thumb|150px|Orchońska inskrypcja w mieście Kyzył, Republika Tuwy, Rosja.
Pismo orchońskie (od nazwy rzeki Orchon) lub orchońsko-jenisejskie, zwane też runami tureckimi lub kök türk (od jednego z ludów tureckich, Kök Turków Niebieskich Turków), względnie pismem staroturkijskim – najwcześniejszy alfabet turkijski. Pierwsze znane napisy datowane są na VIII wiek n.e. i pochodzą z terenów nad rzeką Orchon gol (północna Mongolia) i dolnego Jeniseju (IX w.). Napisy typu orchońskiego zostały odkryte w 1889 roku przez Nikołaja Jadrincewa. Opublikowane przez Wasilija Radłowa, zostały odszyfrowane przez duńskiego filologa Vilhelma Thomsena w 1893 roku. Uważa się, że alfabet orchoński mógł wywodzić się z pisma sogdyjskiego. Przez krótki czas po rozpadzie wschodniego kaganatu tureckiego, kök türk używany był w kaganacie ujgurskim. W ciągu IX–X w. został zastąpiony alfabetem ujgurskim.
Odmiany dońska jenisejska kubańska (znad rzeki Kubań) orchońska tałaska
Inskrypcje Najbardziej znane pomniki z napisami orchońskimi powstały dla upamiętnienia chanów Niebieskich Turków: Tonjukuka (~720 n.e.) Köl-tegina (732 n.e.) Bilge-kagana (735 n.e.)
Wybrana bibliografia David Diringer, Alfabet, czyli klucz do dziejów ludzkości, Warszawa 1972 György Kara, Aramaic Scripts for Altaic Languages. In Daniels and *Bright, eds., The World's Writing Systems, 1996. Kyzlasow I.L, Runiczeskije pis'miennosti jewrazijskich stiepiej, Moskwa 1994
Zobacz też języki tureckie ludy tureckie Vilhelm Thomsen epigraf epigrafika
Linki zewnętrzne
Orkhon Alphabet page from Omniglot
orchońskie pismo Kategoria:Runy