thumb|Scena łamania kołem Łamanie kołemOd koł, kół – gruby kij, drąg, żerdź, pal; por. «kół» w Słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego. – rodzaj egzekucji wykonywanej poprzez miażdżenie maczugą (lub podobnym narzędziem) kolejnych części ciała skazańca przytwierdzonego do koła.

Opis Karę wymierzano publicznie na kole o średnicy ok. 2 metrów, zamontowanym poziomo na niskim palu umieszczonym na szafocie. Ofiarę (zwykle odpowiednio obnażoną) z szeroko rozstawionymi kończynami – rozpostartą w pozycji „orła”, przywiązywano do metalowych pierścieni na szprychach koła lub na jego obręczy. Dla większej skuteczności pod jej biodra, kolana, kostki, łokcie i nadgarstki niekiedy podkładano grube kawałki drewna. Następnie kat miażdżył ciało skazańca tzw. „kołem”Stąd zwyczajowa nazwa tej kary, często błędnie tłumaczonej jako miażdżenie przez rzucanie koła od wozu na ciało skazańca (co mogło również zdarzać się niekiedy); określenie to jednak można też rozumieć jako „łamanie dokoła”, to znaczy poprzez obracanie koła z ofiarą. (rodzajem ciężkiej kanciastej maczugi, której krawędzie obijano metalem), względnie żelaznym łomem lub nawet młotem kowalskim. Jego pomocnik stopniowo obracał koło, tak aby masakrowaniu ulegały kolejne części ciała ofiary.

W wyroku częstokroć dokładnie określano liczbę uderzeń lub czas trwania kary (np. do 2 godzin). W końcu skazańca dobijano, zadając mu cios śmiertelny w brzuch lub w szyjęB. Innes: Historia tortur, dz. cyt., s. 55.. Po dokonaniu tych czynności ciało wystawiano na pokaz, unosząc wysoko na słupie albo stawiano w pozycji pionowej. Niekiedy dodatkowo gawiedź pastwiła się nad nim, np. wydłubując oczy.

Rozróżniano dwie postacie tej kary: łamanie kołem od dołu: w kolejności łamano kostki, nadgarstki; łydki, przedramiona; uda, ramiona; klatkę piersiową (kręgosłup); łamanie kołem od góry (mające znamiona litości, aktu łaski) wykonywano w odwrotnej kolejności: pierwszym uderzeniem w klatkę piersiową łamiąc kręgosłup; przerwanie w ten sposób rdzenia kręgowego powodowało, że skazany (o ile przeżył) nie odczuwał bólu przy dalszym wykonywaniu kary.

Stosowano ją powszechnie w średniowiecznej Europie, podobnie jak ścięcie toporem i gotowanie we wrzątkuRoman Tokarczyk: Prawa narodzin, życia i śmierci. Podstawy biojurysprudencji. Wyd. 11. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2012, s. 399.. Łamanie kołem było szczególnie rozpowszechnione w przedrewolucyjnej FrancjiB. Innes: Historia tortur, dz. cyt., s. 54., gdzie było ono okrutniejszą formą bastonady (zatłuczenia na śmierć). W Niemczech podczas łamania kołem zadawano około 40 uderzeń; w monarchii Habsburgów ofiarami tej kary w 1785 r. padli przywódcy powstania chłopskiego w SiedmiogrodzieJuliusz Demel: Historia Rumunii. Warszawa-Wrocław-Kraków-Gdańsk-Łódź: Ossolineum, 1986, s. 248.. Karę tę, która w miejscowych dokumentach występuje od XIII wieku, stosowano również w Polsce, np. w przypadkach świętokradztwaHenryk Grajewski: Kara śmierci w prawie polskim do połowy XIV wieku. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze, 1956, s. 144..

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Aleksander Brückner: Encyklopedia staropolska. Warszawa: PWN, 1990 Zygmunt Gloger: Encyklopedia staropolska. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1972 Brian Innes: Historia tortur. Warszawa: Bellona, 2000, Szymon Wrzesiński: Krwawa profesja. Rzecz o katach i ich ofiarach. Kraków: Libron, 2006,

Kategoria:Metody egzekucji Kategoria:Tortury Kategoria:Historyczne narzędzia wykonywania kar