thumb|Nagrobek rodziny Dzieduszyckich na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu (4d/14 /19_20) Nagrobek rodziny Dzieduszyckich na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu wyszukiwarka Grobonet Wojciech Dzieduszycki (ur. 5 czerwca 1912 w Jezupolu, zm. 2 maja 2008 we Wrocławiu) – polski aktor, śpiewak, dyrygent, dziennikarz, autor tekstów kabaretowych, działacz kulturalny, recenzent muzyczny i teatralny oraz inżynier.

Życiorys Młodość Wywodził się ze starej i zamożnej rodziny szlacheckiej. Jego bezpośrednim przodkiem był Dominik Herakliusz Dzieduszycki (1727–1804), który w 1777 uzyskał dziedziczny tytuł hrabiowski w Austrii.

Od czternastego roku życia pracował w majątku ojca. W młodości uprawiał lekkoatletykę, uzyskał czas 10,8 w biegu na 100 m. Ukończył studia na Wydziale Rolnym i Mechaniki Rolnej Akademii Rolniczej w Dublanach oraz studia w Polskim Towarzystwie Muzycznym we Lwowie. W 1934 zadebiutował jako tenor w operze w Stanisławowie, w 1935 wystąpił w Operze Lwowskiej w roli Leńskiego w Eugeniuszu Onieginie Piotra Czajkowskiego oraz jako Rudolf w Cyganerii Giacomo Pucciniego, a później także w Opera Comunale we Florencji i w Mediolanie. Grał również role amantów, m.in. u Wilama Horzycy w Przygodzie w Grand Hotelu. 30 stycznia 1937 poślubił Marię Kostecką, z którą miał syna Antoniego. W czasie II wojny światowej znalazł się w obozie jenieckim w Pustkowie, w którym zorganizował obozowy teatr, a później w obozie koncentracyjnym Groß-Rosen. Skazany tam na karę śmierci uniknął wyroku, ponieważ został rozpoznany jako śpiewak operowy. Jego żona Maria zmarła 9 czerwca 1945 w szpitalu dla DPs w obozie Bergen-Belsen.

Działalność w Polsce Ludowej W latach 1945–1946 Wojciech Dzieduszycki, którego rodzinny majątek został zagarnięty przez ZSRR, był dyrektorem Teatru Kameralnego TUR w Krakowie, a następnie osiedlił się we Wrocławiu. W 1946 poślubił Halinę Świątkównę. Wiedzę zdobytą przy zarządzaniu rodzinnym majątkiem wykorzystał przy uruchamianiu przemysłu spożywczego na Dolnym Śląsku. Był dyrektorem młynów zbożowych, opracował recepturę i technologię produkcji mąki wrocławskiej (pszenna, typu 500), a także uczył w technikum spożywczym na wrocławskiej Wyspie Młyńskiej (obecnie Hotel Tumski). W 1949 urodziła się jego córka Małgorzata.

W 1952 założył we Wrocławiu, wraz z żoną Haliną, kabaret Dymek z papierosa. Ze względu na wykonywanie lwowskich piosenek był szykanowany przez stalinowskie władze. Był współpracownikiem miesięcznika „Odra” od jego powstania. W 1963 zaproponował przyznawanie nagrody Orfeusza na festiwalu Warszawska Jesień, współorganizował również Festiwale Chopinowskie w Dusznikach-Zdroju. Po śmierci żony Haliny w 1997 ufundował nagrodę jej imienia, przyznawaną corocznie młodym recenzentom teatralnym i muzycznym.

W 1999 wystąpił w telewizyjnym serialu Trędowata. Dzięki staraniom Wojciecha Dzieduszyckiego wzniesiono we wrocławskim Parku Południowym pomnik Fryderyka Chopina.

W maju 2002 Dzieduszycki po raz trzeci się ożenił, jego trzecią żoną była Irena Małecka.

Współpraca z SB W październiku 2006 Dzieduszycki wyznał, że został „zmuszony” do współpracy z organami służb bezpieczeństwa w 1949. Przyznał w nim, że to ogromnie bolesna i wstydliwa strona jego życia; w 1949 r. zmuszono mnie do podpisania tzw. lojalki, robiąc ze mnie w ten sposób tajnego współpracownika SB. (…) Wyparłem te fakty z pamięci na tyle skutecznie, że dzisiaj nie wiem, kogo mogłem tym skrzywdzić, kogo powinienem prosić o wybaczenie. Z lat 1949–1971 zachowało się jego 400 ręcznie pisanych raportów, dotyczących głównie wrocławskich środowisk kulturalnych. Z wyjazdów zagranicznych donosił również na działaczy emigracyjnych: gen. Stanisława Maczka, Jana Nowaka-Jeziorańskiego. W dokumentach jest tylko jedno pokwitowanie odbioru pieniędzy z 1965. W 1972 Służba Bezpieczeństwa zakończyła współpracę uznając, że jego donosy nie mają już większej wartości.

Wojciech Dzieduszycki zmarł 2 maja 2008, a 9 maja w pogrzebie urny z jego prochami we wrocławskim kościele św. Wawrzyńca przy ul. Bujwida brało udział blisko tysiąc osób.

Odznaczenia Medal Polonia Mater Nostra Est (2001) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1998) – pkt 16. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1987) Medal Rodła (1987) Odznaka „Za Zasługi dla Województwa Wrocławskiego” (1982) Honorowa Odznaka Komitetu RTV (1981) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1977) Odznaka Budowniczego Wrocławia (1972) Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 (1970) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1970) Odznaka Grunwaldzka (1970) Srebrny Krzyż Zasługi (1957) Złota Odznaka Odbudowy Warszawy (1957)

Nagrody i wyróżnienia W 1999 został Honorowym Obywatelem Wrocławia (13 października 2006; po ujawnieniu jego agenturalnej przeszłości, zrzekł się tego zaszczytu), a 20 listopada 2000 odebrał doktorat honoris causa przyznany mu przez Akademię Muzyczną im. Karola Lipińskiego we WrocławiuDoktorzy honoris causa. amuz.wroc.pl [dostęp 2020-01-26].. Był ponadto laureatem kilkudziesięciu nagród kulturalnych.

Przypisy

Bibliografia – film – dokument – spektakle

Wojciech Dzieduszycki na stronie Sejm-Wielki.pl. Genealogia rodu Dzieduszycki herbu Sas.

Kategoria:Absolwenci Akademii Rolniczej w Dublanach Kategoria:Absolwenci Konserwatorium Lwowskiego Kategoria:Artyści związani z Wrocławiem Kategoria:Doktorzy honoris causa Akademii Muzycznej we Wrocławiu Wojciech Dzieduszycki Kategoria:Honorowi obywatele Wrocławia Kategoria:Ludzie urodzeni w Jezupolu Kategoria:Ludzie związani ze Stanisławowem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Polonia Mater Nostra Est Kategoria:Odznaczeni Medalem Rodła Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Grunwaldzką Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy artyści kabaretowi Kategoria:Polscy dziennikarze kulturalni Kategoria:Polscy krytycy teatralni Kategoria:Polscy nauczyciele Kategoria:Polscy śpiewacy operowi Kategoria:Polscy tenorzy Kategoria:Tajni współpracownicy Służby Bezpieczeństwa PRL Kategoria:Więźniowie KL Gross-Rosen Kategoria:Więźniowie obozu w Pustkowie Kategoria:Urodzeni w 1912 Kategoria:Zmarli w 2008