Pancerniki typu Pierieswiet – rosyjskie pancerniki generacji przeddrednotów z okresu wojny rosyjsko-japońskiej i I wojny światowej. Zbudowano trzy okręty tego typu. Dwa z nich po służyły następnie pod banderą Japonii. Według swoich założeń projektowych, stanowiły typ słabiej uzbrojonych i opancerzonych pancerników, za to szybkich i o większym zasięgu pływania oceanicznego. Ich uzbrojenie główne stanowiły 4 działa kalibru 254 mm w dwóch wieżach.
Historia Daty w kalendarzu juliańskim, w nawiasach w nowym stylu. Koncepcja leżąca u podstaw powstania rosyjskich pancerników typu Pierieswiet była w pewnym stopniu podobna do późniejszej klasy krążowników liniowych – miały one w założeniu być pancernikami lżejszego typu, szybkimi jak na ówczesne pancerniki generacji przeddrednotów oraz posiadającymi większy zasięg pływania i lepszą dzielność morską, kosztem słabszego uzbrojenia i opancerzenia. Dzięki temu, miały być zdolne do samodzielnych działań rajderskich na oceanach przeciw żegludze przeciwnika, zwłaszcza przeciw Wielkiej Brytanii, która uważana była wówczas za głównego potencjalnego wroga. Stosunkowo duża szybkość miała być pomocna w walce z pancernikami, a z kolei byłyby one silniejsze od krążowników pancernych.
Impulsem do ich powstania była budowa brytyjskich mniejszych pancerników II klasy typu Centurion, ukończonych w 1893 roku i przeznaczonych głównie do służby zamorskiej na wodach azjatyckich, mających stosunkowo słabe uzbrojenie z czterech dział kalibru 254 mm, lecz rozwijających dużą prędkość (na próbach 18,7–19 węzłów). Dodatkową zaletą miało być to, że dzięki zakładanej początkowo mniejszej wyporności (ok. 10 500 t) miały być tańsze od zwykłych pancerników, co jednak ostatecznie się nie sprawdziło w miarę wzrostu ich wielkości podczas prac projektowych. Założenia nowych okrętów opracowano w Morskim Komitecie Technicznym na polecenie naczelnika Ministerstwa Morskiego admirała Nikołaja Czichaczowa w II połowie 1894 roku, a projektowanie zlecono w styczniu kolejnego roku Zakładom Bałtyckim w Petersburgu. Na etapie projektu bywały one w Rosji określane w dokumentach jako „pancerniki-krążowniki” (bronienoscy-kriejsiery), a niekiedy wręcz krążowniki pancerne lub krążowniki. Zdecydowano się na rzadziej stosowany we flocie rosyjskiej układ napędowy z trzema maszynami parowymi i śrubami w nadziei, że okręt będzie się poruszał z prędkością ekonomiczną tylko na jednej maszynie, co zmniejszy zużycie węgla do 47 t na dobę i zwiększy zasięg. Przy opracowaniu projektu ogólnie wzorowano się na nowych francuskich pancernikach typu Charlemagne, tworząc jednak oryginalne okręty. Ostateczny projekt zakładał wyporność 12 674 ton, moc maszyn 14 500 KM i prędkość 18 węzłów. Należy zaznaczyć, że już w chwili zatwierdzenia projektu nie przewyższały one prędkością nowych pancerników. 24 lipca 1895 roku projekt przedstawiono carowi Mikołajowi II, który postanowił o budowie dwóch pierwszych okrętów. Morski Komitet Techniczny zatwierdził plany 7 sierpnia 1895 roku.
Dwa pancerniki – „Pierieswiet” i „Oslabia” zostały wciągnięte na listę floty 3 października 1895 roku. Okręty budowano w ramach planu rozbudowy floty z 1895 roku. Oficjalnie położono stępki pod ich budowę 9 (21) listopada 1895 roku. „Oslabię” budowała państwowa stocznia Nowa Admiralicja w Petersburgu, a „Pierieswieta” – Zakład Bałtycki w Petersburgu, który wykonywał też maszyny dla obu okrętów. Były to największe pancerniki budowane do tamtej pory w Rosji. W 1896 roku wybrano projekt Pierieswieta także dla budowy pancernika dla Floty Czarnomorskiej, jednakże ostatecznie pancernik „Potiomkin” zbudowano według innego projektu. Mimo to, w 1898 roku jeszcze zamówiono w Zakładzie Bałtyckim trzeci nieco ulepszony pancernik „Pobieda” w ramach programu rozbudowy floty dla Dalekiego Wschodu, którego budowę rozpoczęto 18 maja 1898 roku. Rozważano w tym czasie modyfikację projektu przez zastosowanie dział kalibru 305 mm, lecz zrezygnowano z tego. Wodowanie „Pierieswieta” miało miejsce 7 maja, a „Oslabii” 27 października 1898 roku. „Pierieswiet” jako pierwszy rozpoczął w październiku 1899, „Pobieda” w 1901 r., a „Oslabia” (jako jedyny budowany w stoczni państwowej) dopiero w 1902 roku. Koszt budowy okrętów wynosił 10,05 („Pobieda”), 10,54 („Pierieswiet”) i 11,34 („Oslabia”) mln rubli. Za główny okręt typu uważany był początkowo „Oslabia”, z racji budowy w stoczni podległej ministerstwu, lecz z uwagi na znaczne opóźnienie jego budowy, były one następnie określane jako typ Pierieswiet.
W toku budowy serii okręty były nieco modyfikowane. 17 sierpnia 1901 roku car Mikołaj II wizytował „Pierieswieta” i nakazał dodać skrzydła mostka, żeby zapewnić dowódcy lepszą widoczność w stronę rufy. Wcześniej zdecydowano dla zmniejszenia przeciążenia i poprawy stateczności na dwóch ostatnich pancernikach zrezygnować z rufowego opancerzonego stanowiska dowodzenia oraz marsu bojowego z działkami na maszcie rufowym. W związku z tym, gotowy maszt rufowy „Oslabii” zamontowano po wydłużeniu jako dziobowy na „Pobiedzie” i oba okręty otrzymały lżejsze maszty rufowe. Projekt „Pobiedy” zmodyfikowano w stosunku do pierwowzoru i zrezygnowano z drewnianego i miedzianego poszycia części podwodnej oraz obniżono pokład mieszkalny o 356 mm, co pozwoliło na obniżenie masy kadłuba o ponad 160 ton; jednocześnie powiększono o prawie 100 ton pojemność zasobni węglowych. Zwiększono ponadto odporność pancerza przez zastosowanie stali Kruppa oraz stali chromoniklowej na pokład. Nazwa oficjalne położenie stępki, stocznia wodowanie wejście do służbyPierieswiet (Пересвет) 9. 11. 1895, Zakład Bałtycki, Petersburg7. 05. 18981901Oslabia (Ослябя) 9. 11. 1895, Nowoje Admiraltiejstwo, Petersburg27. 10. 18981902Pobieda (Победа)9. 02. 1899, Zakład Bałtycki, Petersburg17. 05. 19001902
Opis i ocena thumb|„Pierieswiet” w 1901. Widoczne otwarte strzelnice dla lżejszych dział na nie chronionej części burt. Pancerniki typu Pierieswiet stanowiły okręty o ciekawych charakterystykach, niemniej jednak gorzej od typowych pancerników nadawały się do walki eskadr pancerników, do czego w końcu zostały użyte. Ich główną wadą była mała powierzchnia opancerzenia burt, składającego się z pasa pancernego na linii wodnej i cieńszego pasa nad nim. Nieopancerzone były m.in. wysokie aż na ok. 9 metrów burty części dziobowej. Co więcej, okręty od początku były przeciążone konstrukcyjnie i ich główny pas pancerny kończył się jedynie 40 cm nad wodą, zamiast 91 cm, a przy maksymalnym ładunku węgla, znajdował się w całości pod wodą. Najgorzej pod tym względem wypadał „Oslabia” (1734 t przeciążenia – 13,6% wyporności), dalej „Pierieswiet” (1136 t), a najlepiej nieco „odchudzona” „Pobieda” (646 t). Mała powierzchnia opancerzenia była wśród przyczyn szybkiego zatonięcia „Oslabii”. Działa kalibru 254 mm były słabsze od powszechnie wówczas stosowanych 305 mm. Ich zaletą była natomiast większa donośność dzięki większym kątom podniesienia, mimo że na skutek małej wytrzymałości luf trzeba było używać zmniejszonych ładunków prochowych i ograniczyć maksymalne podniesienie luf z 35° do 20°, przez do donośność ognia spadła z oczekiwanych 22 km do 16-21 kmW.J.Kriestjaninow, S.W. Mołodcow, Bronienoscy... (1998). thumb|Uproszczony schemat opancerzenia i uzbrojenia
Okręty pod względem architektury wyróżniały się spośród współczesnych im pancerników długimi kadłubami o wysokich burtach, zwłaszcza w części dziobowej i na śródokręciu, które zapewniały im bardzo dobrą dzielność morską. Podwyższony pokład ciągnął się od dziobu przez około 2/3 długości kadłuba. Burty miały niewielki zawał (nachylenie do wewnątrz), typowy dla francuskich okrętów. W części dziobowej burty były płasko wyprofilowane dla zapewnienia ostrzału do przodu dział z kazamat. Dziobnica była taranowa, a dziób nad nią rozszerzał się, mieszcząc stanowisko dla działa pościgowego kalibru 152 mm. Charakterystycznym elementem okrętów było rozmieszczenie dział artylerii średniej w dwupiętrowych kazamatach na burtach w części dziobowej i rufowej, pomiędzy którymi w nieopancerzonych burtach wycięte były liczne stanowiska lekkich dział, w dwupiętrowej baterii. Pośrodku długości burt znajdowały się jeszcze jednopiętrowe kazamaty artylerii średniej. Artyleria główna umieszczona była według ustalonego wzoru dla przeddrednotów, w dwóch dwudziałowych wieżach na pokładzie dziobowym i rufowym. Architekturę uzupełniała mało rozbudowana nadbudówka dziobowa, trzy proste kominy, szczątkowa nadbudówka rufowa i dwa maszty wyposażone w masywne marsy bojowe. Dwa ostatnie okręty miały cieńszy maszt rufowy bez marsu bojowego (elementem je odróżniającym były m.in. stengi masztów: na „Oslabii” z tyłu masztu, a na „Pobiedzie” z przodu).
Opancerzenie okrętów było stosunkowo słabe, a przede wszystkim mało rozległe, co stało się niekorzystne w sytuacji dominacji na morzu w tym okresie artylerii średniego kalibru z pociskami wybuchowymi. Główny element opancerzenia stanowił wąski pas pancerny na większości długości linii wodnej, o maksymalnej grubości na śródokręciu 229 mm. W rejonie wieży dziobowej i rufowej pas miał grubość 178 mm, a na dolnej krawędzi pasa jego grubość zmniejszała się do 127–102 mm. Wykonany był ze stali typu Harveya, a na „Pobiedzie” – z bardziej odpornej stali Kruppa. Pas miał długość 95 m i składał się z płyt o wysokości 2,35 m, z tego według projektu 1,44 m było pod wodą (nieopancerzone były odcinki długości 16,5 na dziobie i 18 m na rufie). Na dziobie i rufie pas kończył się poprzecznymi grodziami grubości 178 mm, tworząc cytadelę. Nad jego środkową częścią znajdował się krótszy górny pas pancerny grubości 102 mm, pomiędzy pokładem dolnym a bateryjnym (o wymiarach 57,3×2,2 m). Z przodu i tyłu górny pas był połączony łamanymi grodziami tej samej grubości. Powyżej burty były nieopancerzone, z wyjątkiem pięciu kazamat dział 152 mm na każdej burcie, osłoniętych z zewnątrz pancerzem 127 mm. Tarcze dział w kazamatach miały grubość 63,5 mm. Kazamaty były też osłonięte lekkim pancerzem od góry i od wewnątrz kadłubaKazamaty były przykryte od góry pancerzem 22 mm lub 35 mm w przypadku „Pobiedy” (). Według dach miał grubość 51 mm.. Osłonę poziomą stanowił wewnętrzny pokład pancerny grubości 51 mm, opadający po bokach wygiętymi skosami łączącymi się z dolną krawędzią pasa burtowegoDokładniej grubość pancerza wynosiła 38,1 mm na stalowym pokładzie grubości 12,7 mm (. Według , boczne skosy pokładu miały grubość 63 mm.. Skosy pokładu zastosowano po raz pierwszy na rosyjskim pancerniku, na wzór brytyjskiego typu . Za pasem pancernym we wnętrzu kadłuba, a także wzdłuż burt pod linią wodną, umieszczone były typowe dla okrętów tej epoki zasobnie węglowe, polepszające osłonę. Jedyną ochronę części dziobowej i rufowej stanowiły przedłużenia wewnętrznego pokładu pancernego w rejonie linii wodnej, w formie skorupy, o grubości dochodzącej do 86 mmGrubość pokładu poza cytadelą wynosiła 61–86 mm (45–70 mm na stalowym pokładzie 16 mm) według . W starszej publikacji autorzy ci podawali 63,5–82,6 mm, w tym pokład 25,4 mm (). Według , grubość wynosiła 76 mm.. Wieże dział artylerii głównej miały ściany o grubości 229 mm i wypukły dach 51 mm (pancerz 38 mm na stalowym podłożu 12,7 mm). Również barbety pod wieżami i szyby amunicyjne wewnątrz kadłuba były opancerzone wygiętymi płytami grubości 203 mm. Bojowe stanowisko dowodzenia miało ściany pancerne grubości 152 mm, a na „Pobiedzie” – 229 mm („Pierieswiet” miał ponadto stanowisko rufowe, opancerzone płytami 152 mm). Masa pancerza wynosiła 2900 t (23% wyporności).
Wyporność projektowa wynosiła 12 674 t, natomiast wyporność pełna zmierzona na „Pierieswiecie” – 14 1789,5 m. Kadłub miał długość całkowitą: 132,4 m, na konstrukcyjnej linii wodnej: 130 m, szerokość: 21,8 m, a zanurzenie projektowe 7,93 m (7,7 m w przypadku „Pobiedy”). Kadłub był dość wysmukły jak na pancerniki tej generacji, ze stosunkiem długości do szerokości 6.