thumb|XVI-wieczna kopia dokumentu Przemysła II z 1284 r. lokującego Górczyn (ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu) Górczyn – część miasta Poznania, w jego zachodniej części, na osiedlu samorządowym Górczyn.

Historia Na terenie obecnej części Poznania o nazwie Górczyn istniała kiedyś wieś o tej nazwie. Dawniej znajdowała się ok. 4 km na południowy zachód od centrum Poznania. Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską. Istnieje co najmniej od drugiej połowy XIII wieku i ma średniowieczną metrykę. Po raz pierwszy odnotowana została w łacińskim dokumencie z 1284, który został transumowany w 1390, gdzie odnotowano ją jako „Gorczino”, 1285 transumowany w 1485 „Gorczyno”, 1291 „Gorcino”, 1299 „Gorcyne”, 1436 „Gorczin”, 1469 „Gurtschin”, 1520 „Gurczyno”. Dawniej w języku niemieckim Gorschtin. W czasie okupacji nazwę zmieniono na Glogauer Vorstadt.

Miejscowość była początkowo własnością rycerską, od 1284 książęcą, od 1287 kościelną należącą w części altarii i wikariuszy katedry poznańskiej, w części także do kapituły poznańskiej. Od 1299 w części należała do miasta Poznania. W 1508 leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1482 leżała w parafii św. Marcina koło Poznania.

W 1284 komes Sędziwój podkomorzy księcia wielkopolskiego Przemysła II oddał mu wieś Górczyn, stanowiącą jego ojcowiznę, a w zamian za nią otrzymał wieś Kopajno w powiecie koneckim, obecnie to Kopojno koło Zagórowa. W 1284 książę Przemysł II lokował wieś na prawie magdeburskim. Zachował się dokument z tej lokacji mówiący o tym, że w 1284 książę Przemysł II powierzył Henrykowi z Tonch (miejscowość niezidentyfikowana) mieszczaninowi poznańskiemu, dziedzinę Górczyn w celu jej lokowania na prawie niemieckim ustanawiając go sołtysem dziedzicznym w Górczynie według prawa poznańskiego. Sołtys otrzymał co szósty łan z wszelkimi przynależnościami, sądownictwo między Niemcami a Polakami z wyjątkiem spraw o zabójstwo i kary śmierci, które podlegały landwójtowi poznańskiemu (wymienionym w dokumencie po łacinie jako advocatus provincialis), a także 1/3 z kar sądowych, prawo budowy młynów i karczmy oraz stawów rybnych. Sołectwo miało być wolne od służby z wyjątkiem potrzeby obrony kraju. Górczyn otrzymał immunitet sądowy; mieszkańcy wsi obdarzeni zostali wolnizną z ról uprawianych i nieuprawnych na 8 lat. Po jej upływie z każdego łanu małego oraz ze wszystkich ról nadających się do orki mieli płacić z tytułu czynszu i dziesięciny jeden wiardunek srebra, 6 ćwiertni żyta oraz 6 owsa miary poznańskiej. Sołtys otrzymał wszystkie pożytki z istniejących tu moczarów i łąk, prawo polowania na zające, kuropatwy i cietrzewie, a także zwolnienie od ceł zarówno w okresie wolnizny, jak i po jej upływie na terenie ziem księcia. Mieszkańcy wsi mieli być zwolnieni od cła całkowicie w czasie wolnizny, a po niej do jego połowy. Zostali też uwolnieni od udziału w wyprawach wojennych, lecz zobowiązani do obrony kraju. Czynsze mieli odwozić tylko do Poznania. Książę przeznaczył też dwa łany wolne dla kościoła.

W 1287 książę wielkopolski Przemysł II nadał część Górczyna altarii katedry poznańskiej i ufundował altarię św. Trójcy i św. Jadwigi, Albana, Eustachego w katedrze poznańskiej, uposażając ją w czynsz roczny w wysokości 4 grzywien srebra oraz w rolę (łac. aratura) zwaną „Kałek” przyległą do wsi Górczyn o powierzchni 8 wielkich pługów wraz z całym inwentarzem oraz w 20 łanami we wsi Górczyn nadając tym posiadłościom immunitety jak we wsiach kapituły poznańskiej. W 1299 książę polski Władysław I Łokietek nadał część wsi miastu Poznaniowi, jednak pod warunkiem utrzymywania po czterech kuszników i stróżów. Druga część wsi była własnością mieszczanina poznańskiego, a trzecia wikariusza katedralnego.

W 1469 miasto wykupiło część mieszczańską, należącą wówczas do Jana Słupskiego i chciało opanować całą wieś. W 1600 Piotr Górczyn rodem z tej wsi, kanonik krakowski i wikariusz przy katedrze poznańskiej, wytoczył miastu proces o cztery łany sołeckie. Część wsi Górczyno, będąca własnością kapituły katedralnej poznańskiej, pod koniec XVI wieku leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiegoAtlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 246.. Proces przeciągał się do 1610, kiedy to miasto ostatecznie otrzymało całą wieś. Folwark górczyński przynosił Poznaniowi około 1500 złotych polskich dochodu rocznieZygmunt Boras, Lech Trzeciakowski, W dawnym Poznaniu, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1971, s.152. Po zniszczeniach wojennych i epidemiach, które nawiedziły Wielkopolskę w XVII i XVIII wieku, w latach 1750–1753 władze Poznania sprowadziły do wsi kolonistów z okolic Bambergu - przodków Bambrów. Według danych ze spisu powszechnego w 1789 (pierwszego w Polsce) Górczyn zamieszkiwały 263 osoby (w 1819 było ich tylko 218red. Jerzy Topolski, Dzieje Poznania, tom 2, PWN, Warszawa-Poznań, 1994, s. 222, ). 30 lipca 1814 około godz. 19.00 od Górczyna rozpoczęło się formowanie konduktu i wprowadzenie do Poznania zwłok księcia Józefa Poniatowskiego, wwiezionych przez generała Michała Sokolnickiego. W Górczynie kondukt powitał książę Kalikst Poniński. Oprócz Sokolnickiego kondukt dalej poprowadził też generał Jan Nepomucen UmińskiZygmunt Boras, Lech Trzeciakowski, W dawnym Poznaniu, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1971, s. 241–242. Mieszkańcy Górczyna jako jedni z nielicznych, pod dowództwem swojego sołtysa, Macieja Palacza, wzięli udział w powstaniu 1846 roku. Pod koniec XIX wieku były tu dwa większe folwarki włościańskie, należące do braci PalaczówMaksymilian Studniarski, . Po zniesieniu Twierdzy Poznań, w 1900 roku wieś włączono do Poznania. W czasach zaborów władze pruskie nadały wsi, a później części Poznania urzędową nazwę Gortschin. Szczególny rozwój dzielnicy miał miejsce w latach 20. i 30. wieku. W 1929 powołano odrębną dla mieszkańców Górczyna parafię św. Krzyża.

Górczyn w latach 1954–1990 należał do dzielnicy Grunwald.

W 1993 roku utworzono jednostkę pomocniczą miasta Osiedle GórczynekUchwała Nr XCI/530/93 Rady Miasta Poznania z dnia 19 października 1993 r. w sprawie powołania Osiedla Poznań-Górczynek. W 1994 r. utworzono Osiedle ks. Ignacego SkorupkiUchwała Nr CVI/620/94 Rady Miasta Poznania z dnia 17 maja 1994 r. w sprawie powołania Osiedla Ks. Ignacego Skorupki. Następnie w 1999 r. utworzono osiedle GórczynUchwała Nr XVII/191/III/99 Rady Miasta Poznania z dnia 27 lipca 1999 r. w sprawie utworzenia Osiedla Górczyn w Poznaniu. W 2002 r. zmieniono granice osiedla GórczynekUchwała Nr XCVII/1117/III/2002 Rady Miasta Poznania z dnia 24 września 2002 r. w sprawie zmiany granic Osiedla Górczynek w Poznaniu. W 2010 r. w Poznaniu przeprowadzono reformę funkcjonalną jednostek pomocniczych i zdecydowano o połączeniu z dniem 1 stycznia 2011 roku osiedli administracyjnych Górczyn, Górczynek i os. ks. Ignacego Skorupki w jedno osiedle GórczynUchwała Nr LXXV/1057/V/2010 Rady Miasta Poznania z dnia 6 lipca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z 2010 r. Nr 180, poz. 3355).

Architektura Przy takich ulicach jak Palacza, Sielska, Kuźnicza i Kosynierska pozostały zabudowania z XIX wieku, w tym pozostałości wiejskich zagród. W latach 2004–2007 znaczna część budynków została ocieplona i uzyskała nową kolorystykę. Przy ul. Głogowskiej, przed Wiaduktem Kosynierów Górczyńskich, można podziwiać wzniesione w latach 1927–1929 według projektu Jerzego Tuszowskiego pierwsze w Poznaniu modernistyczne osiedle mieszkaniowe, zwane popularnie Budowkami. W połowie lat 70. XX wieku na Górczynie zaczęły powstawać bloki mieszkalne z wielkiej płyty. Na skraju Górczyna, przy ul. Ściegiennego, położony jest Cmentarz Górczyński. Na Górczynie są zlokalizowane szkoły – Szkoła Podstawowa nr 10 im. Arkadego Fiedlera przy ul. Bosej (tzw. „Budynek A”) wraz z budynkiem starego Gimnazjum nr 50 na ul. Ściegiennego (tzw. „Budynek B”) oraz Szkoła Podstawowa nr 69 im. Jarogniewa Drwęskiego wraz z budynkiem starego Gimnazjum nr 53 przy ul. Winklera; a także dwa przedszkola: w Parku Górczyńskim i przy ulicy Bosej. W związku z tym, iż teren jest uzbrojony we wszystkie media wykorzystuje się każdy wolny kawałek ziemi. Powstają nowe budynki, np. w 2010 roku przy ul. Górczyńskiej 42. Budowane są także kolejne przy ul. Górczyńskiej 46 i przy ulicy Jarochowskiego między ulicami Sielską a Górczyńską.

Komunikacja Na Górczynie znajduje się Wiadukt Kosynierów Górczyńskich. Pod wiaduktem znajduje się stacja kolejowa Poznań Górczyn, skąd można pojechać w kierunku Zbąszynka, Zielonej Góry, Nowego Tomyśla a także do stacji Poznań Główny. Przez Poznań Górczyn przebiegają również tory kolejowe dla pociągów jadących bezpośrednio (bez wjazdu na Poznań Główny) w kierunku stacji Poznań Starołęka i dalej. W związku z meczami EURO 2012 w Poznaniu stacja kolejowa Poznań Górczyn miała być znacznie zmodernizowana, do czego ostatecznie nie doszło.

Po trzech latach remontu, w dniu 14 maja 2009, oddano do użytku zmodernizowany odcinek ulicy Głogowskiej na odcinku od Wiaduktu Kosynierów Górczyńskich aż do węzła Poznań Komorniki z południową obwodnicą Poznania (autostrada A2).

Komunikacja miejska Z pętli tramwajowej Górczyn PKM odjeżdżają tramwaje 3 linii: 5 → Zawady 14 → Os. Sobieskiego 17 → Starołęka PKM

W bezpośrednim sąsiedztwie pętli tramwajowej znajduje się również dworzec autobusowy „Górczyn PKM”, na którym zatrzymują się: linie dzienne MPK → Dębiec PKM → Garbary → Dębiec PKM → Sycowska Centrum Handlowe → Osiedle Wichrowe Wzgórze → Osiedle Sobieskiego linie nocne MPK Dębiec PKM ↔ Mogileńska Kacza ↔ Mogileńska

linie podmiejskie podlegające ZTM Poznań → Dębiec (przewoźnik: Translub Luboń) → Luboń/Kręta (przewoźnik: Translub Luboń) → Luboń/Żabikowo (przewoźnik: Translub Luboń) → Komorniki/Jeziorna (przewoźnik: PUK Komorniki) → Komorniki/Osiedle Zielone Wzgórze (przewoźnik: PUK Komorniki) → Konarzewo/Pętla (przewoźnik: PUK Komorniki) → Głuchowo/Stawna (przewoźnik: PUK Komorniki) → Konarzewo/Pętla (przewoźnik: PUK Komorniki) → Rosnówko/PKM (przewoźnik: PUK Komorniki) → Komorniki/Kolumba (przewoźnik: PUK Komorniki) linie podmiejskie nocne podlegające ZTM Poznań → Głuchowo/Stawna (przewoźnik: PUK Komorniki)

Galeria zdjęć

Zobacz też Kościół Świętego Krzyża w Poznaniu (rzymskokatolicki) Osiedle robotnicze na Górczynie Zakład św. Łazarza w Poznaniu Ślum

Przypisy

Bibliografia

Poznań - atlas aglomeracji 1:15.000, wyd. CartoMedia/Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2008,

Praca zbiorowa, Poznań - spis zabytków architektury, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2004,

Linki zewnętrzne

Kategoria:Kapituła katedralna poznańska