Cyjanamidek wapnia, cyjanamid wapnia, – organiczny związek chemiczny, sól wapniowa cyjanamidu. Dianion ma budowę liniową i jest izoelektronowy z .
Cyjanamid wapnia jest bezbarwnym proszkiem (produkt techniczny ma zabarwienie ciemnoszare lub czarne), rozkładającym się powoli pod wpływem wody. Powoduje opadanie liści, kwiatów i owoców drzew oraz innej roślinności.
Cyjanamid wapniowy otrzymywany poprzez prażenie w temperaturze około 1100 °C karbidu (węgliku wapnia) z azotem cząsteczkowym:
Przed opracowaniem wydajnych metod produkcji saletry amonowej na skalę przemysłową był stosowany jako nawóz sztuczny o nazwie azotniak. Od lat 60. XX w. nie jest stosowany w Polsce. Zawiera około 20% azotu. Jako nawóz był koloru czarnego, zabarwiony pozostałościami węgla z procesów produkcyjnych. Ze względu na toksyczne działanie na rośliny i kiełkujące nasiona stosowany był tylko przedsiewnie. Azotniak jest nawozem fizjologicznie zasadowym.
Stosuje się go także do utwardzania stali w procesie obróbki cieplno-chemicznej zwanym cyjanowaniem, które jest jednocześnie azotowaniem i nawęglaniem stali.
Jest toksyczny dla ludzi i zwierząt. Objawy zatrucia: silne zabarwienie skóry twarzy na kolor sinoczerwony, bóle i zawroty głowy, uczucie zimna i gorąca oraz ogólne osłabienie. Objawy ustępują po 1–2 dniach. Zatrucia nie są zazwyczaj śmiertelne. Cyjanamid wapnia działa również drażniąco na skórę.
Był stosowany przez lotnictwo amerykańskie podczas wojny wietnamskiej.
Uwagi W literaturze brak jest wskazań, co do poprawnej nazwy tego związku, a w angielskiej nomenklaturze systematycznej podana jest wyłącznie nazwa „” dla anionu (por. ). Część źródeł podaje nazwę anionu jako „cyjanamidek” (por. , , ), co jest zgodne z użyciem końcówki „-ek” w polskim nazewnictwie chemicznym dla heteropoliatomowych anionów (np. cyjanek dla ) oraz „-amidek” dla związków zawierających grupę . Inne źródła stosują nazwę „cyjanamid” (por. , ). W nielicznych źródłach pojawia się nazwa „cyjanimidek” (por. , który określa tę nazwę jako „właściwą”, i ) zawierająca końcówkę „-imidek” stosowaną dla grup . Nazwy zawierające „karbodiimid” lub „karbodiimidek” (por. karbodiimidy zawierające grupy ) nie występują, jednak w naukach medycznych międzynarodową nazwą niezastrzeżoną jest „karbimid wapnia” (ang. , por. , ).
Przypisy
Kategoria:Fitotoksyczne bojowe środki trujące Kategoria:Organiczne sole wapnia Kategoria:Organiczne związki azotu