asquitha, który w 1910 uzyskał mandat wyborczy do przeprowadzenia zmian. Jerzy V aktywnie uczestniczył w życiu politycznym, m.in. desygnując Stanleya Baldwina na następcę Alfreda Bonara Lawa i nakłaniając Jamesa Ramsaya MacDonalda do utworzenia w 1931 Rządu Narodowego.
Koronacja 22 czerwca 1911 w opactwie westminsterskim został koronowany na króla Zjednoczonego Królestwa. Ceremonię koronacyjną zarejestrował pierwszą na świecie ręczną kamerą filmową (zwaną aeroskopem) polski wynalazca Kazimierz PrószyńskiWładysław Jewsiewicki, Kazimierz Prószyński, wyd. Interpress, Warszawa 1974, s. 68.. Król Jerzy V był człowiekiem głęboko wierzącym i sama koronacja nie była dla niego jedynie podniosłą ceremonią, ale także wielkim przeżyciem religijnym. Uważał siebie za władcę wyniesionego poprzez przymierze z Bogiem, związanego przysięgą służby swemu ludowi. Obiecał służyć swojemu krajowi i poddanym, kierować się prawem i sprawiedliwością oraz zachować religię protestancką i Kościół anglikański. Obietnica zachowania protestantyzmu była złagodzoną wersją wcześniejszego tekstu zawierającego oskarżenia pod adresem katolicyzmu. Jerzy V nie chciał obrazić katolików mieszkających w Wielkiej Brytanii, zwłaszcza w czasie, kiedy poważnego znaczenia nabrała kwestia autonomii Irlandii. Ponadto król wiedział, że w całej Anglii zarówno obrzędy, jak i nauczanie kościoła stawały się podobne do praktyk i treści właściwych dla Kościoła rzymskiego.
W grudniu 1911 razem z żoną udał się w podróż do Indii, gdzie mieli odebrać hołd jako cesarz i cesarzowa. Wizyta stanowiła dla Anglii potwierdzenie potęgi Imperium i lojalności milionów mieszkańców Azji. W uroczystości uczestniczyło 100 tys. mieszkańców, a Jerzy i Maria w nowych koronach, wykonanych specjalnie na tę okazję, zostali usadzeni na wysokim tronie pod złotą kopułą.
Wojna Przystępując 4 sierpnia 1914 do I wojny światowej, Wielka Brytania dążyła do zniszczenia swego głównego rywala – Niemiec oraz zabezpieczenia i poszerzenia wpływów na Bliskim Wschodzie. Kierując się nastrojami patriotycznymi i antyniemieckimi, Jerzy V zdecydował o zmianie niemieckiego brzmienia nazwiska dynastii z Sachsen-Coburg-Gotha na Windsor, co miało znaczenie symboliczne i propagandowe. Spodziewano się, że wojna potrwa krótko i przy pomocy Francuzów i Rosjan Anglia zwycięży w ciągu kilku miesięcy. Większość Brytyjczyków z radością powitała deklarację przystąpienia do wojny. W znacznym stopniu podniesiono wydatki na flotę i armię, rozbudowano bazy morskie, a cały kraj podzielono na okręgi wojskowe. Jerzy V podczas wojny odwiedzał brytyjskie bazy morskie, szpitale, obszary objęte bombardowaniami, przeprowadzał inspekcje i spotykał się z tysiącami obywateli. Wprowadził także w pałacu Buckingham takie ograniczenia, jakie odczuwała większość społeczeństwa – racjonowano żywność, wypożyczono konie z królewskich stajni do ciągnięcia ambulansów, a powozy służyły do przewożenia rannych żołnierzy.
Dwaj synowie króla walczyli na froncie, na którym pojawiał się też sam Jerzy V. Popierał ideę ścisłej współpracy aliantów i jako pierwszy oddał brytyjską armię pod rozkazy marszałka Focha. W 1915 został lekko ranny, gdy w czasie przeglądu wojska jego koń, spłoszony wystrzałami, zrzucił go na ziemię.
Pod wpływem swojego premiera, został zmuszony do usunięcia z kaplicy św. Jerzego w Windsorze sztandarów ośmiu kawalerów Orderu Podwiązki, którą ustanowił król Edward III w 1348. Jerzy V uważał za bezmyślne odrzucanie wszystkiego, co niemieckie, i dlatego kategorycznie odmówił usunięcia mosiężnych plakietek z imionami kawalerów, które uważał za świadectwo historii. Monarcha twierdził, że istnieją o wiele ważniejsze oznaki patriotyzmu, a takie postępowanie uznał za pogwałcenie minionych dziejów.
thumb|Król Jerzy wizytujący 29 DP, 1915
Kłopoty rodziny królewskiej Car Mikołaj II (kuzyn Jerzego V) i caryca Aleksandra Fiodorowna w marcu 1917 zostali zmuszeni do abdykacji z powodu rewolucji lutowej. Zwrócili się do Jerzego z prośbą o zgodę na emigrację dla siebie i swoich dzieci. Pierwszą reakcją Jerzego było zaoferowanie swojemu kuzynowi azylu w Anglii, ale w drugiej połowie marca zmienił zdanie. , osobisty sekretarz króla, doradził, że w takiej sytuacji brytyjska monarchia konstytucyjna zostałaby skojarzona z obcą autokracją, co byłoby dźwignią dla tych wszystkich, którzy w obecnym czasie żądali republiki w Anglii. Król musiał wziąć pod uwagę tę opinię, gdyż obawiał się silnej niechęci opinii publicznej i osłabienia swojej pozycji. Bał się uchodzić za obrońcę zdetronizowanego monarchy, w chwili gdy zagrożona była jego własna monarchia i rodzina, za którą czuł się odpowiedzialny. Rodzina carska została przewieziona z Carskiego Sioła do Tobolska na Syberii, a w kwietniu 1918 trafiła do Jekaterynburga na Uralu, gdzie trzy miesiące później została zamordowana. Pod koniec czerwca 1918 Jerzy V napisał w swoim pamiętniku: „To było bezmyślne morderstwo. Byłem przywiązany do Mikołaja, który był najserdeczniejszym z ludzi i prawdziwym dżentelmenem: kochał swój kraj oraz ludzi”.
Coraz więcej poddanych uważało, że niemieckie rodowe nazwisko dynastii, Saxe-Coburg-Gotha (niem. Sachsen-Coburg-Gotha), dowodzi jej proniemieckich nastawień. Do premiera kierowano listy z zapytaniem, jak zamierza wygrać wojnę, skoro sam król jest „Niemcem”. Wówczas zwrócono się do dyrektora Królewskiego Kolegium Heraldycznego o ustalenie właściwego rodowego nazwiska króla Jerzego V. Kiedy akademicy zastanawiali się nad nazwiskiem, król znalazł wyjście z tej sytuacji, uznając, że niezbędny jest publiczny gest solidarności z angielską historią, aby udowodnić narodowi, że jego przodkowie są jednymi z nich. Lord Stamfordham zauważył, że król Edward III często występował jako Edward Windsor. Monarcha darzył wielkim zaufaniem swojego sekretarza, a jego pracę podsumował jednym zdaniem: „To on nauczył mnie być królem”. Uznał, że skojarzenia były zupełnie bezpieczne: zamek – miasto – dynastia i zdecydował, że rodzina królewska będzie nazywała się Windsor.
W połowie lipca 1917 Rada Przyboczna zaaprobowała stosowny dekret, który następnego dnia (17 lipca) ukazał się we wszystkich brytyjskich gazetach: „(...) odtąd Dom Nasz i Ród zwać się będzie i winien być znany jako Dom i Ród Windsor; (...) Postanowiliśmy w imieniu Własnym oraz wszystkich naszych potomków i wszystkich pozostałych potomków Naszej Babki Królowej Wiktorii (...) zrezygnować ze wszystkich niemieckich Tytułów i Godności oraz zaprzestać ich stosowania”. Zmiana nazwy dynastii nie wystarczała dla dalszego istnienia monarchii. Król zdawał sobie sprawę z tego, że w obliczu tak trudnych dla narodu chwil nie wolno pominąć niczego, co pomoże w umocnieniu pozycji Korony.
Także , zastępca prywatnego sekretarza króla, próbował ożywić i umocnić monarchię. Postrzegał on rodzinę królewską jako ważny instrument propagandowy, służący interesom Wielkiej Brytanii. Ponieważ monarchii brakowało skutecznych rzeczników, Wigram uznał, że należy zręcznie wciągnąć prasę do tworzenia pozytywnego wizerunku króla i upowszechnić w społeczeństwie walory i znaczenie monarchii. Jeszcze kilka lat wcześniej Jerzy V nawet nie chciałby o tym słyszeć, gdyż z trudem tolerował prasę i radio. Jednak teraz wiedział, że Wigram ma rację, pomimo iż jego plan może doprowadzić do zmniejszenia dystansu między monarchą a społeczeństwem. Aż do końca panowania króla Clive Wigram był niezmożonym promotorem bezustannego zainteresowania mediów rodziną królewską. Potrafił doskonale wykorzystywać najlepsze cechy rodziny królewskiej, której odtąd podczas oficjalnych wystąpień, przemówień i ceremonii stale towarzyszyły media.
Królewskie dzieci