Janusz Zakrzeński

Janusz Stanisław Zakrzeński (ur. 8 marca 1936 w Przededworzu, zm. 10 kwietnia 2010 w Smoleńsku) – polski aktor teatralny i filmowy, pedagog, wieloletni członek Związku Piłsudczyków i odtwórca postaci marszałka.

Życiorys Młodość i wykształcenie Urodził się w 1936 r. w Przededworzu k. Chmielnika na Kielecczyźnie, w religijnej rodzinie ziemiańskiej o tradycjach patriotycznych. Jego ojciec – Jan Janusz Zakrzeński (1898–1985) w latach 1919–1920 walczył w szeregach w 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich. W 1945 rodzina wyjechała z rodzinnego dworu na tzw. Ziemie Odzyskane, do Złotowa. Po uwięzieniu ojca, rodzinę utrzymywała matka – Albina z domu Szyszko-Bohusz (1908–1975), śpiewaczka operowa, która dzięki pomocy Krystyny Jamroz dostała etat w Operze WrocławskiejOdszedł arcypolski aktor, Jacek Cieślak, Rzeczpospolita, 11-04-2010..

Jako chłopiec, zaraz po I komunii świętej został ministrantem, a równocześnie działał w harcerstwie, gdzie poznał bardzo patriotycznego i wymagającego ks. prefekta Józefa Piątyszka – komendanta hufca harcerskiego, który z entuzjazmem opowiadał dzieciom i młodzieży historię PolskiWspomnienia Janusza Zakrzeńskiego..

W 1953 ukończył III LO we WrocławiuKsięga Pamiątkowa Jubileuszu 50-lecia III Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza we Wrocławiu; zespół redakcyjny: I. Barycka, A. Kosmulska, A. Lewańska, M. Bednarek; wydane przez Komitet Organizacyjny Jubileuszu 50-lecia III LO; skład i łamanie: RAG Studio DTP, Wrocław 1996. Strony 99 i 202. . i rozpoczął studia medyczne. Równolegle podjął też pracę sanitariusza.

Po dziewięciu miesiącach w Pogotowiu Ratunkowym, zdecydował jednak zmienić kierunek kształcenia i rozpoczął studia aktorskie w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Krakowie, które ukończył w 1960. Emisji głosu uczył się u krakowskich profesorów Bronisława Romaniszyna, Józefa Gaczyńskiego, Tadeusza Serafina i Mieczysława Kotlarczyka. Umuzykalnienia na studiach uczył go natomiast Krzysztof Penderecki (wtedy student 6 roku Akademii Muzycznej).

Działalność zawodowa Na scenie zadebiutował rolą Hektora w Troilusie i Kresydzie Williama Szekspira w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie, gdzie poznał ks. Karola Wojtyłę, późniejszego papieża Jana Pawła II, który przychodził oglądać wiele przedstawień teatralnych, w tym także z udziałem Janusza Zakrzeńskiego.

Występował na deskach teatrów: im. Juliusza Słowackiego w Krakowie (1960–1967), Polskiego (1967–1974), Nowego (1974–1984) i Narodowego (1984–1985) w Warszawie. Od 1985 był aktorem Teatru Polskiego w Warszawie. Występował na Festiwalu Piosenki Radzieckiej w Zielonej GórzeXIII Festiwal Piosenki Radzieckiej Zielona Góra 1977: program b.n.s.. Należał do PZPR.

Znany m.in. jako odtwórca roli marszałka Józefa Piłsudskiego w filmie Polonia Restituta, czy Benedykta Korczyńskiego w Nad Niemnem.

Przez wiele lat wykładał retorykę w Wyższej Szkole Menedżerskiej w Warszawie oraz w Wyższym Duchownym Seminarium Metropolitalnym im. św. Jana Chrzciciela. W ostatnim czasie współpracował także z Wyższą Szkołą Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu.

Działalność społeczna Był autorem dwóch książek: Moje spotkania z Marszałkiem i Gawędy o potędze słowa. Sam również stał się bohaterem wywiadu rzeki Co mi zostało z tych lat przeprowadzonego przez Lidię Stanisławską oraz książki Siła codzienności (autor: Marzanna Graff-Oszczepalińska).

Był członkiem rady programowej Związku Piłsudczyków, a także założycielem Akademii Dobrych Obyczajów, w której wykładał kulturę słowa. Kadrę tworzyli z nim między innymi: Ewa Dałkowska, Eugenia Herman, Marzanna Graff, Teresa Lipowska, Jan Józef Kasprzyk i Leszek Miodek.

Był bardzo związany z regionem świętokrzyskim, a szczególnie z Chmielnikiem. Uczestniczył tam m.in. w uroczystościach nadania imienia szkole, występował w przedstawieniach i śpiewał.

Pod koniec życia często odtwarzał (m.in. na uroczystościach rocznicowych) postać marszałka Józefa Piłsudskiego m.in. podczas listopadowego Święta Niepodległości.

Przez wiele lat pozostawał w bliskich kontaktach z Fundacją Zdążyć z Pomocą. Propagował w środowisku twórców i ludzi dobrej woli działalność Fundacji na rzecz chorych i niepełnosprawnych dzieci. Był współautorem wydanej w celach charytatywnych księgi Złote Myśli Ludzi Wielkiego Umysłu, Talentu i Serca, w której zamieścił swoje aforyzmy i przemyślenia. Nagrywał płyty z bajkami dla dzieci, publikowanymi przez FundacjęJanusz Zakrzeński zaangażowany w pomoc charytatywną newsweek.pl [dostęp 2012-07-01].. thumb|Tablica w kościele św. Katarzyny w Warszawie

Życie prywatne Był żonaty z Barbarą, z domu Polley (1939-2014), z którą miał syna Marcina.

Śmierć i upamiętnienie Janusz Zakrzeński zginął 10 kwietnia 2010 w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku w drodze na obchody 70. rocznicy zbrodni katyńskiej.

21 kwietnia 2010 w bazylice archikatedralnej św. Jana Chrzciciela w Warszawie odbyło się nabożeństwo żałobne w intencji aktora, któremu przewodniczył abp Andrzej Dzięga. We mszy oprócz rodziny i znajomych uczestniczyło m.in. wielu aktorów, a także przedstawicieli władz państwowych na czele z ministrem kultury Bogdanem Zdrojewskim. Po uroczystościach żałobnych w bazylice Janusz Zakrzeński został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 23 wprost-1-21).

15 maja 2010 na cmentarzu w Chmielniku odsłonięto pomnik poświęcony pamięci Janusza Zakrzeńskiego, ustawiony obok grobu jego dziadków, a 1 lipca 2012 odsłonięto poświęconą mu tablicę epitafijną w kościele św. Katarzyny w Warszawie. Ponadto poświęcono mu tablicę epitafijną umieszczoną w foyer Teatru Polskiego w Warszawie.

Filmografia 25px Filmy fabularne i etiudy Rok Tytuł Reżyser Rola1958Kalosze szczęścia Antoni Bohdziewicz lekarz pogotowia 1965 Popioły Andrzej Wajda Napoleon Bonaparte Lenin w Polsce Siergiej Jutkiewicz oficer w oknie pociągu 1968 Wniebowstąpienie Jan Rybkowski SS-man Hasło Korn Waldemar Podgórski Janek, oficer kontrwywiadu 1969 Zbrodniarz, który ukradł zbrodnię Janusz Majewski major Durski 1970 Różaniec z granatów Jan Rutkiewicz oficer angielski w szpitalu Epilog norymberski Jerzy Antczak Hans Frank 1971 Wiktoryna, czyli czy pan pochodzi z Beauvais? Jan Rutkiewicz ksiądz Nos Stanisław Lenartowicz radca stanu Na przełaj Janusz Łęski dyrektor Mateo Falcone Jan Budkiewicz Mateo Falcone (głos) 1972 Skarb trzech łotrów Jan Rutkiewicz doktor Chlebowicz Na krawędzi Waldemar Podgórski oficer UB 1975 Dzieje grzechu Walerian Borowczyk redaktor „Tygodnika Naukowego” 1976 Wielki układ Andrzej Piotrowski Józef1977Sprawa Gorgonowej Janusz Majewski doktor Csala 1978 Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz Stanisław Bareja mecenas Fijałkowski 1979 Małgorzata Danuta Kępczyńska Sekret Enigmy Roman Wionczek Gwido Langer Prom do Szwecji Włodzimierz Haupe minister 1980 Bez miłości Barbara Sass redaktor naczelny tygodnika „Kultura i My” (głos) Głosy Janusz Kijowski docent Józef Bartkowski Ot Buga do Wisły Timofiej Lewczuk Frank Polonia Restituta Bohdan Poręba Józef Piłsudski Powstanie Listopadowe. 1830–1831 Lucyna Smolińska Ignacy Prądzyński Miś Stanisław Bareja reżyser Roman Zagajny 1983 Na odsiecz Wiedniowi Lucyna Smolińska, Mieczysław Sroka Jan Zawierkowsky 1985 Tumor Witkacego Grzegorz Dubowski Stanisław Ignacy Witkiewicz Menedżer Ryszard Rydzewski profesor Zwoliński 1986 Nad Niemnem Zbigniew Kuźmiński Benedykt Korczyński Epizod Berlin-West Mieczysław Waśkowski Jan Bard 1988 Desperacja Zbigniew Kuźmiński pułkownik Huber 1989 Reduty września Jerzy Woźniak 1990 Jestem biednym wyrzutkiem Luczyna Smolińska 2006 Pasje pana Zakrzeńskiego Grażyna Engler on sam 25px Seriale telewizyjne 1968 Stawka większa niż życie Andrzej Konic Wehrnitz (odc. 18) 1970 Kolumbowie Janusz Morgenstern szef sztabu (głos; odc. 5) 1973 Wielka miłość Balzaka Wojciech Solarz Adam Rzewuski (odc. 5)Czarne chmury Andrzej Konic namiestnik Erick von Hollstein 1978 Życie na gorąco Andrzej Konic don Octavio Alezano (odc. 6) 1980 Królowa Bona Janusz Majewski Mikołaj Taszycki (odc. 6) 1981 Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy Jerzy Sztwiertnia Carl von Horn (odc. 7) 1984 Przybłęda Włodzimierz Haupe docent 1989 Gdańsk 39 Zbigniew Kuźmiński Wincenty Sobociński 1998 Miodowe lata Maciej Wojtyszko prezes Jan Marczak (odc. 2) 2000 Przeprowadzki Leszek Wosiewicz Józef Piłsudski (głos; odc. 3) 2005 M jak miłość różni Michał Dziduszko (odc. 312-360) 2008 Na dobre i na złe Grzegorz Lewandowski pan Zygmunt (odc. 318) 25px Polski dubbing 1970Banda Asa Kier Jerzy Twardowski PiękniśSaga rodu Forsyte’ów Zofia Dybowska-Aleksandrowicz Prosper Profound 1971 Walka o Rzym Izabella Falewiczowa ThorismundWinnetou w Dolinie Śmierci Jerzy Twardowski Gwiazda Południa Izabella Falewiczowa Kramer 1972 Trzej świadkowie Zofia Dybowska-Aleksandrowicz służący Błažej Białe czaple Iwajło Donew 1973 Królowa Elżbieta kaznodzieja (odc. 3), sir Francis Drake (odc. 5) 1990 Chuck Norris i jego karatecy Andrzej Bogusz Kleszcz 1992 Super Baloo Elżbieta Jeżewska Wan Lo (odc. 32) 1994 Księga dżungli pułkownik Hathi 1994 Molly Maria Piotrowska hrabia 1995Rodzina Addamsów Miriam Aleksandrowicz wykonanie piosenki czołówkowejŚwietliki Danuta Kwiatkowska, Jolanta Malczewska-Kawalec NarratorPocahontas Maria Piotrowska wódz Powhatan1996Babe – świnka z klasą Miriam Aleksandrowicz Narrator1997Herkules Joanna Wizmur Narrator 1999Babe: Świnka w mieście Miriam Aleksandrowicz Narrator Pocahontas 2: Podróż do Nowego Świata Krzysztof Kołbasiuk wódz Powhatan2002Planeta skarbów Joanna Wizmur Narrator 2003 Księga dżungli 2 Elżbieta Jeżewska pułkownik Hathi Kaena: Zagłada światów Ilona Kuśmierska Wielki Kapłan2004Mój brat niedźwiedź Joanna Wizmur stary Denahi2008Opowieści z Narnii: Książę Kaspian Waldemar Modestowicz doktor Kornelius 2009 O czym szumią wierzby Dariusz Dunowski Borsuk

Słuchowiska

Teatr

Odznaczenia i nagrody Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2010, pośmiertnie)Komunikat Nr 163/VI kad. [dostęp 16 kwietnia 2010]. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2009). Złoty Krzyż Zasługi (1974) Srebrny Krzyż Zasługi (1967) Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1973) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2010, pośmiertnie) Order „Zasłużony dla narodu i Kościoła” przyznany przez prymasa Polski Medal Polonia Mater Nostra Est (1999) Nagroda Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za rolę Stanisława Ignacego Witkiewicza w filmie Tumor Witkacego (1985) Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za role w PRiTV (1985) Nagroda indywidualna RSW „Prasa-Książka-Ruch” (1984)Lista nagród indywidualnych i zespołowych RSW, „Rzeczpospolita”, nr 172, 20 lipca 1984, s. 2. Nagroda im. ks. prof. Janusza Pasierba za promowanie polskiej mowy i kultury, krzewienie patriotyzmu i wartości chrześcijańskich (Grudziądz, 2009)

W 2008 Światowy Zjazd Sybiraków przyznał mu nagrodę „Ambasador Sybiraków” za rolę w spektaklu Bezgłośny krzyk.

W 2009 ponownie przyznano mu tytuł „Ambasador Sybiraków” za całokształt pracy. W tym samym roku otrzymał „Bursztynowe drzewo” – nagrodę przyznawaną przez Kaszubów za zasługi wobec kultury. Nagrodę przyznano w kategorii „najlepszy aktor” (wyróżnienie otrzymały również Marzanna Graff-Oszczepalińska i Ewa Kania).

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Laureaci Festiwalu Piosenki Żołnierskiej Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Polonia Mater Nostra Est Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”