Izraelska Partia Pracy (hebr.: מפלגת העבודה הישראלית, , również Awoda, hebr. עבודה) – centrolewicowa, syjonistyczna partia polityczna w Izraelu.
Dominująca w izraelskim systemie politycznym w latach 1948–1977, potem rządząca (jako główna część koalicji) na przemian z Likudem. Szczególnie silnie związana z izraelską centralą związkową Histadrut i ruchem kibucowym, uznawana za ugrupowanie tzw. „gołębie”, opowiadające się za rozmowami z Palestyńczykami.
W latach 1999–2009 w stałym sojuszu z lewicową syjonistyczną partia religijną Meimad – na mocy porozumienia zawartego z jej kierownictwem, otrzymywała ona 10. miejsce na liście wyborczej Partii Pracy.
Jest członkiem Międzynarodówki Socjalistycznej i członkiem-obserwatorem Partii Europejskich Socjalistów. Młodzieżową organizacją partyjną Partii Pracy jest Miszmeret Tse’irah szel Mifleget Ha-Awoda.
Historia
Powstanie partii i Koalicja Pracy
Okoliczności powstania Izraelskiej Partii Pracy to wydarzenia, które miały miejsce na krótko przed wyborami do Knesetu w 1965 roku, kiedy to Mapai, największa lewicowa partia polityczna w kraju, utworzyła sojusz z inną lewicową formacją, Achdut ha-Awoda. Porozumienie to zawarto ze względu na to, że Mapai chciała wzmocnić się po odejściu ośmiu członków parlamentu (pięciu z parlamentarnej frakcji Mapai) pod przewodnictwem Dawida Ben Guriona do nowo utworzonej partii – Rafi. Zaprotestowali w ten sposób przeciwko niepowodzeniu w realizacji planów zmiany systemu wyborczego w Izraelu.
Sojusz ten, nazywany Koalicją Pracy (Ma’arach) otrzymał w wyniku wyborów 45 miejsc w parlamencie i był w stanie utworzyć rząd z Narodową Partią Religijną, Mapam, Niezależnymi Liberałami i innymi, mniejszymi partiami. Gdy wybuchła wojna sześciodniowa, do koalicji rządowej weszły także Rafi i Gahal.
W 1968 roku Mapam i Rafi oficjalnie weszły w skład Koalicji Pracy (choć Ben Gurion zrezygnował z członkostwa w Rafi i utworzył w geście protestu nowe ugrupowanie, Listę Państwową). Pomimo tego, że Mapam zachowała autonomię wewnątrz tego sojuszu, to Mapai, Achdut ha-Awoda i Rafi zdecydowały się 23 stycznia 1968 r. na połączenie w jedną organizację partyjną – Izraelską Partię Pracy. Jedyny raz w historii Izraela pojedyncza partia miała większość parlamentarną (45 miejsc + 10 miejsc Rafi + 8 miejsc Mapam = 63 miejsca w 120-osobowym parlamencie). Jako największa frakcja w Ma’arach, Partia Pracy wkrótce zdominowała Koalicję. Mapam opuściła ten sojusz w czasie kadencji ósmego Knesetu (1973–1977), ale wkrótce potem ponownie się do niej przyłączyła. Później znów z niej wyszła, w czasie kadencji dziewiątego Knesetu (1977–1981), w proteście wobec decyzji Szimona Peresa, który w 1984 r. utworzył Rząd Jedności Narodowej z prawicowym Likudem. W latach 80. w skład Koalicji Pracy weszli również Niezależni Liberałowie, którzy jednak w tym czasie nie posiadali swojej reprezentacji parlamentarnej.
Przełom wieków Tuż przed wyborami w 1992 roku, Ma’arach przestał istnieć, a wszystkie jego frakcje weszły w skład Partii Pracy. Pod przewodnictwem Icchaka Rabina, ugrupowanie to wygrało wybory i stworzyło rząd. Decyzja Rabina, by rozpocząć rozmowy pokojowe z Palestyńczykami i podpisanie porozumień z Oslo, doprowadziło 4 listopada 1995 r. do zabójstwa premiera popełnionego przez prawicowego żydowskiego fanatyka Jigala Amira. Peres zdecydował się na urządzenie przedterminowych wyborów w 1996 roku, co miało dać mu mandat społecznego zaufania dla kontynuowania procesu pokojowego. Jednak ten plan nie został zrealizowany, pomimo tego, że Patia Pracy uzyskała największą liczbę miejsc w parlamencie, przegrała w bezpośrednich wyborach premiera. Peresa pokonał Binjamin Netanjahu (powodem tego był spadek popularności dotychczasowego szefa rządu wywołany serią ataków bombowych Hamasu). Dzięki temu to Netanjahu i Likud rozpoczęli tworzenie rządu.
Po rozpadzie prawicowej koalicji, Netanjahu zadecydował o wcześniejszych wyborach w 1999 roku. Ehud Barak zwyciężył w wewnątrzpartyjnych wyborach na lidera Partii Pracy i został nominowany na kandydata ugrupowania w wyborach premiera. W tym czasie partia zawarła porozumienie wyborcze z ugrupowaniami Meimad i Geszer, tworząc sojusz Jeden Izrael (Yisrael Ahad). Barak zwyciężył w wyborach na szefa rządu, a Jisra’el Ahad zdobył największą liczbę miejsc w Knesecie. Była ona jednak stosunkowo nieduża, wynosząca tylko 26 mandatów.
Barak utworzył koalicję rządową wspieraną przez 75 członków parlamentu, razem z Szasem, Merecem, Narodową Partię Religijną i Zjednoczonym Judaizemem Tory. Porozumienie zawarte z partiami religijnymi (NPR, Szas i Zjednoczony Judaizm Tory) wywołało spory z antyklerykalnym Merecem, który wkrótce potem opuścił koalicję (w wyniku sporu z Szasem o stanowisko wiceministra edukacji). Reszta partii wyszła z rządu tuż przed rozmowami w Camp David w 2000 roku. Po zamieszkach w październiku 2000 roku i wybuchu Drugiej Intifady Barak zrezygnował 10 grudnia 2000 r. ze stanowiska szefa rządu. Później przegrał w lutym 2001 w wyborach na premiera z Arielem Szaronem i zrezygnował z przywództwa w ugrupowaniu. Jednakże Partia Pracy weszła w skład gabinetu Szarona po tym, jak sformował on Rząd Jedności Narodowej (Likud, Partia Pracy, Szas, Jisra’el ba-Alijja i Zjednoczony Judaizm Tory). Otrzymała nawet jedne z najważniejszych stanowisk rządowych: Peres (nowy tymczasowy lider partii) został ministrem spraw zagranicznych, a Binjamin Ben Eli’ezer – ministrem obrony. Ministrem bez teki został także Salih Tarif – pierwszy w izraelskim rządzie Druz.
Pod koniec 2001 roku Ben-Eli’ezer został wybrany na lidera Partii Pracy, uzyskując 50,8% głosów w wewnątrzpartyjnych wyborach i pokonując Awrahama Burga (ówczesnego speakera Knesetu). Został on pierwszym sefardyjskim przywódcą ugrupowania w jego historii. Partia Pracy poparła operację Ochronna Tarcza przeprowadzoną w kwietniu 2002 przeciwko palestyńskim terrorystom na Zachodnim Brzegu. Spowodowało to ostrą wewnątrzpartyjną krytykę, Peres i Ben-Eli’ezer zostali nawet nazwani „marionetkami” Szarona. W wyniku protestu członków rządu z Partii Pracy odnośnie do przeznaczenia większych funduszy na rozbudowę osiedli żydowskich na Zachodnim Brzegu, ugrupowanie to wyszło z rządu w listopadzie 2002 roku.
Tuż przed wyborami parlamentarnymi w 2003 roku, liderem partii został Amram Micna. Uzyskał on 53,92% głosów pośród członków Partii Pracy, pokonując Ben-Eli’ezera (38,17%) i Chajjima Ramona (7,24%). Mitzna został jednym z twórców programu wyborczego, postulującego m.in. jednostronne wycofanie się ze Strefy Gazy. Partia Pracy poniosła jednak spektakularną porażkę, uzyskując tylko 19 miejsc w 120-osobowym Knesecie (najgorszy wynik w historii), podczas gdy Likud Szarona otrzymał aż 38 mandatów (liczba ta wzrosła do 40, gdy połączyła się z nim partia Yisrael BaAliya). Wkrótce potem, ze względu na wewnątrzpartyjną opozycję, Mitzna zrezygnował z przywództwa i został zastąpiony tymczasowo przez Szimona Peresa. Ku zdziwieniu wielu Szaron zaprosił Partię Pracy do wejścia do rządu, chcąc pozyskać jej poparcie dla swojego planu likwidacji osiedli żydowskich w Strefie Gazy. Stało się tak, ponieważ utracił on poparcie ugrupowań prawicowych – Narodowej Partii Religijnej i Unii Narodowej. Partia Pracy otrzymała pięć tek ministerialnych, dwa stanowiska ministra bez teki, a Peres został wicepremierem.
Wybory w 2006 roku i przywództwo Pereca
8 listopada 2005 roku Peres przegrał w wewnątrzpartyjnych wyborach na lidera ugrupowania z lewicowym liderem związkowym Amirem Perecem. Miał on zamiar przywrócić bardziej lewicową orientację polityczną Partii Pracy – z tego powodu wyprowadził ją z koalicji rządowej. Z tego powodu rząd Szarona upadł, a nowe wybory w marcu 2006 roku stały się faktem. 30 listopada 2005 r. Szimon Peres ogłosił decyzję o wystąpieniu ze swego starego ugrupowania i udzieleniu poparcia premierowi, tworzącemu nową, centrową partię – Kadimę. Krótko przed wyborami Szaron zapadł w śpiączkę, a jego miejsce zajął Ehud Olmert. W wyborach w 2006 r. Partia Pracy zajęła drugie miejsce (20 mandatów), za Kadimą (29 miejsc w Knesecie). Amir Perec został ministrem obrony w rządzie Olmerta, a jego ugrupowanie otrzymało ponadto sześć ministerialnych tek.
Popularność Pereca, jak również całego rządu zaczęła stosunkowo szybko słabnąć. Było to związane m.in. z kryzysem izraelsko-libańskim w 2006 roku, jak również działaniami wojsk izraelskich skierowanych przeciwko Hamasowi, prowadzonych w Strefie Gazy. W wyniku ataku lotnictwa na Kanę w Libanie, w którym zginęło wiele dzieci, arabski deputowany do Knesetu, Ibrahim Sarsur nazwał Pereca mordercą dzieci. Inny Arab w izraelskim parlamencie, Ahmad at-Tajjibi powiedział do niego natomiast jesteś człowiekiem wojny, nie jesteś już człowiekiem pokoju.
Partia Pracy znalazła się w niełatwym położeniu także z powodu wejścia do gabinetu 23 października 2006 roku skrajnie prawicowej partii Jisra’el Betenu. Wielu prominentnych członków Partii Pracy wyrażało sprzeciw wobec zasiadania z liderem tego ugrupowania, Awigdorem Liebermanem (który został wicepremierem i ministrem ds. strategicznych), w jednym rządzie. Minister kultury, sportu, nauki i technologii z Partii Pracy, Ofir Pines-Paz powiedział m.in. minister ds. strategicznych to żart. Lieberman sam w sobie jest strategicznym zagrożeniem, i dalej: Zrobię wszystko co w mojej mocy aby zapobiec wejściu tej partii do rządu. Kiedy rząd zgodził się na wejście do niego Jisra’el Betenu, Pines-Paz zrezygnował z posady ministerialnej, twierdząc iż nie ma innego wyjścia, ponieważ w gabinecie znaleźli się ludzie głoszący rasistowskie i antydemokratyczne twierdzenia.
Barak ponownie liderem partii thumb|Karta członkowska Partii Pracy Wkrótce potem na przywódcę partyjnego został wybrany ponownie Ehud Barak (drugie miejsce zajął Ammi Ajjalon), który (pomimo wcześniejszych zapowiedzi) pozostawił partię w koalicji rządowej, a sam został ministrem obrony na miejsce Pereca.
21 września 2008 oskarżany o korupcję Ehud Olmert złożył oficjalną rezygnację ze stanowiska premiera na ręce prezydenta Szimona Peresa. Ten przekazał misję uformowania nowego rządu Cipi Liwni, która została liderem Kadimy. Zgodnie z ustawami zasadniczymi Izraela, w przypadku braku sukcesu po upływie 42 dni od uzyskania nominacji, rozpisywane są nowe wybory. 13 października Kadima i Partia Pracy doszły do porozumienia w sprawie nowej umowy koalicyjnej. Dla osiągnięcia większości parlamentarnej (minimum 61 mandatów) niezbędne stało się pozyskanie także Szas. Liwni ostatecznie nie udało się utworzyć nowej koalicji. Prezydent Peres rozpisał wybory do Knesetu na 10 lutego 2009 roku. Do czasu sformowania nowego rządu po wyborach w 2009 r., premierem pozostał Ehud Olmert.