Sandżak (, ) – region geograficzno-historyczny na pograniczu Serbii i Czarnogóry. Głównym miastem jest Novi Pazar. Region jest zamieszkany przez liczną mniejszość boszniacką.
Sandżak to również nazwa potoczna dzisiejszego okręgu w Serbii – Raszka.
Etymologia nazwy Nazwa krainy Sandżak pochodzi od tureckiego słowa Sancak będącego określeniem prowincji Imperium Osmańskiego. W dosłownym tłumaczeniu nazwa ta oznacza sztandar. Przed Turkami w Europie region ten nosił nazwę Raszka, która w serbskiej części używana jest również dzisiaj. Obecnie nazwa Sandżak nie jest oficjalną nazwą żadnej jednostki administracyjnej ani w Serbii ani w Czarnogórze.
Historia mały|upright=0.6|left|Narodowy symbol Boszniaków w Serbii i Czarnogórze mały|upright=1.3|Mapa Sandżaku. Część zaznaczona na żółto należy do Czarnogóry, na niebiesko – do Serbii. mały|upright=1.3 Na terytorium Raszki powstało pierwsze państwo serbskie, utworzony w VIII wieku gród Ras, który był stolicą Serbii do połowy XIII wiekuMikucka -Wójtowicz D. Sytuacja mniejszości boszniackiej w Sandżaku – wyzwania i problemy.. Do początku XX wieku Sandżak Nowopazarski wchodził w skład Imperium Osmańskiego. W roku 1878 w wyniku ustaleń kongresu berlińskiego został wraz z Bośnią i Hercegowiną okupowany przez wojska austro-węgierskie. W 1908 roku wraz z aneksją Bośni i Hercegowiny wojska Franciszka Józefa opuściły to terytorium. W wyniku pierwszej i drugiej wojny bałkańskiej w latach 1912–1913 Sandżak został podzielony pomiędzy Serbię a Czarnogórę. Po I wojnie światowej obszar Sandżaku został włączony do Królestwa Serbów Chorwatów i Słoweńców. We wczesnych latach istnienia państwa lokalna społeczność muzułmańska często padała ofiarami represji ze strony Serbów i Czarnogórców, co było przyczyną ich stałej emigracji w kierunku Bośni oraz TurcjiMorrison K., Political and religious conflict in the Sandzak, s. 2.. Podczas II wojny światowej terytorium Sandżaku znalazło się kolejno pod okupacją włoską i niemiecką. W regionie działały grupy partyzanckie zarówno Czetników, jak również komunistycznych partyzantów Tity oraz oddziałów Milicji Muzułmańskiej pomiędzy którymi dochodziło do walk. Od 1991 Boszniacy dążą do uzyskania autonomii. W październiku 1991 roku miało miejsce referendum w sprawie nadania regionowi autonomii. Po demokratyzacji życia społecznego w Serbii w 2000 roku etniczni Boszniacy zaczęli stopniowo silniej uczestniczyć w życiu politycznym m.in. Rasim Ljajić został ministrem ds. praw człowieka i mniejszości narodowych w Serbii i CzarnogórzeHelsiński Komitet Praw Człowieka w Serbii, Sandzak: Still a Vulnerable Region, 2004, s. 1–2..
Podział administracyjny Gminy w Serbii Novi Pazar Tutin Sjenica Prijepolje Nova Varoš Priboj
Gminy w Czarnogórze Pljevlja Bijelo Polje Berane Plav Rožaje
Demografia Sandżak jest regionem zróżnicowanym etnicznie. Według spisów powszechnych w Serbiioraz Czarnogórze z 2011 roku liczebność populacji regionu szacowana jest na ok. 390 000 osób, z których większość stanowią Boszniacy (48,4%), kolejne grupy etniczne stanowią Serbowie (33,9%), Czarnogórcy (7,25%), muzułmanie (6,11%) oraz Albańczycy (1,04%).
Gmina Narodowość Razem Boszniacy % Serbowie % Czarnogórcy % Muzułmanie % Albańczycy % inni % Novi Pazar 77 443 77,13 16 234 16,17 44 0,04 4102 4,08 202 0,20 2385 2,38 100 410 Prijepolje 12 792 34,52 19 496 52,61 16 0,04 3543 9,56 18 0,05 1194 3,22 37 059 Tutin 28 041 90,00 1090 3,50 16 0,05 1092 3,51 29 0,09 887 2,85 31 155 Priboj 3811 14,05 20 582 75,86 119 0,44 1944 7,16 3 0,01 674 2,48 27 133 Sjenica 19 498 73,88 5264 19,94 15 0,06 1234 4,68 29 0,11 352 1,33 26 392 Nova Varoš 788 4,73 14 899 89,55 31 0,19 526 3,16 3 0,02 391 2,35 16 638 serbska część 142 373 59,62 77 555 32,48 241 0,10 12 441 5,21 284 0,12 5893 2,47 238 787 Źródło: spis powszechny Serbii w 2011 Bijelo Polje 12 592 27,34 16 562 35,96 8808 19,13 5985 13,00 57 0,12 2047 4,45 46 051 Berane 6021 17,72 14 592 42,95 8838 26,02 1957 5,76 70 0,21 2492 7,34 33 970 Pljevlja 2128 6,91 17 569 57,07 7494 24,34 1739 5,65 17 0,06 1839 5,97 30 786 Rožaje 19 269 83,91 822 3,58 401 1,75 1044 4,55 1158 5,04 270 1,17 22 964 Plav 6803 51,90 2098 16,00 822 6,27 727 5,55 2475 18,88 183 1,40 13 108 Andrijevica 0 0,00 3137 61,86 1646 32,46 7 0,14 1 0,02 280 5,52 5071 czarnogórska część 46 813 30,81 54 780 36,05 28 009 18,43 11 459 7,54 3778 2,49 7111 4,68 151 950 Źródło: spis powszechny Czarnogóry w 2011
Przypisy
Bibliografia Helsiński Komitet Praw Człowieka w Serbii, Sandzak: Still a Vulnerable Region, Raport roczny, 2004. Mikucka-Wójtowicz D., Sytuacja mniejszości boszniackiej w Sandżaku – wyzwania i problemy. Sprawy Narodowościowe, 2013.
Linki zewnętrzne http://ksng.gugik.gov.pl/pliki/wykaz_polskich_nazw_geograficznych.pdf https://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga20.pdf https://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/knjiga_prvi%20rezultati(1).pdf
Kategoria:Krainy historyczne Serbii Kategoria:Krainy historyczne Czarnogóry