Natalia LL, właśc. Natalia Cecylia Lach-Lachowicz (ur. 18 kwietnia 1937 w Zabłociu koło Żywca, zm. 12 sierpnia 2022 we Wrocławiu) – polska artystka intermedialna, konceptualistka.
W swojej twórczości zajmowała się grafiką i malarstwem, a od lat 70. także performancem, filmem eksperymentalnym, wideo, instalacją, fotografią i rzeźbą. Jej prace mieszczą się w nurtach konceptualizmu, body-artu, foto-artu.
W maju 2007 została odznaczona Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, a w styczniu 2013 roku otrzymała Nagrodę im. Katarzyny Kobro. W 2018 roku uhonorowana została Rosa Schapire Art Prize.
Działalność artystyczna W latach 1957–1963 studiowała w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych (obecnie ASP) we Wrocławiu. Od 1964 członkini ZPAF. W grudniu 1970 razem ze Zbigniewem Dłubakiem, Andrzejem Lachowiczem i Antonim Dzieduszyckim, Natalia LL założyła galerię i grupę Permafo, która funkcjonowała do 1981. Permafo była jednym z najważniejszych ogniw artystycznego fotomedializmu. Od 1975 związana z międzynarodowym ruchem sztuki feministycznej. W 1976 jej praca Sztuka konsumpcyjna znalazła się na okładce międzynarodowego pisma „Flash art”. W 1977 została stypendystką Fundacji Kościuszkowskiej w Nowym Jorku. W latach 1978–1995 pełniła funkcję komisarza, a następnie była wiceprzewodniczącą Międzynarodowego Triennale Rysunku we Wrocławiu. W 1991 otrzymała stypendium Verein Kulturkontakte w Wiedniu, a w 1994 została stypendystką Pro-Helvetia.
Realizacje Natalii LL wynikają z eksperymentów sztuki konceptualnej. Artystka jest jedną z pierwszych polskich przedstawicielek sztuki pojęciowej, a w jej dziełach można zaobserwować postawę analityczną. Już na początku lat 70. w jej twórczości widoczne są oznaki procesu odchodzenia konceptualizmu od problemów medialnych na rzecz odpowiedniego doboru języka kreacji w celu uwypuklenia idei. W ramach postkonceptualnej praktyki sięgała po ikonografię zaczerpniętą z obszaru kultury popularnej, mass mediów i pornografii. Wielokrotnie praktyka artystyczna Natalii LL dotykała problematyki tożsamości artystki i kobiety.
Pod koniec lat 60., m.in. pod wpływem lektury pism markiza de Sade’a i Georges’a Bataille’a, prowadziła poszukiwania w dziedzinie fotografii erotycznej (m.in. Sfera intymna, 1969; Aksamitny terror, 1970; Fotografia intymna, 1971). Równie często sięgała po język kultury popularnej i prowokowała, podważając niegdysiejsze i teraźniejsze moralne status quo. W 1972 artystka rozpoczęła serię realizacji fotograficznych i filmowych funkcjonujących pod tytułem Sztuka konsumpcyjna, w których dokonała przemiany znaczeń czynności konsumpcji. Ten wątek został poszerzony o cykl Sztuka postkonsumpcyjna (1975). Eksperymenty ukazujące fotograficzną reprezentację obrazów niemożliwych w realnym świecie zaowocowały cyklem Sztuczna fotografia (1975). W niezwykle twórczym okresie lat 70. powstały ponadto cykle: Sztuka zwierzęca (1977), Śnienie (1978) i Punkty podparcia (1978). Wówczas też artystka zrealizowała filmy Rejestracja permanentna czasu (1970) i Impresje (1973). Uczestniczka Sympozjum Plastycznego Wrocław ’70, we współpracy ze Zbigniewem Dłubakiem i Andrzejem Lachowiczem.
Na kolejną dekadę lat 80., czasy po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce i okresu przewartościowań etycznych również na gruncie sztuki, przypada najbardziej ekspresyjny okres twórczości Natalii LL. Artystka poruszała wątki filozoficzne, magiczne i religijne, dokonywała dekonstrukcji własnej fizyczności (m.in. Trwoga paniczna, 1987, Trójkąt magiczny, 1987, Głowa mistyczna, 1987). W latach 90. kontynuowała problematykę substancjalności zła i wątki autorefleksyjne (Forma platońska, 1990, Sfera paniczna, 1991). W tym czasie nakręciła fabularyzowane filmy artystyczne z wykorzystaniem muzyki Ryszarda Wagnera, które odwoływały się do literackich mitologii (Żarłoczne koty, 1994, Marzenia Brunhildy, 1994). W ostatnich latach Natalia LL kontynuowała rozbudowane cykle fotograficzne (m.in. Erotyzm trwogi, 2004), w których dominuje oniryczny, niepokojący nastrój. Sięgała również po strategię autocytatu, nadając nowe znaczenia motywom znanym z wcześniejszej twórczości (Miękkość dotyku, 1977/2007; Poczwórna puszystość, 1978/2007).
Wielowątkowa twórczość Natalii LL poddawana była licznym analizom krytycznym. O działalności artystki pisali m.in. Urszula Czartoryska, Antoni Dzieduszycki, Agata Jakubowska, Bożena Kowalska, Piotr Krakowski, Agnieszka Kwiecień, Anna Markowska, Agnieszka Rayzacher, Adam Sobota, Wiesława Wierzchowska i Mateusz Kozieradzki.
Archiwum Natalii LL Od stycznia 2019 roku przy Fundacji ZW w Toruniu działa Archiwum Natalii LL. Miejsce to gromadzi i przechowuje materiały związane z twórczością artystki, jak również szeroko rozumianą powojenną sztuką europejską. Zbiór składający się z kilku tysięcy numerów inwentarzowych jest wciąż powiększany. Archiwum tworzą: prace artystki, katalogi, rękopisy, druki, negatywy, fotografie, książki i wiele innych.
Fundacja wspiera badania dotyczące artystki, zapewnia opiekę konserwatorską nad zbiorami oraz wydaje publikacje. Zbiory udostępniane są w siedzibie Fundacji ZW oraz na wystawach czasowych. Po śmierci w 2022 roku Fundacja stała się instytucją zarządzającą prawami do sztuki artystki.
Kontrowersje 27 kwietnia 2019 roku z ekspozycji w Galerii Sztuki XX i XXI wieku Muzeum Narodowego w Warszawie usunięto instalację wideo z cyklu Sztuka konsumpcyjna autorstwa Natalii LL. Jak poinformował dyrektor Muzeum Jerzy Miziołek usunięcia instalacji domagało się Ministerstwo Kultury. Były zastępca dyrektora Muzeum Narodowego w Warszawie i autor wystawy w Galerii Sztuki XX i XXI w. Piotr Rypson usunięcie instalacji określił jako ordynarny akt cenzury. Po protestach społecznych instalacja wróciła na ekspozycję.
Śmierć i pogrzeb Zmarła 12 sierpnia 2022 we Wrocławiu, gdzie mieszkała od czasu studiów. 19 sierpnia została pochowana w Polu Osób Zasłużonych na wrocławskim Cmentarzu OsobowickimMagda Podsiadły, Pożegnanie. Pogrzeb Natalii LL, Gazeta Wyborcza Wrocław, 2022-08-22, str. 2. Wybrane prezentacje indywidualne 1967 – Portret, Galeria MPiK, Wrocław 1968 – Fotoausstellung im Ilfot Dresden, Drezno 1969 – Face Geography, Mücsarnok Museum, Budapeszt 1971 – Fotografia intymna, Galeria Permafo, Wrocław 1971 – Mutanty (wraz ze Z. Dłubakiem i A. Lachowiczem), Galeria Pod Moną Lizą, Wrocław 1971 – Mutanty-Relop (wraz ze Z. Dłubakiem i A. Lachowiczem), Galeria Współczesna, Warszawa 1972 – Słowo, Galeria Permafo, Wrocław 1973 – Sztuka konsumpcyjna, Galeria Permafo, Wrocław 1973 – Problemy (wraz z A. Lachowiczem), Galeria Arkady, Kraków 1973 – Remont (wraz ze Z. Dłubakiem i A. Lachowiczem), Galeria Remont, Warszawa 1974 – Strefa intymna, Galeria Paramedia, Berlin 1974 – Gruppo PERMAFO (wraz ze Z. Dłubakiem i A. Lachowiczem), Universitario Platenese, Buenos Aires 1974 – Sztuka konsumpcyjna, Festiwal Muzyki Współczesnej, Wrocław 1975 – Sztuka konsumpcyjna i performance Natalia, Art Centre, Belgrad 1975 – Sztuka konsumpcyjna, Galeria Współczesna, Warszawa 1975 – Natalia, Galeria Studio, Turyn 1976 – Art del post-consumismo (wraz z M. Abramović i G. Pane), Galleria Diagramma, Mediolan 1976 – Przestrzeń, Galeria Fotografii, Wrocław 1976 – (wraz z M. Abramović i G. Pane), Galleria Arte Verso, Genua 1976 – Altra Misura (wraz z A. Messager, S. Santoro, S. Oursler), Galleria del Falconiere, Falconara Albanese 1977 – (wraz z A. Lachowiczem), BWA, Wrocław 1977 – Artificial Photography, Galeria Milchstrasse, Freiburg 1977 – Zdania kategoryczne z obszaru sztuki post-konsumpcyjnej, Galeria Labirynt, Lublin 1978 – Arte del post-consumismo, Galeria 16/e, Turyn 1978 – (wraz z A. Lachowiczem), Galeria Studio, Warszawa 1978 – Śnienie, Muzeum Architektury, Wrocław 1978 – Punkty podparcia, Czorsztyn 1991 – Muzeum Narodowe, Wrocław 1998 – CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa 2004 – Podsumowania, Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała 2012 – Opus Magnum, Ernst Muzeum, Budapeszt 2015 – Secretum et tremor, CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa 2016 – Słowo, Signum Foundation Gallery, Łódź 2017 – Sum ergo sum. Retrospektywa, CSW Znaki Czasu, Toruń 2021 – Natalia LL. The Mysterious World, Francisco Carolinum, Linz
Wybrane prezentacje zbiorowe Edinburgh International Festival, Gallery Demarco, 1972 IX Biennale de Paris, Paris, 1975 Frauen Kunst – Neue Tendenze, Innsbruck, Galerie Krinzinger, 1975 Frauen machen Kunst, Galerie Magers, Bonn, 1975 Photographie als Kunst – Kunst als Photographie 1949–1979, Museum des 20. Jahrhunderts Vienna and Linz, Graz, Innsbruck, 1979 XV Biennale Internationale Arte San Paulo, 1979 Polish Photography 1939–1979, International Center of Photography, New York; Museum of Contemporary Art, Chicago; Whitechapel Art Gallery, London, 1979 Feministische Kunst, De Appel Gallery, Amsterdam, 1979 Typische Frau, Kunstverein Bonn und Galerie Magers, 1981 La Photographie Polonaise, Centre Georges Pompidou, Paris, 1982 Erotik in der Kunst, Kunstverein München, 1982 150 Years of photography, National Museum Wroclaw, 1989 Kunst-Europa, Kunstverein Bonn, 1991 Polish Women-artists, National Museum, Warszawa, 1991 Collection-Documentation-Actuality, Musée d’Art Contemporain, Lyons, 1992 Europa-Europa, Kunst- und Ausstellungshalle Bonn, 1994 1995 – Mit Haut und Haar (Natalia LL, Marina Abramović, Valie Export, Friederike Pezold), Forum Schloss Platz, Aarau/Schweiz Arteast Collection, Moderna Galerija Ljubljana, 2006 1,2,3… Avant-Gardes, Centre for Contemporary Art Ujazdowski Castle, Warszawa, 2007 Ludwig Goes Pop + The East Side Story, Ludwig Múzeum, Budapest, 2015 Od sztucznej rzeczywistości do selfie. Autoportret w polskiej sztuce współczesnej, BWA Wrocław, 2017 Die Nahe. Der Garden Linie. Performativitat der Avantgrde, Polski Instytut w Berlinie, 2017 Exercised in Freedom. Polnische Konzeptkunst 1968-1981, Drezno, 2018. Multiple Realities: Experimental Art in the Eastern Bloc, 1960s–1980s, Walker Art Center, Minneapolis, 2024.
Publikacje książkowe Teksty, 2004, Wydawca – Bielsko-Biała: Galeria Bielska BWA ; Wrocław: BWA Wrocław – Galerie Sztuki Współczesnej, . Sny i śnienia, 2005, Wydawca – Bielsko-Biała: Galeria Bielska BWA ; Wrocław: BWA Wrocław Galerie Sztuki Współczesnej, . Natalia LL. Życie, sztuka i idea, 2021, Wydawca – Fundacja ZW, Toruń, ISBN 978-83-953429-3-6.
Kolekcje Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Śląskie w Katowicach, Fundacja ZW w Toruniu, Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie, Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu w Toruniu, Frauen Museum w Bonn, Ludwig Museum w Kolonii, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Muzeum Historii Fotografii w Krakowie, Kolekcja Joanny i Krzysztofa Madelskich, Centre Pompidou w Paryżu i wiele innych.
Galeria zdjęć
Przypisy
Bibliografia Opera Omnia, wyd. OKiS, Wrocław 2009, .
Linki zewnętrzne
Natalia Lach-Lachowicz (Natalia LL) Caput Mortuum 2 (część tryptyku), 1990 Strona internetowa artystki
Natalia LL, 9.12.1992 - 8.1.1993, Galeria Międzynarodowego Centrum Kultury = The International Cultural Centre Gallery, red. Monika Janowska. tekst: Piotr Krakowski, Kraków 1993
Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu Kategoria:Polscy artyści konceptualni Kategoria:Polscy performerzy Kategoria:Polscy fotografowie współcześni Kategoria:Artyści intermedialni Kategoria:Członkowie Związku Polskich Artystów Fotografików Kategoria:Twórcy sztuki wideo Kategoria:Artyści związani z Wrocławiem Kategoria:Polskie feministki i feminiści Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Urodzeni w 1937 Kategoria:Zmarli w 2022 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu