Antoni Stanisław Światopełk-Czetwertyński (ur. 1748, zm. 28 czerwca 1794) – książę kasztelan przemyski od 1790 roku, w 1773 poseł bracławski na Sejm Rozbiorowy 1773–1775, jako członek delegacji powołanej dla ułożenia i ratyfikacji traktatów z państwami zaborczymi po I rozbiorze Polski był przedstawicielem opozycjiRyszard Chojecki, Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r., w: Kwartalnik Historyczny, LXXIX, nr 3, 1972, s. 557, 559.. Zausznik ambasady rosyjskiej, przeciwnik Konstytucji 3 maja, marszałek konfederacji targowickiej od marca 1793 roku, konsyliarz jej konfederacji generalnej koronnejDariusz Rolnik, Szlachta koronna wobec konfederacji targowickiej (maj 1792 - styczeń 1793), Katowice 2000, s. 162., odznaczony Orderem Orła BiałegoKawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 274.. W 1773 roku pobrał 150 czerwonych złotych z kasy wspólnej trzech dworów rozbiorczychGazeta Rządowa, nr 53 25 sierpnia 1794, s. 212..
Członek konfederacji Adama Ponińskiego w 1773 rokuActum in Curia Regia Varsaviensi Feria Tertia post Dominicam Conductus Paschae videlicet, die vigesima Mensis Aprilis Anno Domini Millesimo Septingentesimo Septuagesimo Tertio. [Inc. tekst pol.:] My Posłowie na Seym blisko następuiący [...], b.n.s.. Członek konfederacji Andrzeja Mokronowskiego w 1776 roku i poseł na sejm 1776 roku z województwa bracławskiegoVolumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 529..
Był członkiem konfederacji Sejmu CzteroletniegoKalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 312.. Figurował na liście posłów i senatorów posła rosyjskiego Jakowa Bułhakowa w 1792 roku, która zawierała zestawienie osób, na które Rosjanie mogą liczyć przy rekonfederacji i obaleniu dzieła 3 majaŁukasz Kądziela, Między zdradą a służbą Rzeczypospolitej. Fryderyk Moszyński w latach 1792-1793, Warszawa 1993, s. 46, Сборник Русского исторического общества, t. 47,Petersburg 1885, s. 272.. Był rotmistrzem targowickiej formacji Brygady Kawalerii Narodowej Znaków Hussarskich pod Imieniem Województwa BracławskiegoJarosław Gdański, Mariusz Machynia, Czesław Srzednicki, Kamil Stepan, Wojsko Koronne. Formacje Targowicy, szkolnictwo wojskowe. Varia, Uzupełnienia, Kraków2003, s. 12.. W 1792 roku był delegowany przez konfederację targowicką do zasiadania w Komisji Skarbowej Wielkiego Księstwa LitewskiegoKorrespondent Warszawski Donoszący Wiadomości Kraiowe y Zagraniczne. 1792, no 63, s. 579..
W 1785 roku został kawalerem Orderu Świętego StanisławaZbigniew Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006, s. 192..
28 czerwca 1794 roku w czasie insurekcji kościuszkowskiej został wywleczony z więzienia i bez sądu powieszony jako zdrajca przez tłum warszawski.
Jego dziećmi z pierwszego małżeństwa z Teklą zd. Kampenhauzen (von Campenhauzen, pochodzącą z inflanckiej szlachty) byli: Maria (1779–1854), która wyszła za mąż za rosyjskiego księcia Dymitra Naryszkina, a następnie została wieloletnią metresą cara Aleksandra I, Janina (zwana Żanetą), która wraz siostrą trafiła w 1795 na carski dwór i tam nawiązała krótki romans z Konstantym, bratem Aleksandra I, Borys, który został pułkownikiem rosyjskiej armii biorąc udział w wojnach napoleońskich.
Przypisy
Linki zewnętrzne Mowy Antoniego Stanisława Czetwertyńskiego-Światopełka w bibliotece Polona
Kategoria:Członkowie delegacji Sejmu Rozbiorowego (1773–1775) Kategoria:Urzędnicy konfederacji targowickiej Kategoria:Członkowie konfederacji Adama Ponińskiego 1773 Kategoria:Członkowie konfederacji Andrzeja Mokronowskiego 1776 Kategoria:Członkowie konfederacji Sejmu Czteroletniego Kategoria:Kasztelanowie przemyscy Kategoria:Konsyliarze konfederacji generalnej koronnej (konfederacja targowicka) Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Marszałkowie konfederacji targowickiej Kategoria:Ofiary samosądów w powstaniu kościuszkowskim Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo bracławskie) Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1776 Kategoria:Posłowie na Sejm Rozbiorowy (1773–1775) Kategoria:Straceni przez powieszenie Kategoria:Straceni w czasie powstania kościuszkowskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Pobierający pensję z kasy ambasady rosyjskiej w I Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita) Antoni Stanisław Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-rosyjskiej 1792 (strona rosyjska) Kategoria:Urodzeni w 1748 Kategoria:Więźniowie władz powstania kościuszkowskiego Kategoria:Zmarli w 1794