(wym. []; ur. 7 października 1900 w Monachium, zm. 23 maja 1945 w LüneburguJan Palmowski: Słownik najnowszej historii świata 1900-2007, wydanie polskie 2008, tom 2., s. 153–154.) – niemiecki polityk, zbrodniarz wojenny będący współautorem Holocaustu, działacz partyjny, wojskowy, bojówkarz i rolnik, jeden z przywódców i najpotężniejszych dygnitarzy III Rzeszy, Reichsführer-SS, Chef der Deutschen Polizei, Reichsleiter, Komisarz Rzeszy do spraw Umacniania Niemczyzny, szef Schutzstaffel (1929–1945) i Ordnungspolizei (1936–1945), przewodniczący Rady Ministrów III Rzeszy, minister spraw wewnętrznych (1943–1945)Film dokumentalny Heinrich Himmler. Anatomy of a mass muderer, SPIEGEL TV GmbH, 2008., dowódca Grupy Armii „Wisła” i Armii Rezerwowej. Nazywany był prawą ręką Hitlera.
Członek batalionu rezerwowego podczas I wojny światowej. Studiował agronomię na uniwersytecie, w 1923 wstąpił do partii nazistowskiej, a w 1925 do SS. W 1929 został mianowany Reichsführerem-SS. W ciągu następnych 16 lat rozwinął SS z liczącego zaledwie dwieście dziewięćdziesiąt osób batalionu, w milionową grupę paramilitarną oraz założył i kontrolował niemieckie obozy koncentracyjne. Znany był z dobrych umiejętności organizacyjnych i dobierania wysoko kompetentnych podwładnych, takich jak Reinhard Heydrich. Od 1943 był zarówno szefem niemieckiej policji, jak i ministrem spraw wewnętrznych, nadzorując wszystkie wewnętrzne i zewnętrzne siły policyjne i bezpieczeństwa, w tym Gestapo.
Utworzył Einsatzgruppen i zbudował obozy zagłady. Jako nadzorca nazistowskich programów ludobójczych był odpowiedzialny za eksterminację Żydów w Europie. Działając jako jeden z głównych współpracowników Adolfa Hitlera stał się jednym z największych zbrodniarzy w historiiLaurence Rees: Hitler i Stalin. Wojna stulecia, wyd. 2010, s. 212.. Jako zwierzchnik SS dysponował zasobami taniej siły roboczej (więźniów obozów koncentracyjnych i gett), wspierając nazistowskie plany podboju i podporządkowania szeregu państw europejskich.
Pod koniec II wojny światowej próbował się ukrywać, ale został zatrzymany, a następnie aresztowany przez siły brytyjskie. Przebywając w areszcie brytyjskim, 23 maja 1945 popełnił samobójstwo w wyniku zażycia trucizny, cyjanku potasu.
Życiorys Wczesne lata thumb|upright|Heinrich Himmler, 1907 Urodził się i wychował w katolickiej rodzinie mieszczańskiej. Był drugim z trzech synów (starszym bratem Heinricha był Gebhard junior, młodszym – Ernsti, zwany „Mizzim”Himmler K., „Himmler i jego bracia. Historia niemieckiej rodziny”, wyd. Sensacje XX wieku, Warszawa 2006.). Jego ojciec, Joseph Gebhard Himmler senior, był nauczycielem. Matką była Anna Maria Himmler, z domu Heyder2009 Amber Books Ltd SS 1923-1945. Fakty, liczby i dane statystyczne, wydanie polskie 2011 r., s. 9.. Himmler otrzymał wykształcenie podstawowe w szkole katedralnej w Monachium. Po ukończeniu dziesięciu lat rozpoczął naukę w Królewskim Gimnazjum Wilhelma, gdzie był najlepszy w klasie niemal ze wszystkich przedmiotów. Ojciec Himmlera otrzymał stanowisko zastępcy dyrektora gimnazjum w Landshut i w 1913 rodzina przeniosła się tam. Nie stwierdzano u Heinricha jakichkolwiek skłonności do stosowania przemocy. Nie wyróżniał się jakimkolwiek radykalizmem, ideami rewolucyjnymi, czy buntowniczymi hasłami.
I wojna światowa Po wybuchu I wojny światowej, w 1915 przeszedł szkolenie wojskowe (w Landshut), nie wziął jednak udziału w walkach, co było dla niego bolesnym rozczarowaniem (zwłaszcza że starszy brat już od maja 1917 znajdował się w armii, a od kwietnia 1918 na pierwszej linii frontu). Uwielbiał militaryzm; marzył o włożeniu munduru, najchętniej marynarki wojennejSerial dokumentalny SS, odc. Obłęd Himmlera (Die SS. Himmlers Wahn).. Wojsko jednak odrzucało jego podania o przyjęcie na kurs oficerów. W 1917 uzyskał zgodę ojca na porzucenie nauki i dzięki protekcji wstąpił do armii 1 stycznia 1918, do 11 Pułku Piechoty (bawarskiego). Ukończył podchorążówkę, szkolił się w Ratyzbonie, Freisingu i Bayreuth. Chciał wziąć udział w „świętych zmaganiach”, „sprawiedliwej walce” narodu niemieckiego. Jego wczesne pamiętniki ukazywały pobożnego chłopca, który regularnie uczęszczał do kościoła. Ponadto był ministrantem. W swoim pamiętniku zapisał: „Zawsze będę kochał Boga i dochowam wierności Kościołowi”.
W listopadzie 1918 skończyła się wojna i Himmler nie zdążył wyjechać na front. Przegrana przez Niemcy wojna zburzyła jego świat. Został zdemobilizowany przed Bożym Narodzeniem 1918 i zamieszkał w Berlinie, gdzie wegetował. Pracował jako chłopiec na posyłki u szczotkarza i zarabiał u producenta kleju. Ustalenie szczegółów życia Himmlera w tym okresie jest trudne, ponieważ w późniejszym czasie miał nieograniczone możliwości zniszczenia krępujących dokumentów. W okresie berlińskim miał problemy z wymiarem sprawiedliwości. Na początku 1919 mieszkał ze starszą od siebie prostytutką, z której zarobków żył. Na początku 1920 nagle zniknął, a tuż po tym zostały znalezione zwłoki tej prostytutki. Był poszukiwany i został aresztowany 4 lipca 1920 w Monachium. Stanął przed sądem pod zarzutem morderstwa, jednak nie udowodniono mu winy i został zwolniony. Znowu był przykładnym członkiem katolickiej rodziny. Z ojcem uznali, że zdobędzie zawód bezpieczniejszy w tych trudnych czasach, niż służba wojskowa. Poza żołnierką Himmlera najbardziej interesowało rolnictwo. Wyjechał na farmę w pobliżu Ingolstadt, gdzie miał uczyć się zawodu, ale po miesiącu zachorował na tyfus i zakończył tę pracę.
Okres powojenny Wrzesień 1919 spędził na leczeniu szpitalnym w Ingolstadt. Zdecydowanie odrzucał możliwość przedmałżeńskich doświadczeń seksualnych, a kobiety nie okazywały nim zainteresowania.
W kwietniu 1919, w trakcie rewolucji listopadowej została na krótko utworzona w Bawarii socjalistyczna Bawarska Republika Rad. Ponieważ większość kierownictwa Bawarskiej Republiki Rad było pochodzenia żydowskiego, spowodowało to wywołanie w narodzie niemieckim skojarzenia, że bolszewizm i judaizm były zasadniczo tym samym. W niedalekiej przyszłości miało to skutkować w Niemczech upowszechnieniem silnych postaw antysemickichSerial dokumentalny The Nazis: A Warning from History, odc. 1. Helped into Power., które dodatkowo wzmacniała legenda o ciosie w plecy. W Bawarii, tradycyjnie konserwatywnej części Niemiec i największym kraju związkowym Niemiec po Prusach również mieszkali ludzie, którzy mieli już niedługo stanowić trzon kierownictwa ruchu narodowosocjalistycznego: Adolf Hitler, Ernst Röhm, Rudolf Heß i Hermann Göring.
Również ze względu na stan zdrowia zrezygnował z kariery wojskowej na rzecz studiów rolniczych, na Uniwersytecie Technicznym w Monachium, które rozpoczął 19 października 1919. W grudniu 1919 wstąpił do katolickiej Bawarskiej Partii Ludowej. W powojennym i rewolucyjnym chaosie, który zapanował w Niemczech Himmler odkrył doskonały czas dla siebie, w którym będzie mógł zdobyć bitewne doświadczenie. Zapisał się do freikorpsu Landshut i następnie do kompanii rezerwowej freikorpsu Oberland, w których gromadzili się rozczarowani frontowcy. Zwalczali Republikę Weimarską i Żydów. Himmler uważał, że na wschodzie czekają na odzyskanie pradawne germańskie tereny osadnicze. Studiował rolnictwo, gdyż chciał w przyszłości przykładnie żyć z żoną, Niemką, jako zarządca któregoś z majątków ziemskich. Freikorps Oberland został rozwiązany, a w 1922 Himmler uzyskał tytuł inżyniera biologa. Stał się zagorzałym antysemitą. Dzięki intensywnej nauce udało mu się skrócić studia o rok. Poświęcał się dobroczynności, jednak zaczął oddalać się od Kościoła. Po ukończeniu studiów 5 sierpnia 1922 r. szybko, jeszcze w sierpniu znalazł zatrudnienie jako konsultant w fabryce nawozów Stickstoff-Land w Schleissheim, gdzie pracował rok sprzedając nawozy. Następnie wrócił do Monachium.
Przez cały okres studiów utrzymywał kontakty ze środowiskami wojskowymi i paramilitarnymi oraz był członkiem takich grup, gdzie dosłużył się stopnia chorążego, w końcu 1921. W grupie Reichsflagge przeszedł dalsze szkolenie wojskowe.
Działalność nazistowska W trakcie studiów zaangażował się w politykę po stronie nazistów. Wstąpił do Niemieckiej Partii Robotników (DAP), następnie do Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP) w sierpniu 1923, jako członek nr 14 303. Główną postacią ruchu nazistowskiego był dla niego Ernst Röhm, którego spotkał pierwszy raz w 1922. Himmler wziął udział w nieudanym zamachu stanu, puczu monachijskim z 8 na 9 listopada 1923. Został wezwany do wykonania zadania dla partii, o którym wiedział, że będzie to przełomowe wydarzenie. Był chorążym u boku Röhma, niósł flagę grupy Reichskriegsflagge – dawny cesarski sztandar wojenny. Brał udział w opanowaniu bawarskiej komendy wojskowej, w gmachu byłego Ministerstwa Wojny. Został aresztowany po puczuSerial dokumentalny Hitler’s bodyguard, odc. 2 Early attempts on Hitler’s life, Nugus/Martin Productions Ltd., 2008. (według innych źródeł został jedynie rozbrojony i puszczony wolno) i został z niczym. Zrezygnował z pracy, aby oddać się walce politycznej, a partia została zdelegalizowana. Dodatkowo został rozwiązany jego oddział wojskowy. Ponownie zamieszkał z rodzicami i bezskutecznie poszukiwał zatrudnienia.
Kłótnie i intrygi w środowiskach działaczy partyjnych oraz brak wiary we własne siły spowodowały w Himmlerze planowanie opuszczenia Niemiec. Uczył się języka rosyjskiego i rozważał osiedlenie się na wschodzie oraz prowadzenie tam gospodarstwa rolnego. Kiedy indziej planował emigrację do Turcji lub Peru, uczył się również języka hiszpańskiego. W 1924 roku kontaktował się z ambasadą sowiecką, pytając o możliwość osiedlenia się na radzieckiej Ukrainie jako zarządca ziemski.
thumb|upright=0.6|Symbole SS, zapisane stworzonym na potrzeby hitlerowców alfabetem runicznym bazującym na nordyckich runach „furtharku”