Andrzej Stanisław Mencwel (ur. 11 września 1940 w Tarnobrzegu) – polski historyk literatury (profesor nauk humanistycznych), krytyk literatury i kultury polskiej, antropolog kultury, eseista, publicysta.

Życiorys Syn krawca Antoniego Mencwela i Stanisławy z domu Walkowiak. W 1970 ożenił się z Anną Gettlich, z którą ma synów: Stanisława (ur. 1971) i Jana (ur. 1983).

Studiował filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim. Uzyskał w 1976 stopień doktora za rozprawę o Stanisławie Brzozowskim. W 1990 habilitował się na podstawie książki Etos lewicy. Esej o narodzinach kulturalizmu polskiego. W 1998 uzyskał tytuł profesora nauk humanistycznych.

Jest emerytowanym profesorem w Instytucie Kultury Polskiej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego i na Wydziale Reżyserii Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie, wykładał historię i antropologię kultury (polskiej i porównawczej); eseista, krytyk, publicysta. Od 1992 kierownik Katedry Kultury Polskiej UW, od 1998 wraz z jej przekształceniem w Instytut Kultury Polskiej – jego dyrektor (do 2005).

Członek Komitetu Nauk o Kulturze (wiceprzewodniczący) oraz Komitetu Nauk o Literaturze PAN, przewodniczący Humanistycznego Zespołu Ekspertów Ministra Edukacji Narodowej, członek korespondent Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, członek Rady Towarzystwa Popierania i Krzewienia Nauk, członek Międzynarodowego Stowarzyszenia im. Janusza Korczaka, Association Internationale de Critiques Litteraires oraz Collegium Invisibile.

Debiutował na łamach dwutygodnika „Współczesność” jako krytyk. W latach 1978–1981 był redaktorem tygodnika „Literatura”, a w 1981 – czasopisma „Meritum”. Autor i współautor licznych publikacji, książek i podręczników. Współautor (wespół z Tomaszem Zygadło) scenariusza do obyczajowego filmu fabularnego pt. Sceny dziecięce z życia prowincji (reż. Tomasz Zygadło, premiera 12 stycznia 1987).

W latach 1967–1983 był członkiem Związku Literatów Polskich, członek PZPR w latach 1976–1981, ekspert IX Nadzwyczajnego Zjazdu PZPR w 1981Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. 1: Niepokorni, red. naukowa Franciszek Dąbrowski, Piotr Gontarczyk, Paweł Tomasik, Warszawa 2008, s. 482..

Laureat nagrody Polskiego PEN-Clubu im. Jana Strzeleckiego (1998). Dwukrotnie nominowany do Nagrody Literackiej „Nike”: w 2007 za Wyobraźnię antropologiczną oraz w 2018 za Toast na progu. W 2012 otrzymał Kowadło Kuźnicy.

Jest redaktorem serii „Communicare” wydawanej przez Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego i został wyróżniony nagrodą czasopisma „Literatura na Świecie” w kategorii „Inicjatywy Wydawnicze” w 2010.

W 2015 jego książka pt. Stanisław Brzozowski. Postawa krytyczna. Wiek XX została nominowana do Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego oraz do Nagrody Literackiej Gdynia w kategorii eseistyka. Za pracę tę został także uhonorowany Nagrodą im. Kazimierza Wyki.

Mieszka w Warszawie. Jego synem jest Jan Mencwel.

Odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – za wybitne zasługi w pracy naukowo-badawczej, za osiągnięcia w działalności dydaktycznej i społecznej (29 września 2011) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – za wybitne zasługi w pracy naukowej, dydaktycznej i organizacyjnej (9 sierpnia 2004) Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” – za upowszechnianie kultury (29 września 2005)

Twórczość Sprawa sensu (Państwowy Instytut Wydawniczy 1971); Stanisław Brzozowski. Kształtowanie myśli krytycznej (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1976); Widziane z dołu (Państwowy Instytut Wydawniczy 1980, ); Spoiwa. Refleksje krytyczne (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1983, ); Etos lewicy. Esej o narodzinach kulturalizmu polskiego (Państwowy Instytut Wydawniczy 1990, ); Przedwiośnie czy potop. Studium postaw polskich w XX wieku (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1997, ); No! Io non sono morto… Jak czytać „Legendę Młodej Polski” (Wydawnictwo Literackie 2001, ); Kaliningrad, moja miłość. Dwa pokrewne eseje podróżne (Borussia 2003, ); Wyobraźnia antropologiczna (Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2006, ); Toast na progu (Wydawnictwo Literackie 2017, ); Powieść z życia. I. Strona ojca (Wydawnictwo Nisza 2022, ); Nauczyciele i Przyjaciele (Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2023, ); Książka o „Kulturze” (Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2024, ).

Opracowania W kręgu socjologii literatury. T. 1, Stanowiska. T. 2, Zagadnienia; Interpretacje (wstęp, wybór i oprac.; Państwowy Instytut Wydawniczy 1977, 1980); Stanisław Brzozowski, Aforyzmy (wybór i wstęp; Państwowy Instytut Wydawniczy 1979); Stanisław Brzozowski, Płomienie. Z papierów po Michale Kaniowskim wydał i przedmową poprzedził Stanisław Brzozowski (autor przedmowy; Iskry 1983, ); Stanisław Dygat, Disneyland (posłowie; Glob 1986, ); Stanisław Brzozowski, Opętane zegary. Wybór publicystyki społeczno-politycznej z lat 1905–1907 (Kolegium Otryckie: Wydział Propagandy Rady Naczelnej ZSP [Zrzeszenia Studentów Polskich], 1986; Universitas 1987); Igor Newerly, Zostało z uczty bogów (autor posłowia; Czytelnik 1988, 1989, [opr.], [brosz.]); Stanisław Brzozowski, Wczesne prace krytyczne (autor wstępu; Państwowy Instytut Wydawniczy 1988; ); Wiedza o kulturze. Cz. 2, Słowo w kulturze: zagadnienia i wybór tekstów (oprac. wespół z Michałem Bonim i Grzegorzem Godlewskim, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 1991, ); Historia i kultura: studia z dziejów polskiej myśli kulturalnej (redaktor naukowy; Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 1987, 1991; ) Antropologia kultury: zagadnienia i wybór tekstów (wstęp i redakcja; oprac. wespół z Grzegorzem Godlewskim, Leszkiem Kolankiewiczem i Pawłem Rodakiem; Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 1995, 1998, 2001, 2005; ); Stanisław Brzozowski, Pamiętnik (autor wstępu; Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik 2000, ); Antropologia słowa: zagadnienia i wybór tekstów (oprac. wespół z Grzegorzem Godlewskim i Rochem Sulimą; wstęp i redakcja Grzegorz Godlewski; Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2003, ); Jan Strzelecki, Niepokoje amerykańskie (autor przedmowy; słowo wstępne Andrzej Siciński; posłowie Zygmunt Bauman; IFiS PAN, 2004; ).

Przypisy

Linki zewnętrzne Andrzej Mencwel – strona internetowa Andrzej Mencwel – Uniwersytet Warszawski Andrzej Mencwel, Bronię Trzeciej Rzeczypospolitej, „Fakt” (dodatek: „Europa”), 29.09.2004 Andrzej Mencwel, Inteligenci w społeczeństwie mas – Życie na wyspach, Magazyn Kulturalny Tygodnika Powszechnego „Kontrapunkt”, nr 6/7 (24/25), Kraków, 28 czerwca 1998 Andrzej Mencwel, Antysemityzm bez Żydów, „Gazeta Wyborcza”, 14 czerwca 2002 Andrzej Mencwel – kandydat do Senatu Uniwersytetu Warszawskiego (2002)

Kategoria:Absolwenci Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Nagrodzeni Kowadłem Kuźnicy Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Collegium Invisibile Kategoria:Ludzie urodzeni w Tarnobrzegu Kategoria:Urodzeni w 1940 Kategoria:Laureaci Nagrody „Literatury na Świecie”