Tambow (ros. Тамбов) – miasto administracyjne, gospodarcze i kulturalne centrum obwodu tambowskiego na obszarze Centralnego Okręgu Federalnego w Rosji, na Nizinie Ocko-Dońskiej, nad rzeką Cną, około 418 km na południowy wschód od Moskwy, w 2025 roku miasto liczyło 254 940 mieszkańców i 107,31 km² powierzchni. Miasto dzieli się na 3 dzielnice, zwane rejonami: rejon leninowski, rejon październikowy, oraz rejon sowiecki.
Historia thumb|left|Twierdza tambowska na rycinie Osada została założona dekretem cara Michaiła II Romanowa 17 kwietnia 1636 roku jako twierdza i część fortecznej linii biełgorodzkiej, która miała chronić Moskwę przed atakami Tatarów na południu i południowym wschodzie ówczesnego państwa. W czasie dalszej kolonizacji rosyjskiej na wschodzie twierdza i sama osada straciła na znaczeniu, a Tambów stał się centrum handlowym i administracyjnym regionu rolniczego. W roku w 1719 osada otrzymała prawa miejskie, a w wyniku reformy administracyjnej przeprowadzonej przez cesarzową Katarzynę II w 1775 roku, utworzono gubernatorstwo tambowskie. 16 sierpnia 1781 roku Katarzyna II zatwierdziła herb miasta przedstawiający ul, mający symbolizować pracowitość mieszkańców miasta.
thumb|left|Plan Tambowa z 1805 roku Funkcje administracyjne i handlowe miasta nie szły jednak w parze z powolnym rozwojem gospodarczym Tambowa. Pod względem liczby mieszkańców pozostawał w tyle za wieloma ośrodkami wojewódzkimi, takimi jak Orzeł, Kursk czy Woroneż. W latach osiemdziesiątych XVIII wieku sytuacja zaczęła się zmieniać, gdy w marcu 1786 roku na gubernatora mianowano poetę i męża stanu Gawriła Derżawina. Dał się on poznać jako doskonały administrator i znawca gospodarki powierzonego mu regionu, uczynił on ze swojego miasta miejsce publicznych spotkań, koncertów. Utworzył nawet szkołę dla dzieci i młodzieży, w której uczono arytmetyki i gramatyki. Derżawin zadbał o założenie w mieście szkoły z internatem dla dzieci szlachty. Z pomocą pedagoga Nikołaja Nowikowa otworzył w Tambowie drukarnię, w której zaczęto wydawać pierwszą lokalną gazetę, świeckie książki i tłumaczenia zagranicznych powieści. W mieście otwarto teatr, szkołę powszechną z czteroletnim okresem nauki, poczyniono przygotowania do opracowania i wydania opisu topograficznego całego gubernatorstwa. Derżawin włożył wiele wysiłku w rozwój żeglugi wzdłuż Cny, a zbudowana podczas jego działalności śluza rzeczna umożliwiła dostarczanie do Tambowa drewna i kamienia budowlanego, którego miasto było wcześniej pozbawione. Wraz z jego rezygnacją z funkcji gubernatora wiele projektów, które przyczyniło się do rozwoju i ulepszenia Tambova, nigdy nie zostało ukończonych. Dopiero w 1822 roku, prawie 40 lat później, rozpoczęto brukowanie ulic tambowskich, do czego użyto kamienia przygotowanego w czasach Derżawina. Pod koniec XIX wieku Tambów stał się znaczącym ośrodkiem kulturalnym, który wspierał rozwój szkół, bibliotek i innych instytucji. W 1897 roku liczyło ponad 50 000 mieszkańców.
thumb|left|skala|Odznaka z herbem guberni tambowskiej zatwierdzona przez Aleksandra II Romanowa w 1878 roku thumb|skala|Herb miasta wojewódzkiego Tambow (gubernia tambowska), z roku 1781, wraz z opisem w oficjanym Herbarzu Rosyjskim autorstwa Winklera Podczas wojny domowej, w latach 1920–1921, region był świadkiem powstania tambowskiego – zaciekłej walki między miejscową ludnością a bolszewicką Armią Czerwoną. W 1921 roku powstała Republika Tambowska, która wkrótce została obalona przez Armię Czerwoną pod dowództwem Michaiła Tuchaczewskiego. W latach 1928–1934 Tambów stał się ośrodkiem okręgu w Centralnym Obwodzie Czarnoziemskim. Po rozwiązaniu obwodu 13 czerwca 1934 r. Tambów stał się ośrodkiem rejonowym w obwodzie woroneskim. Ostatecznie Tambów stał się centrum obwodu tambowskiego, który został utworzony z części obwodów woroneskiego i kujbyszewskiego 27 września 1937 roku. Obecny kształt obwód uzyskał po oderwaniu się od obwodu penzeńskiego 4 lutego 1939 roku.
W czasie II wojny światowej w Tambowie utworzono specjalny obóz jeniecki (obóz nr 788) dla Alzatczyków, Lotaryńczyków oraz Luksemburczyków, którzy służyli w niemieckim Wehrmachcie (zwanym we Francji Malgré-nous). Z około 18 000 mężczyzn co najmniej jedna trzecia została zabita. Ostatni więźniowie zostali zwolnieni w 1955 roku.
Początek XX wieku tuż po rewolucji październikowej w 1917 roku to rozwój przemysłu miasta – zaczęły powstawać pierwsze przedsiębiorstwa przemysłowe i spółki akcyjne ściśle powiązane z bankami.
W 1986 roku miasto zostało odznaczone Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy. W 2006 przyznano status powiatu miejskiego.
Gospodarka Obecnie najważniejszą gałęzią miejskiego przemysłu jest przemysł chemiczny i elektryczny, oraz materiałów budowlanych. Swój udział w produkcji miejskiej mają udział firmy produkujące alkohol, a także farby. Jednak dla gospodarki miejskiej z punktu jej położenia na terenie obwodu tambowskiego którego 79%–80% powierzchni stanowią grunty związane z rolnictwem, największe przychody związane są z produkcją zbóż, soji, buraków cukrowych, samego cukru, wieprzowiny oraz półproduktów i produktów słonecznikowych takich jak oleje roślinne.
Transport Miasto położone jest przy drodze federalnej P22 „Kaspij”. Czas podróży samochodem do Moskwy wynosi około sześciu godzin. Alternatywna trasa z Moskwy prowadzi drogą federalną M4 „Don” do Jelca, a następnie do Lipiecka i Tambowa. Możliwy jest również przejazd autostradą M5 „Ural” przez Szacki i Morszansk. W pobliżu miasta znajdują się również drogi federalne P119 Orzeł – Tambow, P208 Tambov – Penza i P193 Woroneż – Tambow.
Transport miejski thumb|Trolejbus na ulicy Tambowa Transport publiczny reprezentowany jest przez trolejbusy, busy, minibusy (Marszrutki) i taksówki. Dnia 5 listopada 1955 roku uruchomiono komunikację trolejbusową w Tambowie. Nowy środek transportu szybko zyskał popularność wśród ludności i do początku lat 90. stale się rozwijał wraz z nowymi liniami i trasami. Po rozpadzie ZSRR rozwój transportu elektrycznego w Tambowie gwałtownie spowolnił, ale przez kolejne dwie dekady trolejbus odgrywał kluczową rolę w transporcie miejskim.
Rok 2010 był najmniej korzystnym okresem dla tambowskich trolejbusów. Sieć komunikacyjna w zachodniej części miasta została całkowicie zamknięta, a następnie częściowo zlikwidowana. Mimo to transport rozwija się, a miasto decyduje się na autobusy zasilane gazem, które kursują na ważnych trasach miejskich, tym samym niemal całe natężenie ruchu pasażerskiego obsługiwane jest obecnie obsługiwane przez autobusy. Funkcjonuje kilkadziesiąt tras. Większość przystanków wyposażona jest w elektroniczny wyświetlacz wskazujący czas do przyjazdu trolejbusu, busa lub minibusa na przystanek. O bezpieczeństwo sprzętu i osób na takich przystankach dba całodobowy monitoring wizyjny.
Transport kolejowy thumb|Dworzec główny w Tambowie Stacja Tambow I należy do Kolei Południowo-Wschodniej. Na północnym zachodzie znajduje się linia do Miczurinska, na wschód i południowy wschód od linii do Saratowa przez Rtiszczewo i do Kamieniszyna przez Bałaszowa. W maju 2024 roku rozpoczęła się stopniowa elektryfikacja odcinka Rtiszczewo – Koczetowka. Pociągi pasażerskie obsługiwane są przez lokomotywy spalinowe TEP70BS. Pociągi towarowe są obsługiwane przez lokomotywy spalinowe 2TE116 i ich modyfikacje. W sierpniu 2022 roku przywrócono komunikację pasażerską między stacjami Tambow I i Tambow II.
Transport lotniczy thumb|Port lotniczy w Tambowie Lotnisko Tambow znajduje się 12 km na północny wschód od dworca głównego w Tambowie. W kwietniu 2020 roku lotnisko zyskało status lotniska o znaczeniu federalnym. Przed rozpadem ZSRR lotnisko Tambów obsługiwało loty do wielu radzieckich miast, a po jego rozpadzie – dopiero w 2000 roku po długiej przerwie, wznowiono ruch pasażerski, otwarto loty do Moskwy, kilka lat później – do Petersburga i Soczi.
Obecnie aktywnie rozwija się ruch lotniczy z innymi regionami, dostępne są loty do Petersburgu, Krasnodaru i Jekaterynburga, Kazania, Soczi w okresie letnim i Symferopola.
Na terytorium Tambowa znajduje się również lotnisko wojskowe.
Nauka i oświata thumb|Państwowy Uniwersytet Techniczny w Tambowie thumb|Tambowski Uniwersytet im.Gawriiła Dierżawina thumb|Tambowski Państwowy Instytut Muzyczno-Pedagogiczny im. Siergieja Rachmaninowa W Tambowie działają 2 państwowe uniwersytety i kilka tambowskich filii rosyjskich uczelni nie będących uniwersytetami, m.in.: Tambowski Uniwersytet Państwowy im. G. R. Dierżawina (TSU) Tambowski Państwowy Uniwersytet Techniczny (TSTU, dawniej TIHM) Tambowski Państwowy Instytut Muzyczno-Pedagogiczny im. S. W. Rachmaninowa (TSMPI) Tambowski oddział Rosyjskiej Prezydenckiej Akademii Gospodarki Narodowej i Administracji Publicznej (RANEPA), dawniej PAGS i ORAGS Tambowski oddział Moskiewskiego Państwowego Instytutu Kultury (MGIK, dawniej MGUKI) Tambowski oddział Rosyjskiego Nowego Uniwersytetu (RosNOU) Tambowski oddział Moskiewskiego Uniwersytetu Finansowo-Przemysłowego „Synergia” Oddział Międzynarodowego Instytutu Ekonomii i Prawa(MIEP) w Tambowie Tambowski oddział Moskiewskiego Instytutu Nowego Prawa (MNUI) Filia Nowoczesnej Akademii Humanistycznej (SGA) w Tambowie Tambowski oddział Akademickiego Instytutu Prawa (API), dawniej. TF MosU Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Federacji Rosyjskiej Oddział Instytutu Innowacji Zawodowych (IPI) w Tambowie W mieście funkcjonuje około 36 gimnazjów.
W latach 1944–1960 w Tambowie mieściła się Tambowska Suworowska Szkoła Wojskowa.
Sport Spartak Tambow – klub piłki nożnej FK Tambow – klub piłki nożnej HK Tambow – klub hokeja na lodzie
Miasta partnerskie Bar-le-Duc, Francja (od 1981 roku) Terre Haute, Stany Zjednoczone / Ałuszta, Rosja / Ukraina (od 2014 roku) Grodno, Białoruś (od 2015 roku) Suchumi, Abchazja (od 2012 roku) Genua Włochy
Ludzie związani z Tambowem Wśród urodzonych lub związanych z miastem osób w Tambowie można wyróżnić m.in.: Wiktora Mierżanowa Wasilija Czornego Faustynę Morzycką Gustawa Plewako
Galeria
Zobacz też powstanie tambowskie Rajd Mamontowa
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Miasta w obwodzie tambowskim Kategoria:Miasta odznaczone Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy