Paprotniki (Pteridophyta) – historyczny takson w randze gromady (typu), który stosowany był w dawnych systemach klasyfikacyjnych roślin naczyniowych. Paprotniki wyróżnione były w systemach Augusta Wilhelma Eichlera z 1883, Adolfa Englera z 1892, a po raz ostatni wymieniane były jako takson w latach 90. XX wieku (wznawiany podręcznik botaniki Strasburgera z 1991). Spośród roślin współczesnych do grupy tej zaliczano widłaki, skrzypy, psylotowe i paprocie. Obecnie wiadomo, że grupa ta w takim ujęciu ma charakter parafiletyczny. W miejsce dawnych paprotników wyróżnia się odrębne ww. linie rozwojowe roślin, opisywane zwykle w randze gromad, podgromad lub klas. Nazwa "paprotniki" stosowana jest często zwyczajowo, a nie taksonomicznie, w podobnym jak niegdyś znaczeniu, w odniesieniu do roślin zarodnikowych, u których pokoleniem dominującym jest sporofit i które osiągnęły podobnie wysoki poziom budowy i rozwoju.
Pozycja filogenetyczna paprotników Fragment drzewa filogenetycznego obejmujący taksony zaliczane dawniej do paprotników (nazwy wytłuszczone):
Cechy wspólne Przyczyną łączenia w jeden takson różnych linii rozwojowych roślin było podobieństwo ich cyklów rozwojowych. Gametofit jest rośliną samodzielną (zieloną lub żyjącą w symbiozie z grzybami). Rozmnażanie płciowe uzależnione jest od wody – plemniki przepływają z plemni do rodni. Po zapłodnieniu z rodni wyrasta sporofit, który usamodzielnia się i osiąga większe rozmiary od gametofitu. U wszystkich grup zaliczanych do paprotników podobnie przebiega proces wytwarzania zarodników, powstających po mejozie w specjalnych organach zwanych zarodniami.
Systematyka Po wcześniejszym odłączeniu się linii rozwojowej widłaków, a później roślin nasiennych, pozostałe rośliny tworzą linię rozwojową oznaczaną bez rangi systematycznej lub jako gromadę pod nazwą Monilophyta. Poniżej podany jest jej podział systematyczny (taksony monofiletyczne): Klasa: psylotowe Psilotopsida Rząd: nasięźrzałowce Ophioglossales Rodzina: nasięźrzałowate Ophioglossaceae (incl. Botrychiaceae, Helminthostachyaceae) Rząd: psylotowce Psilotales Rodzina: psylotowate Psilotaceae (incl. Tmesipteridaceae) Klasa: skrzypowe Equisetopsida (=Sphenopsida) Rząd: skrzypowce Equisetales Rodzina: skrzypowate Equisetaceae Klasa: strzelichowe Marattiopsida Rząd: strzelichowce Marattiales Rodzina: strzelichowate Marattiaceae (incl. Angiopteridaceae, Christenseniaceae, Danaeaceae, Kaulfussiaceae) Klasa: paprociowe Pteridopsida (=Filicopsida, Polypodiopsida) Rząd: długoszowce Osmundales Rodzina: długoszowate Osmundaceae Rząd: rozpłochowce Hymenophyllales Rodzina: rozpłochowate Hymenophyllaceae (incl. Trichomanaceae) Rząd: glejcheniowce Gleicheniales Rodzina: glejcheniowate Gleicheniaceae (incl. Dicranopteridaceae, Stromatopteridaceae) Rodzina: Dipteridaceae (incl. Cheiropleuriaceae) Rodzina: Matoniaceae Rząd: szparnicowce Schizaeales Rodzina: Lygodiaceae Rodzina: Anemiaceae (incl. Mohriaceae) Rodzina: szparnicowate Schizaeaceae Rząd: salwiniowce Salviniales Rodzina: marsyliowate Marsileaceae (incl. Pilulariaceae) Rodzina: salwiniowate Salviniaceae (incl. Azollaceae) Rząd: olbrzymkowce Cyatheales Rodzina: Thyrsopteridaceae Rodzina: Loxomataceae Rodzina: Culcitaceae Rodzina: Plagiogyriaceae Rodzina: Cibotiaceae Rodzina: olbrzymkowate Cyatheaceae (incl. Alsophilaceae, Hymenophyllopsidaceae) Rodzina: diksoniowate Dicksoniaceae (incl. Lophosoriaceae) Rodzina: Metaxyaceae Rząd: paprotkowce Polypodiales Rodzina: Lindsaeaceae (incl. Cystodiaceae, Lonchitidaceae) Rodzina: Saccolomataceae Rodzina: Dennstaedtiaceae (incl. Hypolepidaceae, Monachosoraceae, Pteridiaceae) Rodzina: Pteridaceae (incl. Acrostichaceae, Actiniopteridaceae, Adiantaceae, Anopteraceae, Antrophyaceae, Ceratopteridaceae, Cheilanthaceae, Cryptogrammaceae, Hemionitidaceae, Negripteridaceae, Parkeriaceae, Platyzomataceae, Sinopteridaceae, Taenitidaceae, Vittariaceae) Rodzina: zanokcicowate Aspleniaceae Rodzina: zachylnikowate Thelypteridaceae Rodzina: rozrzutkowate Woodsiaceae (incl. Athyriaceae, Cystopteridaceae) Rodzina: podrzeniowate Blechnaceae (incl. Stenochlaenaceae) Rodzina: Onocleaceae Rodzina: nerecznicowate Dryopteridaceae (incl. Aspidiaceae, Bolbitidaceae, Elaphoglossaceae, Hypodematiaceae, Peranemataceae) Rodzina: Oleandraceae Rodzina: dawaliowate Davalliaceae Rodzina: paprotkowate Polypodiaceae (incl. Drynariaceae, Grammitidaceae, Gymnogrammitidaceae, Loxogrammaceae, Platyceriaceae, Pleurisoriopsidaceae)
Uwagi
Przypisy
*