Muhammad Anwar as-Sadat (arab. أنور السادات; ur. 25 grudnia 1918 w Mit Abu al-Kaum (Mit Abu el-Kom), zm. 6 października 1981 w Kairze) – egipski wojskowy i polityk, prezydent kraju w latach 1970–1981. Laureat Pokojowej Nagrody Nobla w 1978 roku (wspólnie z Menachemem Beginem).
Był członkiem organizacji Wolnych Oficerów, wziął udział w rewolucji 1952. Całkowicie lojalny wobec jej przywódcy Gamala Abdel Nasera, nie odgrywał czołowej roli w nowej, wywodzącej się z armii elicie władzy, kojarzony był z jej prawicowym skrzydłem. Dopiero w 1960 objął urząd przewodniczącego parlamentu (Zgromadzenia Narodowego), od 1968 zasiadał we władzach jedynej legalnej partii egipskiej – Arabskiej Unii Socjalistycznej, w 1969 został wiceprezydentem Egiptu. W roku następnym, po śmierci Nasera, z urzędu objął tymczasowo obowiązki głowy państwa, po czym po wygranych wyborach pozostał na urzędzie. Uważany był wówczas za prezydenta przejściowego, pozbawionego własnego zaplecza politycznego. Utrzymał się jednak przy władzy, pozbawiając wpływów lewicową frakcję na czele z Alim Sabrim. Od 1972 stopniowo wycofywał się z naserowskiej lewicowej polityki gospodarczej na rzecz programu infitah (arab. otwarcie). Liberalizacja gospodarki doprowadziła nie tylko do szybkiego wzrostu ekonomicznego kraju, ale i, wbrew jego intencjom, do powstania niespotykanych w czasach jego poprzednika nierówności społecznych.
W 1973 as-Sadat rozpoczął wojnę przeciwko Izraelowi, której celem było odzyskanie ziem utraconych w 1967 w wojnie sześciodniowej. W 1978 as-Sadat i Begin otrzymali wspólnie Pokojową Nagrodę Nobla.
Pogarszające się relacje prezydenta z organizacjami islamistycznymi (w tym największą – Stowarzyszeniem Braci Muzułmanów), które wrogo przyjęły pokojowy kurs polityki zagranicznej as-Sadata, doprowadziły do delegalizacji tychże ugrupowań i aresztowania ich liderów w 1981. 6 października tego samego roku Anwar as-Sadat został zamordowany przez fundamentalistów z organizacji Egipski Dżihad podczas parady wojskowej.
13 grudnia 2018 - „w uznaniu jego osiągnięć i bohaterskich działań na rzecz dochodzenia do kompleksowego pokoju na Bliskim Wschodzie” - Kongres Stanów Zjednoczonych uhonorował go pośmiertnie Złotym Medalem Kongresu (Congressional Gold Medal) - jednym z najwyższych odznaczeń cywilnych w Stanach Zjednoczonych.
Życiorys Młodość, edukacja i wczesna działalność Pochodził z wiejskiej rodziny z delty Nilu, jednak od szóstego roku życia żył razem z rodzicami w Kairze, gdzie jego ojciec uzyskał pracę jako urzędnik niższego szczebla w wojskowym szpitalu. Jego matka pochodziła z Sudanu. Był jednym z trzynaściorga dzieci.
W 1936 został przyjęty do Królewskiej Akademii Wojskowej. W czasie studiów poznał Gamala Abdela Nasera, Abd al-Hakima Amira, Zakarijję Muhji ad-Dina oraz Abd al-Latifa Baghdadiego, którzy podobnie jak on wyrażali poglądy nacjonalistyczne i antybrytyjskie. Po ukończeniu szesnastomiesięcznego kursu Akademii razem z Naserem i ad-Dinem został skierowany do garnizonu w Mankabadzie. Jak wspominał sam as-Sadat, jeszcze przed 1939 młodzi oficerowie utworzyli pierwszą tajną organizację antybrytyjską i narodową, która jednak istniała krótko z powodu trudności w komunikacji między wojskowymi z odległych garnizonów. Przyszły prezydent twierdził również, że w 1939 stał na czele grupy popierającej III Rzeszę, przeciwko Wielkiej Brytanii, w wojnie w Afryce Północnej. Organizacja ta miała zostać zainspirowana przez gen. Aziza Alego al-Masriego oraz przez Stowarzyszenie Braci Muzułmanów. Latem 1942 as-Sadat kontaktował się z dwoma agentami niemieckimi – Hansem Epplerem i Monkasterem, jednak zostali szybko aresztowani. Trafił początkowo do więzienia, następnie był internowany w Al-Minja, w 1944 dwukrotnie zbiegł z miejsca internowania. Według swoich wspomnień w czasie odosobnienia stracił kierownicze stanowisko w organizacji oficerskiej na rzecz Nasera (o tym, by ten był wcześniej zaangażowany w ruch antybrytyjski, nie wiadomo). Następnie as-Sadat trafił do więzienia ponownie i został z niego zwolniony w 1947.
Ruch Wolnych Oficerów i rewolucja 1952 r.
As-Sadat od 1950 należał do komitetu kierującego podziemną organizacją Wolnych Oficerów i wziął udział w przeprowadzonym przez nią 23 lipca 1952 zamachu stanu, po czym wszedł do utworzonej po nim Rady Rewolucyjnych Dowódców. Po zdobyciu przez spiskowców kwatery głównej armii egipskiej to as-Sadat odczytał przez radio komunikat zawiadamiający o obaleniu dotychczasowych rządzących. On też dwa dni później, razem z gen. Muhammadem Nadżibem, przedstawił królowi Farukowi I żądanie abdykacji i opuszczenia Egiptu, które zostało spełnione.
W czasie rządów Nasera thumb|As-Sadat i prezydent Egiptu Gamal Abdel Naser w 1960 Początkowo nie odgrywał znaczącej roli w nowej elicie władzy. Uznawany był za polityka całkowicie lojalnego wobec Nasera. W 1953 powierzono mu stanowisko wydawcy pisma rządowego „Al-Dżumhurijja” („Republika”), od roku następnego był także sekretarzem Konferencji Islamskiej. W 1954 był w składzie Sądu Ludowego, który w trybie specjalnym sądził członków organizacji Braci Muzułmanów aresztowanych po nieudanym zamachu na premiera. Kierował także obradami Kongresu Islamistycznego zwołanego na listopad tego samego roku do Kairu, z inicjatywy Nasera. Kongres ten miał przyczynić się do uzyskania przez Egipt wiodącego miejsca wśród krajów arabskich, kosztem Iraku; radykalnej krytyce poddano na nim Pakt Bagdadzki.
W 1960 został przewodniczącym egipskiego Zgromadzenia Narodowego, zaś po zawarciu unii Egiptu z Syrią (utworzeniu Zjednoczonej Republiki Arabskiej) został przewodniczącym ich wspólnego parlamentu, działającego do wystąpienia Syrii ze związku państw 28 września 1961. W listopadzie 1961 był sekretarzem generalnym komisji przygotowującej Narodowy Kongres Ludowych Sił Pracujących. Jego wystąpienia z tego okresu były bardziej stonowane niż mowy Nasera; nie podważając ogólnego kierunku polityki egipskiej, jakim miała być budowa socjalizmu, as-Sadat podkreślał specyfikę tego ustroju w kraju muzułmańskim. Był głównym doradcą Nasera w kwestii nieudanej interwencji egipskiej wojnie domowej w Jemenie Północnym; przy czym był przekonany, że Egipcjanie odniosą w Jemenie łatwy sukces. Od 1968 zaliczał się do ścisłego kierownictwa egipskiej monopartii, Arabskiej Unii Socjalistycznej.
W grudniu 1969 został nominowany na wiceprezydenta Egiptu. Fakt ten może być interpretowany jako odejście Nasera od dotychczasowego lewicowego kursu politycznego, as-Sadat był bowiem kojarzony z prawym skrzydłem obozu rządzącego. Równocześnie nominacje wiceprezydenckie Nasera nie miały z reguły większego znaczenia, gdyż Naser odwoływał wiceprezydentów, gdy tylko uznał to za konieczne, a powołując as-Sadata na ten urząd nie wskazał go jako swojego sukcesora.
Prezydentura Objęcie urzędu prezydenckiego po śmierci Nasera. Rywalizacja z Alim Sabrim Jako wiceprezydent zgodnie z konstytucją objął obowiązki prezydenta po śmierci Nasera 28 września 1970. Jego popularność w społeczeństwie była wtedy nieznaczna. Tymczasowe objęcie przez niego urzędu prezydenckiego poparł natomiast Naczelny Komitet Wykonawczy Arabskiej Unii Socjalistycznej 6 października 1970, zaś dwa dni później także egipskie Zgromadzenie Narodowe. As-Sadat musiał rywalizować o utrzymanie się przy władzy z lewicową grupą w otoczeniu Nasera, której przywódcą był wicepremier Ali Sabri; aby zaspokoić aspiracje lewicowców, as-Sadat powierzył mu urząd jednego z dwóch wiceprezydentów. 15 października 1970 90% wyborców opowiedziało się w referendum za powierzeniem prezydentury as-Sadatowi na stałe. W otoczeniu Nasera przeważało przekonanie, że będzie on prezydentem przejściowym, bez zaplecza politycznego. thumb|Podpisanie umowy egipsko-libijsko-syryjskiej o przyszłej unii – nie została ona nigdy wprowadzona w życie W kolejnych miesiącach współpraca as-Sadata i Sabriego nie układała się pomyślnie. Wiceprezydent negatywnie odniósł się do przedłużenia zawieszenia broni z Izraelem do marca 1971, a następnie do odmowy jego dalszej prolongaty. Kolejny spór dotyczył projektu utworzenia federacyjnego państwa egipsko-libijskiego-syryjskiego. 17 kwietnia prezydent podpisał umowę federacyjną (która nie miała praktycznych skutków), przez co Sabri oskarżył go o samowolne podejmowanie decyzji bez konsultacji z partią i parlamentem. Komitet Centralny partii poparł jednak projekt prezydenta, chociaż w jej ścisłym kierownictwie to przeciwnicy as-Sadata mieli przewagę pięciu głosów przeciwko trzem. Prezydent zdobył równocześnie poparcie większości deputowanych Zgromadzenia Narodowego. 1 maja as-Sadat w przemówieniu mówił o potrzebie sprzeciwienia się tym, którzy narzucają swoją władzę ludowi, zaś następnego dnia pozbawił Sabriego stanowiska wiceprezydenta.
10 maja as-Sadat otrzymał od majora Tahy Zakiego nagrania rozmów spiskowców przygotowujących zamach stanu. Gdy prezydent upewnił się, że zyska poparcie armii w walce ze swoimi przeciwnikami politycznymi, trzy dni później zdymisjonował ministra spraw wewnętrznych związanego z frakcją Sabriego, a następnie aresztował jej najważniejszych przedstawicieli pod zarzutem dążenia do obalenia legalnej władzy. As-Sadat określił ten krok jako „korektę w kursie rewolucyjnym”, według innego źródła – ruch (rewolucję) naprawy, pod hasłami „państwa instytucji” i „panowania prawa”. Po umocnieniu się przy władzy as-Sadat zaczął kreować swój wizerunek jako ojca narodu egipskiego, m.in. przeniósł się do dawnego pałacu królewskiego Abidin, który przez jego poprzednika został otwarty dla zwiedzających. Podkreślał także swoje przywiązanie do islamu, wycofując się tym samym z sekularystycznych elementów koncepcji naseryzmu.
W końcu maja 1971 prezydent przeprowadził przedterminowe wybory do organów kierowniczych Arabskiej Unii Socjalistycznej. Większość członków tych gremiów uzyskała reelekcję. Prezydent osobiście wyznaczył członków Komitetu Centralnego.
W tym samym roku as-Sadat zmienił nazwę Zgromadzenia Narodowego na Zgromadzenie Ludowe i zabronił łączenia funkcji deputowanego z kierowniczymi stanowiskami w lokalnych organizacjach egipskiej monopartii. Doprowadził także do przyjęcia nowej konstytucji (przyjętej w referendum we wrześniu 1971). Akcenty islamskie w jej tekście były wyraźne, wskazano szariat jako jedno ze źródeł prawa, zachowano przy tym równouprawnienie kobiet. Bez powodzenia prezydent próbował porozumieć się z umiarkowanym skrzydłem Stowarzyszenia Braci Muzułmanów. Pragnął zachować religię pod kontrolą państwa, podobnie, jak było za rządów Nasera, jednak organizacje islamskie nie były zainteresowane taką współpracą, a przymuszenie ich do niej byłoby sprzeczne z dążeniem do stopniowej demokratyzacji Egiptu.
W marcu 1972 Anwar as-Sadat po raz pierwszy, pozostając prezydentem, objął również urząd premiera Egiptu.
Podstawowym problemem Egiptu po śmierci Nasera i przejęciu władzy przez jego sukcesora były relacje z Izraelem. As-Sadat, pragnąc doprowadzić do nowej konfrontacji, zmuszony był kontynuować współpracę wojskową z ZSRR. 27 maja 1971 podpisał nowy egipsko-radziecki układ o przyjaźni i współpracy. Coraz większa zależność kraju od Związku Radzieckiego nie odpowiadała części egipskich oficerów, a w 1972 doszło do zamieszek, których uczestnicy domagali się od prezydenta zmiany polityki państwa w tym zakresie. As-Sadat usunął wówczas z kraju radzieckich doradców wojskowych i odebrał ministrowi obrony jego stanowisko. Decyzje te przyczyniły się do wzrostu jego popularności. Dla utrzymania autorytetu as-Sadat musiał jednak stale ponawiać zapowiedzi rozpoczęcia nowej wojny z Izraelem i odbicia terytoriów straconych w 1967.