thumb|240px|Pomnik w Pokrowsku Kiriłł Siemionowicz Moskalenko, , Kyryło Semenowycz Moskałenko, (ur. we wsi Griszczino k. Bachmutu, zm. 17 czerwca 1985 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy ukraińskiej narodowości, marszałek Związku Radzieckiego (1955), głównodowodzący Wojskami Rakietowymi Przeznaczenia Strategicznego ZSRR, wiceminister obrony ZSRR, dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1943, 1978) i Bohater Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej (1969), autor książki pt. Uderzenie za uderzeniem 1943–1945, wydanej w Moskwie w 1972.

Życiorys Dzieciństwo i młodość Urodził się 11 maja 1902 we wsi Griszczino, w pow. bachmutskim (ob. obwód doniecki) w guberni jekaterynosławskiej Imperium Rosyjskiego (ob. Ukraina) w rodzinie chłopskiej. Ukończył czteroklasową wiejską szkołę powszechną, a następnie dwie klasy szkoły ministerialnej. W latach 1917–1919 studiował w szkole rolniczej. Studia przerwał wybuch wojny domowej. Wrócił do rodzinnej wsi, gdzie ukrywał się przed „białymi” wojskami gen. Antona Denikina.

Wojna domowa w Rosji Po zajęciu wsi przez wojska Armii Czerwonej w sierpniu 1920 wstąpił w jej szeregi. Podczas wojny domowej walczył w 1 Armii Konnej przeciwko wojskom gen. Piotra Wrangla i atamana Nestora Machno.

Dwudziestolecie międzywojenne W 1922 ukończył Wydział Artylerii Szkoły Czerwonych Dowódców w Charkowie. W okresie nauki brał udział w walkach z bandami nad Donem i w Donbasie. W latach 1922–1932 służył w 6 Dżungarskiej Dywizji Kawalerii (do 1924 w składzie 1 Armii Konnej). W okresie służby w Armawirze brał udział w walkach na Północnym Kaukazie. We wrześniu 1923 ze swoją jednostką wojskową został przeniesiony do Briańska. Od 1924 dowódca baterii. W 1928 ukończył kurs doskonalący artylerii Armii Czerwonej w Leningradzie. Po ukończeniu kursu kolejno: dowódca baterii szkolnej, dowódca dywizjonu artylerii, szef sztabu pułku artylerii.

Od 1932 służył w Specjalnej Dywizji Kawalerii Specjalnej Armii Dalekowschodniej w pobliżu miasta Czyta, najpierw jako szef sztabu, a następnie w 1934 jako dowódca pułku kawalerii. Od 1935 dowodził 23. Brygadą Pancerną w Kraju Nadmorskim, od 1936 służył w 45. Korpusie Zmechanizowanym Kijowskiego Okręgu Wojskowego. W latach 1936–1939 był słuchaczem Akademii Artylerii im. Feliksa Dzierżyńskiego w Leningradzie (od 1938 w Moskwie).

II wojna światowa W 1939 został mianowany szefem artylerii 51 Dywizji Strzelców z Odeskiego Okręgu Wojskowego, z którą brał udział w wojnie zimowej z Finlandią, za co został odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru.

W maju 1941 został wyznaczony na stanowisko dowódcy 1 Brygady Artylerii Przeciwpancernej Rezerwy Naczelnego Dowództwa. Na tym stanowisku 6 czerwca 1941 został awansowany na generała majora artylerii i 22 czerwca zastał go atak Niemiec na ZSRR. We wrześniu 1941 objął dowództwo 15 Korpusu Strzelców. Później dowodził 1 Armią Pancerną, a następnie 1 Gwardyjską Armią. Z tą ostatnią armią walczył w zakolu Donu, a we wrześniu 1942 podejmował próby przebicia się od północy do odciętego Stalingradu, w składzie Frontu Stalingradzkiego, które nie powiodły się, pomimo dużych strat. Od października 1943 do końca wojny – dowodził 38 Armią 4 Frontu Ukraińskiego, która wyparła hitlerowców z Ukrainy, południowej Polski i Czechosłowacji. Dowodził m.in. podczas bitwy żorskiej.

Okres powojenny 26 czerwca 1953 brał udział, wraz z marszałkiem Żukowem i generałem Batickim, w aresztowaniu na polecenie Nikity Chruszczowa i innych spiskowców, Ławrientija Berii podczas posiedzenia Prezydium Rady Ministrów ZSRRDmitrij Wołkogonow, Stalin. Wirtuoz kłamstwa, dyktator myśli, Warszawa 2006, s. 398.. Był on także uczestnikiem procesu Berii, który odbywał się w gabinecie członka rady wojennej Moskiewskiego Okręgu WojskowegoDmitrij Wołkogonow, Stalin. Wirtuoz kłamstwa, dyktator myśli, Warszawa 2006, s. 399.. Według relacji Moskalenki po ogłoszeniu wyroku, Beria miał na kolanach błagać o litość, jednak wyrok na nim i jego ludziach wykonano bezzwłocznie. 11 marca 1955 otrzymał stopień marszałka Związku Radzieckiego. Od 1960 głównodowodzący Wojsk Rakietowych Przeznaczenia Strategicznego ZSRR z tytułem zastępcy ministra obrony ZSRR. Początkowo cieszący się aprobatą Chruszczowa, odwołany w przededniu kryzysu kubańskiego z powodu wahań w kwestii operacji Anadyr (tj. ulokowania na Kubie radzieckich rakiet bliskiego i średniego zasięgu) i zastąpiony przez Siergieja Biriuzowa.

Zmarł 17 czerwca 1985 w Moskwie i został pochowany na Cmentarzu Nowodziewiczym.

Awanse pułkownik – 16 sierpnia 1938; kombrig – kwiecień 1940; generał-major artylerii – 4 czerwca 1940; generał-lejtnant – 19 stycznia 1943; generał-pułkownik – 19 września 1943; generał armii – 3 sierpnia 1953; marszałek Związku Radzieckiego – 11 marca 1955.

Odznaczenia Medal „Złota Gwiazda” Bohatera Związku Radzieckiego – dwukrotnie (23 października 1943, 21 lutego 1978) Order Lenina – siedmiokrotnie (1941, 1943, 1945, 1962, 1972, 1978, 1982) Order Rewolucji Październikowej (1968) Order Czerwonego Sztandaru – pięciokrotnie (1940, 1943, 1944, 1950, 1954) Order Suworowa I klasy – dwukrotnie (1943) Order Kutuzowa I klasy – dwukrotnie (1944) Order Bohdana Chmielnickiego I klasy (1944) Order Wojny Ojczyźnianej I klasy (1985) Order „Za służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR” III klasy (1975) Złota Gwiazda Bohatera Republiki Czechosłowackiej (5 października 1969) Order Klementa Gottwalda (CSSR) Order Krzyża Grunwaldu II klasy (1946, Polska)24 czerwca 1946 „za wybitne zasługi przy wyzwoleniu Polski spod okupacji niemieckiej” .

Przypisy

Bibliografia

Mała Encyklopedia Wojskowa, t. II, Wyd. MON, Warszawa 1971 Encyklopedia II wojny światowej, Wyd. MON, Warszawa 1975 W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000 K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000 Radziecka Encyklopedia Wojskowa, Moskwa Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 17, s. 6, Moskwa 1969–1978 Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986 Кирилл Семёнович Москаленко – Герои страны Кирилл Семёнович Москаленко – Проект Хронос

Kategoria:Marszałkowie Związku Radzieckiego Kategoria:Czerwoni (wojna domowa w Rosji) Kategoria:Dowódcy Wojsk Rakietowych Przeznaczenia Strategicznego ZSRR Kategoria:Żołnierze 1 Armii Konnej Kategoria:Radzieccy dowódcy armii w II wojnie światowej Kategoria:Ukraińscy Bohaterowie Związku Radzieckiego Kategoria:Bohaterowie Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za Służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR” Kategoria:Odznaczeni Orderem Bohdana Chmielnickiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Kategoria:Odznaczeni Orderem Klementa Gottwalda Kategoria:Odznaczeni Orderem Kutuzowa Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Orderem Rewolucji Październikowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Suworowa Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu II klasy Kategoria:Urodzeni w 1902 Kategoria:Zmarli w 1985 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie