Carl Gustav Jung (ur. 26 lipca 1875 w Kesswil, zm. 6 czerwca 1961 w Küsnacht) – szwajcarski psychiatra, psycholog, naukowiec, artysta malarzC.G.Jung, The Red Book – Liber Novus, ed. Sonu Samdashani, Philemon Series, W.W. Norton, New York – London 2009, .. Był jednym z twórców psychologii głębi, na bazie której stworzył własne koncepcje ujęte jako psychologia analityczna (stanowiącą częściową krytykę psychoanalizy). Wprowadził pojęcia kompleksu, introwersji i ekstrawersji, nieświadomości zbiorowej, synchroniczności oraz archetypu, które odgrywają ważną i kontrowersyjną rolęJean-Loïc Le Quellec, JUNG et les archétypes – un mythe contemporain, Auxerre, Editions Sciences Humaines, 2013, . w naukach o kulturze i w badaniach neurologicznychJean Knox, Archetype, Attachment, Analysis – Jungian psychology and the emergent mind, Sussex, Brunner-Routledge, 2003, ., oraz w fizyce kwantowejAtom and Archetype – The Pauli/Jung Letters, 1932-1958, ed. C.A. Meier, preface by Beverley Zabriskie, 2001, Princeton University Press.François Martin-Vallas, La chimère transferentielle – Proposition épistémologique, neuroscientifique et clinicothéorique du transfert psychanalytique comme système complexe. Thèse de doctorat 2014, Université Lumière Lyon 2..
Życiorys Lata młodości Pochodził ze starej niemieckiej rodziny osiadłej w Moguncji. Jego dziadkiem był szwajcarski wolnomularz, rektor i profesor chirurgii, anatomii oraz tworzącej się psychiatrii na Uniwersytecie w Bazylei Karl Gustav Jung (1794–1864). Istniała rodzinna „legenda”, iż stary Carl Gustav był nieślubnym dzieckiem GoethegoGerhard Wehr: Jung, A Biography, trans David M. Weeks, Boston – Halifax – Shaftesbury, Shambhala, 1988 , s. 43., co bardzo imponowało wnukowi, natomiast ojciec, Johann Paul Achilles Jung, był arabistą i pastorem reformowanego kościoła luterańskiego, podobnie jak wielu krewnych po mieczu i po kądzieli. Przyszły teść Paula, pastor Samuel Preiswerk, był jego profesorem hebrajskiego na Uniwersytecie Bazylejskim. Ślub Paula z Emilie Preiswerk odbył się w kwietniu 1869Gerhard Wehr, Carl Gustav Jung: Leben, Werk, Wirkung Műnchen, Kösel-Verlag GmbH & Co. 1985, angielskie tłumaczenie Shambhala Publications, 1987, .. Emilie Jung-Preiswerk interesowała się okultyzmem. Pierwsze dziecko młodej pary, Paul, umarło kilka dni po narodzeniu (w 1873). Carl Gustav był samotnym dzieckiem, pod wielkim wrażeniem snów i koszmarów, jakie przeżywał przez całe życie i które stanowiły „laboratorium” i inspirację jego dzieła. Miewał trudności w szkole nie tylko z kolegami (był zawsze wyrośniętym chłopcem i przewyższał wzrostem innych uczniów), ale i z nauką. W swej tak zwanej autobiografii, pt. „Memories, Dreams, Reflections”, pisał o problemach jakie miał w pojmowaniu algebryC.G. Jung, ‘Memories, Dreams, Reflections’ „MDR”, 1963, New York, Pantheon.. Brytyjski psychoanalityk i pediatra, Donald Woods Winnicott, osądził, że było prawdopodobne, iż Jung cierpiał wówczas na depresję. Jedyna jego siostra, Johanna Gertrud, urodziła się, gdy Carl miał dziewięć lat. Później pomagała swemu bratu jako sekretarka. Ojciec Junga zmarł w 1895, gdy miał on rozpocząć studia medyczne. Rodzina Jungów nie była zamożna; pomocy udzieliła jej wówczas ciotka Carla.
Studia medyczne ukończył na Uniwersytecie Bazylejskim. W 1900 roku przeniósł się do Zurychu, gdzie objął posadę lekarza asystenta w Klinice Psychiatrii Uniwersytetu Zuryskiego (Burghölzli) – pracę zaczynał na stanowisku asystenta Eugena Bleulera. W 1902 obronił pracę doktorską O psychologii i patologii tak zwanych zjawisk tajemnych. 14 lutego 1903 poślubił Emmę Rauschenbach – trwające ponad pięćdziesiąt lat małżeństwo przyniosło pięcioro dzieci: Agathe Niehus (ur. 28 grudnia 1904), Gret Baumann (ur. 8 lutego 1906), Franz Jung-Merker (ur. 28 listopada 1908), Marianne Niehus (ur. 20 września 1910) i Helene Hoerni (ur. 18 marca 1914).
Początki życia zawodowego W 1904 do kliniki Burghölzli została przyjęta dziewiętnastoletnia pacjentka z Rosji, Sabina Spielrein. Była to nadzwyczaj inteligentna kobieta, o której mówiono, że przewróciła Jungowi zmysły. Charakter erotyczny ich relacji nie ulega wątpliwości, nie mamy jednak dowodów na to, iż byli parąColine Covington and Barbara Wharton: Sabina Spielrein – Forgotten Pioneer of Psychoanalysis, Hove and New York, Brunner Routledge, 2003, .. Leczenie szpitalne Sabiny zakończyło się po roku. Ona zaś dostała się na studia medyczne w Zurychu. Kontakt lekarza z pacjentką trwał jednak siedem lat i zawdzięczamy mu nie tylko korespondencję, ale i pojęcia jak przeciwprzeniesienie i anima, oraz piśmiennictwo Sabiny Spielrein. Jung bał się skandalu niebezpiecznego dla kariery i szukał zawodowego poparcia u Zygmunta Freuda. Jung chciał wysłać Sabinę na konsultacje do niego, ale Freud się nie zgodził – może sam się obawiał ‘erotycznej zarazy’. Faktem jest, że dopiero w 1911 Sabina sama się wybrała do Wiednia, gdzie pozostała i odebrała szkolenie psychoanalityczne.
W 1905 Jung habilitował się z psychiatrii i został ordynatorem kliniki. W latach 1904–1905 w założonym przez siebie laboratorium psychopatologii doświadczalnej razem z amerykańskimi badaczami Carlem Petersonem i Charlesem Ricksherem wykonał badania nad tzw. eksperymentem skojarzeniowym przeprowadzonym za pomocą własnoręcznie skonstruowanego galwanometru. Wyniki, które ogłosił, przyniosły mu sławę zwłaszcza w USA, co zaowocowało pierwszą podróżą do Stanów Zjednoczonych (1909), gdzie (razem z Zygmuntem Freudem) otrzymał tytuł doctora honoris causa Uniwersytetu Clarka. W tym samym roku zrezygnował z pracy w klinice Burghölzli i otworzył praktykę prywatną w Küssnacht, którą prowadził przez całe późniejsze życie.
mały|upright=1.3|1909 rok. W pierwszym rzędzie: Zygmunt Freud, Granville Stanley Hall, C.G.Jung, z tyłu: Abraham A. Brill, Ernest Jones, Sándor Ferenczi
Jung a Freud, niespełnione oczekiwania W 1907 Jung udał się do Wiednia na pierwsze spotkanie z Zygmuntem Freudem – rozpoczęło ono trwający kilka lat okres intensywnej współpracy i przyjaźni. Jung był wtedy bardziej znany wśród naukowców nowej dziedziny psychologii niż neurolog Freud. Z czasem ten zaczął dostrzegać w Jungu swego najwybitniejszego ucznia i następcę; mianował go redaktorem naczelnym powołanego przez siebie Jahrbuch für psychoanalytische und psychopathologische Forschungen, a także powierzył funkcję przewodniczącego założonego przez siebie Międzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego (Jung pełnił tę funkcję w latach 1910–1913).
Do zerwania z Freudem doszło w 1913 w wyniku opublikowania przez Junga książki Wandlungen und Symbole der Libido (wznawianej obecnie pt. Symbole der Wandlung. Analyse des Vorspiels zu einer Schizophrenie (Symbole przemiany. Analiza preludium do schizofrenii)), w której przedstawił własne ujęcie kompleksu kazirodztwa i definicję pojęcia libido. Sam Jung twierdził, że głównym powodem zerwania z psychoanalizą Freuda było nieakceptowanie panseksualizmu; Jung nie podzielał przekonania Freuda, że w każdym zachowaniu człowieka dominującą rolę pełnią motywy czysto seksualne.
W tym samym roku Jung zrezygnował z pracy dydaktycznej na rzecz własnych badań i praktyki prywatnej. Kryzys psychiczny, jaki pociągnęło za sobą zerwanie z Freudem, a także wybuch I wojny światowej spowodowały, że aż do 1921 – a zatem do chwili opublikowania Psychologische Typen (Typy psychologiczne) – publiczna aktywność Junga znacznie osłabła, ale to właśnie w tym okresie wykrystalizowały się idee, które zawarł w późniejszych dziełach. W 1913 zaczął tworzyć swój tajemny ‘dziennik’, zresztą przerwany w połowie zdania czternaście lat później, któremu powierzał swoje marzenia, strachy i wyobrażenia tak pismem gotyckim, jak i barwnymi scenami i dekoracjami. Dziennik ten, zwany „Liber Novus”, został opublikowany jako faksymile z przedmową i tłumaczeniem angielskim w 2009, pod tytułem The Red Book, Czerwona KsiążkaC.G. Jung, Liber Novus” ‘The Red Book’. (op. cit.)..
Poszukiwania i podróże Po zerwaniu z Freudem, życie Junga i jego rodziny nabrało nowego charakteru. Dawniejsze obawy o zabezpieczenie bytu ustąpiły z uwagi na rosnącą prywatną praktykę i z powodu zasobów majątkowych jego żony, Emmy. Rodzina letniskowała w namiotach na wysepce, na której kiedyś było opactwo, na Jeziorze Zuryskim. Z tego wyłoniła się u niego chęć zbudowania tam prostego szałasu. Tubylcy byli przeciwni tej inicjatywie ‘lekarza umysłowego’, ponieważ uważali to miejsce za święte. Dopiero po kilku latach, w 1921, udało się Jungowi kupić kawałek ziemi na brzegu Jeziora Zuryskiego w miejscowości Bollingen. Tutaj powstała w ciągu trzydziestu lat, własnoręcznie projektowana, budowana i udekorowana kamienna ‘wieża’ w Bollingen, a właściwie mała twierdza z surowca z pobliskiego kamieniołomu, jako symbol tożsamościDeirdre Bair, Jung – A biography, USA, UK, Little Brown, 2004, . s. 323..
Późniejsze prace Junga koncentrują się wokół problemu istnienia nieświadomości zbiorowej i osobniczej oraz ich treści, które dochodzą do głosu w marzeniach sennych, różnych przejawach ludzkiej aktywności twórczej, symbolach religijnych itp. W związku z badaniami nad historią symboli Jung udał się na wyprawy badawcze do Afryki Północnej (1921), do Arizony i Nowego Meksyku (1924–1925), do Kenii (1926) i do Indii (1938). Podjął też (we współpracy z Richardem Wilhelmem i Heinrichem Zimmerem) studia nad psychologią, filozofią i religią Wschodu. Napisał między innymi „europejski komentarz” do opublikowanego przez Richarda Wilhelma tekstu traktatu taoistycznego pt. Sekret Złotego Kwiatu (1928), komentował z pozycji europejskiego psychologa wielkie systemy filozoficzno-medytacyjne rozpowszechnione w Indiach, Chinach i Japonii (m.in. Komentarz psychologiczny do Tybetańskiej Księgi Wielkiego Wyzwolenia, Joga i Zachód, O psychologii wschodniej medytacji). Razem z węgierskim filologiem klasycznym Karlem Kerényim prowadził badania nad mitologią grecką – rezultatem tych prac było opublikowanie książki Einführung in das Wesen der Mythologie.
Poglądy Nietzsche, filozofia i religia Ogłoszenie ‘śmierci’ Boga przez filozofa niemieckiego, Nietzschego, w 1881, miało dalekosiężny oddźwięk w poglądach nie tylko Junga, ale wśród wielu jego współpracowników i ogólnie w społeczeństwie jego czasu. Osobny rozdział w dziele Carla Gustava Junga stanowi psychologia religii, którą uważał za swego rodzaju pierwotny, choć nader subtelny system psychoterapeutyczny. Spotkaniu Junga z religią Zachodu ton nadawał problem zła i jego stosunek do chrześcijańskiej idei Boga jako Najwyższego Dobra. Kwestii tej poświęcił wiele artykułów i rozpraw, spośród których najważniejsze powstały w latach czterdziestych – w czasie trwania II wojny światowej i zaraz po jej zakończeniu: Psychologia a religia, Próba psychologicznej interpretacji dogmatu o Trójcy św., Odpowiedź Hiobowi.
Kwestia alchemii Drugą połowę swego życia Jung poświęcił badaniom nad alchemią, historycznym prekursorem dzisiejszej chemii a sięgającym do starożytnego Babilonu, Asyrii i Egiptu. W tym celu nagromadził poważną bibliotekę prac średniowiecznych na ten temat. Te zainteresowania Junga ściśle wiązały się z koncepcją jego indywiduacji oraz z badaniami nad religiami zachodnimi, jak i wschodnimi. W alchemii dostrzegał świadectwo zmagań ludzkiego ducha z własnym doświadczeniem wewnętrznym. Według Junga, w czasach, gdy nauki jeszcze nie zdążyły się wyspecjalizować, a granica między tym, co subiektywne, a tym, co obiektywne, była nader płynna, alchemia mogła stanowić swego rodzaju pre-psychologię. W alchemii także znalazły wyraz te świadectwa życia duszy ludzkiej, które nie mogły się doczekać uznania przez ówczesny Kościół. Poglądy te Jung zawarł w powstałych w latach 1940–1960 pracach Aion. Przyczynki do symboliki Jaźni, Psychologia a alchemia, Mysterium coniunctionis.