mały|skaluj=1.1|Cynthia Nixon, Hurt i Swoosie Kurtz (2009) mały|skaluj=0.85|John Hurt (2009) John Vincent Hurt (ur. 22 stycznia 1940 w Chesterfield, zm. 25 stycznia 2017 w Londynie) – brytyjski aktor. Był dwukrotnie nominowany do Oscara: w 1979 za drugoplanową rolę Midnight Express (1978), uhonorowaną Złotym Globem, i za tytułową postać w dramacie Davida Lyncha Człowiek słoń (The Elephant Man, 1980). Zdobywca czterech statuetek nagród BAFTA za występy w filmach Nagi urzędnik (The Naked Civil Servant, 1975), Midnight Express (1978) i Człowiek słoń (1980) oraz za brytyjski wkład w rozwój światowego kina (2012).
W 2004 został Komandorem Orderu Imperium Brytyjskiego. W Pasowaniach Noworocznych 2015 otrzymał tytuł szlachecki Sir. Należał do tych aktorów, którzy w filmach grają chętnie i często, niezależnie od rodzaju proponowanej roli – jego filmografia liczy grubo ponad sto pozycji. Pojawiał się w wielkich hitach, ale także w małych dziełach niezależnych, produkowanych po obu stronach oceanu
Wczesne lata Urodził się w Chesterfield w hrabstwie Derbyshire jako najmłodszy z trojga dzieci Phyllis (z domu Massey), byłej aktorki, i Arnoulda Herberta Hurta. Jego ojciec był matematykiem, ale został duchownym Kościoła anglikańskiego i pełnił funkcję wikariusza w kościele Świętej Trójcy w Shirebrook w Derbyshire. W okresie swojego dzieciństwa przebywał najczęściej w samotności. Był konserwatywnie wychowywany i trzymany „pod kloszem”. Pomimo że po drugiej stronie ulicy było kino, jego rodzice nie pozwalali mu oglądać filmów. Jednakże brał udział w teatralnych przedstawieniach szkolnych. Kiedy miał dwanaście lat rodzina przeprowadziła się do Grimsby.
Rodzice zapisali go do Grimsby Art School i St. Martin’s School of Art. Po otrzymywaniu stypendium, zainteresował się aktorstwem. W latach 1960–1962 studiował w Royal Academy of Dramatic Art.
Kariera W 1962 zadebiutował na londyńskiej scenie w sztuce Dzieciobójstwo w domu Freda Gingera (Infanticide in the House of Fred Ginger). Potem występował w spektaklach: Nie do obrony (Inadmissible Evidence, 1965) Johna Osborne, Mały Malcolm i jego walka z Eunuchem (Little Malcolm and His Struggle Against the Eunuchs, 1966) i Człowiek i nadczłowiek (Man and Superman, 1969). Odnalazł się też w repertuarze szekspirowskim jako Malcolm w Makbecie (1967) i w roli Romea w tragedii Romeo i Julia (1973). Ponadto wystąpił w sztukach Harolda Pintera: Dozorca (The Caretaker), Samoobsługa (The Dumb Waiter) i Extravaganza (Travesties, 1974).
Na dużym ekranie po raz pierwszy pojawił się w epizodycznej roli Phila Corbetta w melodramacie Dziki i skłonny (The Wild and the Willing, 1962) u boku Iana McShane’a, Samanthy Eggar i Jeremy’ego Bretta. Uznanie krytyki zdobył cztery lata później jako Richard Rich w biograficznym dramacie historycznym Freda Zinnemanna Oto jest głowa zdrajcy (A Man for All Seasons, 1966). W czarnej komedii przygodowej Johna Hustona Zbereźnik (Sinful Davey, 1969) stworzył złożoną i dynamiczną kreację beztroskiego Daveya Haggarta, szalejącego w Szkocji, często po szlacheckich zameczkach czy po więzieniach.
Był nominowany do nagrody BAFTA za rolę Walijczyka Timothy’ego Evansa, niesłusznie oskarżonego o zamordowanie swojej żony i córeczki Geraldine w ich rezydencji w Notting Hill w Londynie w dramacie kryminalnym Richarda Fleischera Dom przy Rillington Place 10 (10 Rillington Place, 1971). Odniósł również sukces w roli ikony gejowskiej pisarza i aktora Quentina Crispa w biograficznym komediodramacie telewizyjnym ITV Nagi urzędnik (The Naked Civil Servant, 1975), za którą zdobył nagrodę BAFTA dla najlepszego aktora. W serialu BBC Ja, Klaudiusz (I, Claudius, 1977) zagrał szalonego rzymskiego cesarza Kaligulę.
Za kreację Maxa, heroinisty uwięzionego w Turcji, w biograficznym dramacie kryminalnym Alana Parkera Midnight Express (1978) odebrał Złoty Glob dla najlepszego aktora drugoplanowego i nagrodę BAFTA dla najlepszego aktora drugoplanowego, a także był nominowany do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego. Tytułowa rola Josepha Merricka w dramacie Davida Lyncha Człowiek słoń (The Elephant Man, 1980), gdzie wystąpił w specjalnej masce, przyniosła mu trzecią nagrodę BAFTA dla najlepszego aktora pierwszoplanowego oraz nominację do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego i Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym.
Często grał zgorzkniałych mężczyzn, którzy swe rozczarowanie starają się maskować cynizmem. Na swoim koncie ma także role w tym m.in. w Obcym (Alien, 1979), Hellboyu (2004) czy V jak Vendetta (V for Vendetta, 2006). Młodszej widowni znany jest z filmów o Harrym Potterze, gdzie wcielał się w postać pana Garricka Ollivandera.
Życie prywatne W latach 1962–1964 był żonaty z Annette Robertson. 6 września 1984 zawarł związek małżeński z Donną Peacock. Rozwiedli się w 1990. 24 stycznia 1990 ożenił się z młodszą o 15 lat Joan „Jo” Dalton, z którą miał dwóch synów: Aleksandra Johna Vincenta (ur. 6 lutego 1990) i Nicolasa „Nicka” (ur. 5 lutego 1993). W 1996 doszło do rozwodu. W marcu 2005 poślubił swoją czwartą żonę, Anwen Rees-Meyers, producentkę filmów reklamowych. W swoim czwartym małżeństwie przestał palić papierosy i pić alkohol.
16 czerwca 2015 Hurt publicznie ogłosił, że zdiagnozowano u niego wczesne stadium raka trzustki. Po leczeniu oświadczył, że 12 października 2015 nowotwór osiągnął remisję. Zmarł 28 stycznia 2017 w swoim domu w Cromer w hrabstwie Norfolk w wieku 77 lat.
Filmografia Rok Tytuł Role Reżyser1966Oto jest głowa zdrajcy (A Man for All Seasons)Richard RichFred Zinnemann1971Dom przy Rillington Place 10 (10 Rillington Place)Timothy John EvansRichard Fleischer1977Ja, Klaudiusz (I, Claudius, serial TV)KaligulaHerbert Wise1978Midnight ExpressMaxAlan ParkerWrzask (The Shout)Anthony FieldingJerzy SkolimowskiWzgórze królików (Watership Down)Leszczynek (głos)Martin RosenWładca Pierścieni (The Lord of the Rings)Aragorn (głos)Ralph Bakshi1979Obcy – ósmy pasażer Nostromo (Alien)KaneRidley Scott 1980Człowiek słoń (The Elephant Man)John MerrickDavid LynchWrota niebios (Heaven’s Gate)Billy IrvineMichael Cimino1981Historia świata: Część I (History of the World: Part I)JezusMel Brooks1982Na drugą stronę (Night Crossing)Peter StrelzykDelbert MannThe Plague DogsSnitterMartin Rosen1983Weekend Ostermana (The Osterman Weekend)Lawrence FassettSam Peckinpah19841984 (Nineteen Eighty-Four)Winston SmithMichael Radford1985Taran i magiczny kocioł (Black Cauldron)Rogaty Król (głos)Richard Rich 1987Kosmiczne jaja (Spaceballs)KaneMel BrooksBiała intryga (White Mischief)Gilbert ColvileMichael Radford1987–1988Bajarz (The Storyteller, serial TV)BajarzJim Henson1989Skandal (Scandal)Stephen WardMichael Caton-Jones1990Pole (The Field)„Bird” O’DonnelJim Sheridan1991Król Ralph (King Ralph)lord Percival GravesDavid S. Ward1993I kowbojki mogą marzyć (Even Cowgirls Get the Blues)HrabiaGus Van Sant1994Calineczka (Thumbelina)pan Kret (głos)Don Bluth, Gary Goldman 1995Rob Roymarkiz MontroseMichael Caton-JonesTruposz (Dead Man)John ScholfieldJim JarmuschDziki Bill (Wild Bill)Charley PrinceWalter Hill 1997Kontakt (Contact)S.R. HaddenRobert ZemeckisBandytaBabitsMaciej DejczerMiłość i śmierć na Long Island (Love and Death on Long Island)Giles De’AthRichard Kwietniowski1998Saturday Night LiveMarcowy ZającBeth McCarthy-Miller/David Wachtenheim1999–2000Wodnikowe Wzgórze (Watership Down, serial TV)generał Czyściec (głos)Troy Sullivan 2000Stracone dusze (Lost Souls)Ojciec LareauxJanusz KamińskiTygrys i przyjaciele (The Tigger Movie)Narrator (głos)Jun Falkenstein 2001Harry Potter i Kamień Filozoficzny (Harry Potter and the Philosopher’s Stone)pan OllivanderChris ColumbusKapitan Corelli (Captain Corelli’s Mandolin)Dr IannisJohn Madden 2003Hazardzista (Owning Mahowny) Victor Foss Richard Kwietniowski Dogville narrator (głos) Lars von Trier 2004Opowieść z życia lwów (Pride)HarryJohn DownerHellboyprofesor Trevor „Broom” BruttenholmGuillermo del Toro 2005Propozycja (The Proposition)Jellon Lamb, łowca główJohn HillcoatSzeregowiec Dolot (Valiant)Felix (głos)Gary ChapmanStrzelając do psów (Shooting Dogs)Ojciec ChristopherMichael Caton-JonesManderlayNarrator (głos)Lars von TrierKlucz do koszmaru (The Skeleton Key)Benjamin DevereauxIain Softley 2006V jak Vendetta (V for Vendetta)Adam SutlerJames McTeiguePachnidło (Perfume: The Story of a Murderer)Narrator (głos)Tom Tykwer2007Mistrzowie science-fiction (Masters of Science Fiction)SamswopeJonathan Frakes 2008OutlanderHrodgar, królHoward McCainIndiana Jones i Królestwo Kryształowej Czaszki (Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull)profesor OxleySteven SpielbergHellboy: Złota armia (Hellboy II: The Golden Army)profesor Trevor „Broom” BruttenholmGuillermo del ToroDecydujący głos (Recount, TV)Warren ChristopherJay Roach2008–2012Przygody Merlina (Merlin, serial TV)Wielki Smok (głos) 2009Anglik w Nowym Jorku (An Englishman in New York)tytułowy bohater, pisarz Quentin CrispRichard LaxtonThe Limits of ControlGitarzystaJim JarmuschZakochany Nowy Jork (New York, I Love You)KelnerShekhar Kapur 2010Harry Potter i Insygnia Śmierci. Część I (Harry Potter and the Deathly Hallows: Part I)pan OllivanderDavid YatesLouDoyleBelinda Chayko 2011MelancholiaDexterLars von TrierHarry Potter i Insygnia Śmierci. Część II (Harry Potter and the Deathly Hallows: Part II)pan OllivanderDavid YatesSzpieg (Tinker Tailor Soldier Spy)KontrolerTomas AlfredsonImmortals. Bogowie i herosi (Immortals)starzecTarsem Singh2012Samochód Jayne Mansfield (Jayne Mansfield’s Car)Kingsley BedfordBilly Bob Thornton 2013Doktor Who (odcinek specjalny pt. Dzień Doktora)Doktor WojnySaul MetzsteinCharlie musi umrzeć (Charlie Countryman)Narrator (głos)Fredrik BondTylko kochankowie przeżyją (Only Lovers Left Alive)MarloweJim JarmuschSnowpiercer: Arka przyszłości (Snowpiercer)GilliamJoon-ho Bong2014HerkulesKotysBrett Ratner 2016Podróż (The Journey)Harry PattersonNick HammJackieksiądzPablo Larraín 2017My Name Is LennyLeslie SalmonRon ScalpelloThat Good NightRalphEric StylesDamascus CoverMikiDaniel Zelik Berk
Nagrody Rok Nagroda Kategoria Film 1976 Nagroda BAFTA Najlepszy aktor Nagi urzędnik (TV, 1975)1979 Złoty Glob Najlepszy aktor drugoplanowyMidnight Express (1978) Nagroda BAFTA Najlepszy aktor drugoplanowy 1981 Nagroda BAFTA Najlepszy aktor drugoplanowy Człowiek słoń (1980) 1985 Nagroda „Evening Standard” Najlepszy aktor Rok 1984 (1984)Mistrzowie (1984)Wykonać wyrok (1984) 2009 59. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie Nagroda specjalna Anglik w Nowym Jorku (2009) 2012 Nagroda BAFTA Brytyjski wkład w rozwój światowego kina –
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Royal Academy of Dramatic Art Kategoria:Brytyjscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Brytyjscy aktorzy filmowi Kategoria:Brytyjscy aktorzy teatralni Kategoria:Brytyjscy aktorzy głosowi Kategoria:Laureaci nagrody BAFTA dla najlepszego aktora pierwszoplanowego Kategoria:Laureaci nagrody BAFTA dla najlepszego aktora drugoplanowego Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora drugoplanowego w filmie Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego Kategoria:Urodzeni w 1940 Kategoria:Zmarli w 2017