Skrzyp leśny (Equisetum sylvaticum L.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny skrzypowatych. Występuje na wszystkich kontynentach w strefie subarktycznej i umiarkowanej półkuli północnej. Rozpowszechniony w lasach całej Polski po regiel górny w górach.
Rozmieszczenie geograficzne Występuje w strefie subarktycznej i klimatu umiarkowanego na półkuli północnej. W Ameryce Północnej rośnie w Kanadzie, północnych stanach Stanów Zjednoczonych (po Illinois i Karolinę Północną na południu) oraz na Grenlandii. W Europie zasięg gatunku obejmuje niemal cały kontynent bez jego południowych krańców. W Azji występuje na północy, w środkowej i wschodniej części kontynentu, najdalej na południe sięgając Azji Mniejszej, Kazachstanu, północnych Chin i Japonii.
W Polsce jest rozpowszechniony w całym kraju. W górach sięga do 1800 m n.p.m.
Morfologia thumb|200px|left|Kłos zarodnionośny thumb|200px|left|Pokrój pędu płonnego thumb|Okółek rozgałęzionych odgałęzień bocznych Pokrój Pęd zarodnionośny początkowo różny od pędu płonnego – nierozgałęziony, do 30 cm wysokości, bladobrązowy do bladozielonego. Po dojrzeniu zarodni pędy zielenieją, rozgałęziają się i rosną wyższe osiągając od 30 do 60 cm wysokości. Łodyga Żeberkowana – z 10–18 żeberkami, które są nieco wklęsłe i na dwóch bocznych krawędziach opatrzone w szereg ostrych wyrostków. Gałązki boczne odstają poziomo lub łukowato przewisają osiągając do 15 cm długości. Są gęsto okółkowo podzielone na odgałęzienia III i IV rzędu. Pierwsze międzywęźla mają 4–5 żeberek i są szorstkie. Kolejne międzywęźla są cieńsze, gładkie i mają tylko trzy żeberka. Kłącze Silnie i głęboko rosnące, mocno rozgałęzione i długo żyjące odgrywa istotną rolę w rozmnażaniu wegetatywnym. Wytwarza niewielkie bulwy spichrzowe, służące także jako organ rozmnażania wegetatywnego. Masa podziemnej części roślin może 100-krotnie przewyższać masę organów nadziemnych. Liście Zrośnięte w szerokie, duże pochwy, osiągające do 1,5 cm długości. Dołem są one zielonobrązowe, a górą brązowoczerwone. Pochwy są do połowy rozcięte. Na pędach zarodnionośnych ząbki są trójkątne, tępe, zlepione w 3–6 łatek. Na pędach płonnych liście są lancetowate i ostre. Ząbki są biało obrzeżone.
Biologia i ekologia Kłosy zarodnionośne rozwijają się w maju. Po dojrzeniu i rozsypaniu zarodników kłos zarodnionośny odpada. Pędy płonne zamierają zimą i nowe pędy nadziemne wyrastają ponownie wiosną z kłączy.
Rośnie w cienistych i wilgotnych lasach, ale też w zaroślach i na polanach, czasem na przyległych do lasów gruntach rolniczych. Jest wskaźnikiem gleby próchnicznej i występowania na niewielkiej głębokości ruchomego poziomu wód gruntowych.
Systematyka, zmienność i mieszańce Gatunek reprezentuje podrodzaj Equisetum w obrębie rodzaju skrzyp Equisetum. W badaniach molekularnych wskazany został jako gatunek siostrzany dla skrzypu olbrzymiego E. telmateia, z którym wspólnego przodka miał mieć jeszcze w pliocenie. Linia prowadząca do tych dwóch gatunków miała się oddzielić od reszty przedstawicieli podrodzaju już w kredzie późnej tj. w okresie istotnego różnicowania w obrębie podrodzaju Equisetum, tak że starszym gatunkiem od tej pary w obrębie podrodzaju jest tylko skrzyp łąkowy E. pratense. Wynik ten miał jednak słabe wsparcie i inne badanie wykazało oddzielenie się najpierw linii prowadzącej do skrzypu olbrzymiego, a następnie skrzypu leśnego, sytuujące ten gatunek jako siostrzany dla kladu obejmującego skrzyp polny E. arvense i parę skrzyp bagienny E. fluviatile oraz E. diffusum.
W przeszłości wyróżniano liczne formy i odmiany różniące się pokrojem, układem rozgałęzień, porą rozwoju kłosa zarodnionośnego, współcześnie nie mają one statusu taksonomicznego i uznawane są za synonimy.
Skrzyp leśny tworzy następujące mieszańce: Equisetum ×bowmanii C. Page [1989, Watsonia, 17: 273] (E. sylvaticum × telmateia) Equisetum ×mildeanum Rothm. [1944, Feddes Repert., 54: 78] (E. pratense × sylvaticum) Equisetum ×lofotense Lubienski [Nordic J. Bot. 28(5): 531] (E. arvense × sylvaticum)
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Skrzypy Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza