thumb|Katedra pw. Niepokalanego Poczęcia NMP w Siedlcach – głównym mieście Podlasia Południowego thumb|Przyrynkowe domy w Białej Podlaskiej thumb|Pałac Potockich w Międzyrzecu Podlaskim thumb|Drewniany kościół luterański w Węgrowie Podlasie Południowe, zwane Podlasiem, rzadziej Podlasiem Lubelskim – powstały w XIX wieku region administracyjny położony w środkowowschodniej części Polski, między Wisłą, dolnym Wieprzem i Tyśmienicą a środkowym i dolnym Bugiem, jednoczący ziemie zróżnicowane etnograficznie i historycznie. Jego głównym miastem są Siedlce.
Obszar Podlasia Południowego zasadniczo pokrywa się z terytorium departamentu siedleckiego w Księstwie Warszawskim, przekształconego w 1816 roku na województwo podlaskie (a później na gubernię siedlecką) w ramach Królestwa Kongresowego. Zmiana nazwy jednostki z „siedleckie” na „podlaskie” z siedzibą w Siedlcach miało podobny charakter, jak w przypadku departamentu krakowskiego, który utracił Kraków (na mocy kongresu wiedeńskiego) i przeniósł swą siedzibę do Miechowa, a następnie do Kielc, jednak jednostka (już województwo) dalej nosiła nazwę „krakowskie”. W przypadku Siedlec (a także Łukowa) sztucznie nadana tożsamość podlaska zdołała się zadomowić na stałe – na tyle, że miasto jest obecnie często postrzegane jako stolica PodlasiaĆwik W., Reder J., Lubelszczyzna: dzieje rozwoju terytorialnego, podziałów administracyjnych i ustroju władz, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1977.. Stąd też nazwa Podlasie jest często używana w Siedlcach (historycznie położonych na północnych rubieżach Małopolski, u zbiegu granic Mazowsza i właściwego Podlasia) jako synonim dużego regionu siedleckiego, zwłaszcza diecezji siedleckiej, czyli „podlaskiej”.
Inny zakres ma nazwa Południowe Podlasie, które raczej odpowiada zasięgowi byłego województwa bialskopodlaskiego (przykład użycia: Muzeum Południowego Podlasia w Białej Podlaskiej). Określnik po nazwie Podlasie stał się niezbędny szczególnie wraz z utworzeniem po północnej stronie Bugu województwa podlaskiego, zwanego teraz potocznie Podlasiem, a dawniej Białostocczyzną.
We wcześniejszym okresie, przed utworzeniem województwa podlaskiego (ze stolicą w Drohiczynie) w prowincji Korony Polskiej, południowe Podlasie nie sięgało do Wisły i Wieprza, natomiast w jego skład wchodziła ziemia brzeska.
Współcześnie Podlasie Południowe jako kraina, podzielone jest między dwa województwa: lubelskie (z Białą Podlaską) i mazowieckie (z Siedlcami).
Zróżnicowanie fizycznogeograficzne Podlasie Południowe leży na pograniczu dwóch dużych jednostek regionalizacji fizycznogeograficznej Europy. Północna i zachodnia jego część, makroregion Nizina Południowopodlaska, znajduje się w granicach prowincji Niż Środkowoeuropejski megaregionu Pozaalpejskiej Europy Środkowej, natomiast część południowo-wschodnia, Polesie Zachodnie – w granicach prowincji Polesie należącej do megaregionu Niżu Wschodnioeuropejskiego. W części północnej przeważa krajobraz nizin falistych, zaś w południowej – równinnych. Część wschodnia posiada klimat umiarkowany ciepły przejściowy o cechach bardziej kontynentalnych niż w Dolinie Środkowej Wisły.
Podlasie Południowe nie jest krainą geograficzną, bowiem dzielą je zasadnicze granice fizycznogeograficzne.
Zasięg krainy Granice Podlasia Południowego wytyczają zasadniczo granice departamentu siedleckiego istniejącego w latach 1810–1816, następnie przekształconego w województwo podlaskie (1816–1837), a potem w gubernię podlaską (1837–1844). W większości granice te pokrywały się z gubernią siedlecką (1867–1918) oraz z diecezją podlaską (1818–1867 oraz 1918–1992). Podział administracyjny państwowy i kościelny położył trwały fundament pod podlaską tożsamość ludności zamieszkujących ten obszar.
Na współczesnej mapie Polski obszar guberni podlaskiej oraz diecezji podlaskiej obejmowałby z grubsza: w województwie lubelskim – powiaty: bialski, łukowski, parczewski (bez zachodniej części gminy Siemień), radzyński (bez gminy Czemierniki), rycki (bez Dęblina) i włodawski, dodatkowo okolice Kocka i Ostrowa Lubelskiego (powiat lubartowski) w województwie mazowieckim – powiaty: siedlecki, sokołowski, węgrowski (bez gmin: Wierzbno i Łochów), garwoliński, dodatkowo gminy Osieck i Sobienie-Jeziory (powiat otwocki) oraz południowy fragment gminy Małkinia Górna (powiat ostrowski)
Ważniejsze miejscowości Zestawiono tu miasta i dawne miasteczkaRyszard Szczygieł: Rozwój urbanizacji Lubelszczyzny w XVII–XVIII w. W: Dzieje Lubelszczyzny. T. 1, zał. (mapa) 12. Warszawa 1974. według liczby mieszkańców z ostatnich lat. Ogromna większość tych miejscowości utraciła prawa miejskie po powstaniu styczniowym i nie odzyskała ich do dziś. Nazwy obecnych miast powiatowych wyróżniono znakiem „★”, nazwy pozostałych miast znakiem „☆”. 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px 20px Zbuczyn 20px Adamów Stężyca 20px 20px Łomazy 20px Mokobody 20px Konstantynów 20px Kodeń Okrzeja 20px 20px Wisznice 20px 20px Wilga 24x24px Miedzna 20px 20px Komarówka Podlaska 20px Parysów 20px Wojcieszków 20px Sławatycze 20px Orchówek 20px Serokomla 20px Sarnaki Hańsk Pierwszy 20px Leśna Podlaska Różanka 20px Liw Miastków Kościelny 20px Horodyszcze Borowie 20px Hanna Seroczyn 20px Jeziorzany 20px Sosnowica 20px Sterdyń Nowodwór Tuchowicz 20pxDokudów Drążgów
Wsie gminne, które nie były dotychczas miastami 20px Krzywda 20px Stanin 20px Platerów Korczew Przesmyki i inne
Przypisy
Kategoria:Geografia Polski Kategoria:Województwo lubelskie Kategoria:Województwo mazowieckie Kategoria:Podlasie