thumb|240px|Ruiny zamku w Melsztynie. Pozostałość po siedzibie rodu Spytka z Melsztyna. Spytek Melsztyński (ur. 1398, zm. 6 maja 1439 w Grotnikach) – kasztelan biecki, przywódca husytów polskich i organizator konfederacji korczyńskiej jako odpowiedzi na konfederację biskupa Oleśnickiego.
Życiorys Był synem Spytka i Elżbiety, Węgierki. W małżeństwie urodził mu się syn także Spytko. W 1436 ufundował gotycki kościół w Jasieniu. Spytko związany był z polską opozycją popierającą czeskich husytów i zwalczającą możnowładców oraz wszechwładzę biskupa Zbigniewa Oleśnickiego. Pozbawił on ród Spytka wpływów w państwie na rzecz rodów Oleśnickich i Odrowążów, którym Oleśnicki przekazał zarządzaną wcześniej przez Melsztyńskich Samborszczyznę. Po śmierci kanclerza Jana Szafrańca w 1433 zastąpił go w przewodzeniu opozycji zwalczającej Oleśnickiego.
Na zjeździe szlachty małopolskiej w Opatowie 25 lipca 1435 stał na czele opozycji sprzeciwiającej się planom biskupa Oleśnickiego osadzenia na tronie Władysława Warneńczyka. Sprzeciw wynikał z niepełnoletności kandydata do tronu, co miało umożliwiać jego opiekunom krzywdzenie naroduJerzy Daniel, Kalendarz Świętokrzyski 2005. Wydawnictwo Jedność Kielce 2004, s.263.. W 1435 roku wraz z Abrahamem Zbąskim na zjeździe w Piotrkowie zaproponował by rycerstwo odmawiało płacenia klerowi dziesięciny. W 1438 roku popierał wspieraną przez dwór królowej Zofii wyprawę Kazimierza Jagiellończyka w celu objęcia tronu Czech. O wspieraniu Spytka przez dwór królowej Zofii Holszańskiej świadczyć może mianowanie go w 1437 roku kasztelanem bieckim, które to tereny były oprawą wdowią królowej. Po nieudanej wyprawie do Czech, w 1439 roku Oleśnicki usunął Spytka z Rady Królewskiej i obłożył klątwąKs. Ludwik Łętowski, Katalog biskupów, prałatów i kanoników krakowskich. Kraków 1852, t.I, s. 385. za trwanie w husytyźmie. W tym samym czasie stronnikom Spytka zaczęto odbierać zarządy dóbr i zamków królewskich na Rusi.
Gdy biskup Oleśnicki zawiązał w Nowym Mieście Korczynie antyhusycką konfederację, Spytko najechał na miasto i 3 maja 1439 zawiązał własną konfederację. Konfederacja sprzeciwiała się płaceniu dziesięciny i coraz ważniejszej roli stanu duchownego w życiu państwa.
Później, opuszczony przez większość sojuszników oraz królową poniósł śmierć 6 maja 1439 w bitwie pod Grotnikami.
Śmierć Spytka Jan Długosz tak opisuje śmierć Spytka:
Król Władysław III Warneńczyk wkrótce po tym skasował „wyrok” takiego „sądu”, przywracając szlachectwo i majątek wdowie i rodzinie Spytka. Kierunek polityczny konfederacji Melsztyńskiego odniósł jednak sukces po jego śmierci przez uznanie króla Kazimierza Jagiellończyka, uzyskanie stanowisk przez jego stronników, a wreszcie starania o tron czeski dla Jagiellona, zakończone koronacją na króla Czech Władysława syna Kazimierza Jagiellończyka. Do unii personalnej między Polską i Czechami jednak nie doszło.
Spytek w twórczości Na motywach historii Spytka oparta jest powieść Mieczysława Smolarskiego Spytko z Melsztyna, wydana w 1927Powieść Mieczysława Smolarskiego "Spytko z Melsztyna" w katalogu Biblioteki Narodowej..
Spytek pojawia się również jako postać drugoplanowa w Trylogii husyckiej Andrzeja Sapkowskiego.
Postać Spytka z Melsztyna przedstawiona jest także w serialu historyczno-biograficznym Królewskie sny.
Przypisy
Bibliografia Jerzy Lesław Wyrozumski: Historia Polski do roku 1505. PWN, 1982. Paweł Jasienica, Polska Jagiellonów, PIW 1988. Marek Derwich (red.), Monarchia Jagiellonów, Wydawnictwo Dolnośląskie 2003.
Kategoria:Ekskomunikowani przez Kościół katolicki Kategoria:Melsztyńscy herbu Leliwa Kategoria:Kasztelanowie bieccy (Zjednoczone Królestwo Polskie) Kategoria:Szlachta Korony Królestwa Polskiego Kategoria:Uczestnicy konfederacji Spytka z Melsztyna Kategoria:Polscy rycerze Kategoria:Urodzeni w 1398 Kategoria:Wojewodowie krakowscy (Zjednoczone Królestwo Polskie) Kategoria:Zmarli w 1439 Kategoria:Polscy husyci