Nikołaj Aleksandrowicz Bułganin (, ur. w Niżnym Nowogrodzie, zm. 24 lutego 1975 w Moskwie) – radziecki wojskowy, działacz partyjny, polityk, urzędnik i ekonomista narodowości rosyjskiej, marszałek Związku Radzieckiego (w 1958 roku zdegradowany do generała pułkownika), premier RFSRR (1937–1938), prezes Banku Państwowego ZSRR (1938–1940, 1958), wicepremier ZSRR (1938–1940), minister sił zbrojnych ZSRR (1947–1949), minister obrony ZSRR (1953–1955), premier ZSRR (1955–1958), członek Komitetu Centralnego KPZR i Biura Politycznego KC KPZR. Jeden z najpotężniejszych dygnitarzy Związku Radzieckiego późnych rządów Stalina (którego był wiernym człowiekiem) i lat pięćdziesiątych, członek wewnątrzpartyjnej opozycji przeciw Chruszczowowi, po jej klęsce usunięty z kierownictwa państwa i ważnych stanowisk, wpływów nigdy nie odzyskał. Uczestnik rewolucji październikowej, wojny domowej w Rosji i II wojny światowej.

Życiorys Dzieciństwo i młodość Urodził się 11 czerwca (30 maja według kalendarza juliańskiego) 1895 w Niżnym Nowogrodzie w rodzinie urzędniczej. W 1917 wstąpił do Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji. W następnym roku został powołany do Nadzwyczajnej Komisji do Walki z Sabotażem i Kontrrewolucją, gdzie służył do 1922.

Dwudziestolecie międzywojenne Po zakończeniu wojny domowej w Rosji i ustabilizowaniu władzy bolszewików pełnił nomenklaturowe funkcje kierownicze w zarządzie sieci elektrycznych. W latach 1927–1931 pełnił funkcję dyrektora odpowiedzialnego za zaopatrzenie Moskwy w prąd elektryczny. W latach 1931–1937 był przewodniczącym egzekutywy Moskiewskiego Komitetu WKP(b). Od 1937 pełnił funkcję premiera Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Od 1938 członek Komitetu Centralnego WKP(b), a od sierpnia 1938 wicepremier Związku Radzieckiego. W tym okresie był również prezesem Banku Państwowego ZSRR.

II wojna światowa W czasie II wojny światowej Bułganin odgrywał istotną rolę w rządzie radzieckim, a także w Armii Czerwonej. Nadano mu stopień wojskowy generała pułkownika (generała trzygwiazdkowego), mimo iż nigdy nie był dowódcą frontowym. Zasiadał w Państwowym Komitecie Obrony. Pełnił też funkcję zastępcy Ludowego Komisarza Obrony. Był de facto głównym agentem Józefa Stalina w Sztabie Generalnym Armii Czerwonej. W 1944 był pełnomocnikiem rządu radzieckiego przy PKWN.

Schyłkowy okres stalinizmu Nikołaj Bułganin uchodził za zaufanego człowieka Józefa Stalina. W 1946 został mianowany Marszałkiem Związku Radzieckiego. Został też wówczas zastępcą członka Biura Politycznego KC WKP(b). W 1947 zastąpił Józefa Stalina na stanowisku ministra obrony ZSRR. W następnym roku został członkiem Biura Politycznego KC KPZR. Obok Nikity Chruszczowa i Gieorgija Malenkowa mógł wziąć udział w kierowanym przez Ławrientija Berię spisku na życie dyktatora, zakończonym jego śmiercią na przełomie lutego i marca 1953. Miał wówczas zapewnić spiskowcom co najmniej życzliwą neutralność armii.

Okres poststalinowski Po śmierci Józefa Stalina w 1953 Bułganin pełnił funkcję ministra obrony w rządzie Gieorgija Malenkowa. Potem jednak poparł Nikitę Chruszczowa w lutym 1955 w jego walce o władzę z „malenkowcami”. Bułganin zastąpił usuniętego z władz państwowych Malenkowa na stanowisku premiera w lutym 1955, gdy Chruszczow odniósł zwycięstwo. Początkowo popierał Chruszczowa w jego polityce umiarkowanej destalinizacji. W połowie lat pięćdziesiątych odbył z Chruszczowem podróże dyplomatyczne do Wielkiej Brytanii, Indii i Jugosławii. Później jednak Bułganin sprzymierzył się z przeciwną destalinizacji, kierowaną przez Wiaczesława Mołotowa tzw. „starą gwardią bolszewicką” starającą się o usunięcie Chruszczowa. W czerwcu 1957, w okresie największego nasilenia walki o władzę w Związku Radzieckim zajmował stanowisko chwiejne. W marcu 1958 na sesji Rady Najwyższej ZSRR Chruszczowowi udało się ugruntować swoje stanowisko w radzieckim aparacie partyjno-państwowym. W rezultacie Bułganina zwolniono z funkcji premiera. Został wówczas mianowany prezesem Banku Państwowego ZSRR, tj. trafił na to samo stanowisko, które pełnił przed dwudziestu laty. Jednakże we wrześniu tego roku Bułganin został usunięty z Komitetu Centralnego KPZR i pozbawiony stopnia marszałka Związku Radzieckiego, a następnie zesłany do Stawropola, gdzie przydzielono mu mało znaczącą funkcję przewodniczącego Regionalnego Komitetu Ekonomicznego. Niedługo ją jednak pełnił, gdyż w lutym 1960 wysłano go na „zasłużoną emeryturę”. Zmarł 24 lutego 1975 w Moskwie i został pochowany na Cmentarzu Nowodziewiczym.

Awanse generał porucznik – 6 grudnia 1942 generał pułkownik – 29 lipca 1944 generał armii – 18 listopada 1944 marszałek Związku Radzieckiego – 3 listopada 1947 postanowieniem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 26 listopada 1958 zdegradowany do stopnia generała pułkownika

Odznaczenia Medal „Sierp i Młot” Bohatera Pracy Socjalistycznej (10 czerwca 1955) Order Lenina – dwukrotnie (1931, 1955) Order Czerwonego Sztandaru – dwukrotnie (1943) Order Suworowa I klasy (1945) Order Suworowa II klasy (1943) Order Kutuzowa I klasy – dwukrotnie (1943, 1944) Order Czerwonej Gwiazdy – dwukrotnie (1935, 1953) Tuwiński Order Republiki (3 marca 1942) Krzyż Wielki Orderu Wojennego Virtuti Militari (Polska) Order Krzyża Grunwaldu I klasy (Polska, 13 lipca 1945)

Ponadto odznaczony 9 medalami ZSRR oraz 5 orderami zagranicznymi.

Przypisy

Bibliografia B. Potyrała, H. Szczegóła – Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935–1991, Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, Zielona Góra 1997, . B. Potyrała, W. Szlufik – Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940–1991, Wyd. WSP, Częstochowa 2001, . Mała Encyklopedia Wojskowa, t. I, Wyd. MON, Warszawa 1971

W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000 K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000 Radziecka Encyklopedia Wojskowa, Moskwa Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 4, s. 105, Moskwa 1969–1978 Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986 Николай Александрович Булганин – Герои страны Николай Александрович Булганин – Проект ХРОНОС

Булганин Николай Александрович

Kategoria:Bohaterowie Pracy Socjalistycznej Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Virtuti Militari (Polska Ludowa) Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu I klasy Kategoria:Czerwoni (wojna domowa w Rosji) Kategoria:Członkowie Biura Politycznego KC RKP(b) i WKP(b) Kategoria:Członkowie Komitetu Centralnego RKP(b) i WKP(b) Kategoria:Funkcjonariusze Czeki Kategoria:Ludzie urodzeni w Niżnym Nowogrodzie Kategoria:Ludzie zimnej wojny Kategoria:Marszałkowie Związku Radzieckiego Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Japonią” Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonej Gwiazdy Kategoria:Odznaczeni Orderem Kutuzowa Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Orderem Suworowa Kategoria:Oficerowie dowództwa 1 Frontu Białoruskiego Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie Kategoria:Politycy KPZR Kategoria:Postacie rewolucji październikowej Kategoria:Premierzy Rosji Kategoria:Premierzy ZSRR Kategoria:Prezesi banków centralnych Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zmarli w 1975