thumb|upright=1.3 thumb|upright=1.3 thumb|upright=1.3|Potyczka z Tatarami (mal. Maksymilian Gierymski) Wojna polsko-turecka w latach 1683–1699 – konflikt zbrojny pomiędzy Rzeczpospolitą i Turcją. Wojna rozpoczęła się odsieczą wiedeńską w 1683 roku, a ukończyło ją podpisanie pokoju w Karłowicach w 1699 roku, na mocy którego Rzeczpospolita odzyskała ziemie utracone w poprzedniej wojnie z Turcją z lat 1672–1676 wraz z twierdzą w Kamieńcu Podolskim.
Ważniejsze wydarzenia wojny Rok 1683 12 września – bitwa pod Wiedniem 7–9 października – bitwy pod Parkanami Działania Andrzeja Potockiego na Podolu. Wyprawa Kunickiego do Mołdawii Przystąpienie Polski do ligi antytureckiej Rok 1684 Nieudana wyprawa mołdawska – bitwa pod Jazłowcem Rok 1685 Wyprawa bukowińska hetmana wielkiego koronnego Stanisława Jana Jabłonowskiego – bitwa pod Bojanem oraz przy Wale Trajana Rok 1686 Kolejna wyprawa mołdawska – bitwa pod Jassami Rok 1687 Oblężenie Kamieńca Podolskiego przez wojsko pod wodzą królewicza Jakuba Ludwika Sobieskiego i hetmana Stanisława Jana Jabłonowskiego Rok 1688 6 czerwca – Bitwa pod Nowosiółką Walki wojsk hetmana Jabłonowskiego – bitwa pod Smotryczem. Rok 1689 Wyprawa multańska hetmana Jabłonowskiego – chorągwiom husarii zostały w części odebrane kopie, jako nieprzydatne do walk z Tatarami Rok 1690 Działania wojenne na terytorium Mołdawii – zgrupowanie jazdy Nikodema Żaboklickiego zajęło Suczawę Rok 1691 Ostatnia, największa wyprawa mołdawska – kampania pod osobistym dowództwem Jana III Sobieskiego. Bitwa pod Pererytą. Obsadzenie wojskami polskimi twierdzy w Târgu Neamț i Sorokach Rok 1692 Budowa Okopów Św. Trójcy – umocnień blokujących dostawy zaopatrzenia do Kamieńca Podolskiego Rok 1694 11 czerwca – zwycięska bitwa pod Hodowem, nazywana polskimi Termopilami, w której 400 polskich husarzy i pancernych powstrzymało najazd ok. 40 000 wojowników tatarskich. 6 października – zwycięska bitwa pod Uścieczkiem stoczona przez wojska polsko-litewskie pod wodzą hetmanów Stanisława Jana Jabłonowskiego i Kazimierza Jana Sapiehy Rok 1695 Hetman Jabłonowski odparł najazd tatarski w II bitwie pod Lwowem Rok 1696 17 czerwca – zmarł Jan III. Konfederacja niepłatnego wojska koronnego została zawiązana z podszeptu Potockich i Lubomirskich w celu osłabienia pozycji hetmana Jabłonowskiego Rok 1697 Królem polskim został August II Mocny Rok 1698 czerwiec-wrzesień – Ostatnia kampania tej wojny połączonych wojsk polsko-litewsko-saskich, w wyniku problemów zaopatrzeniowych i braku odpowiedniej artylerii kampania zakończyła się bez wyjścia poza terytorium Rzeczpospolitej. 8–9 września – Bitwa pod Podhajcami zakończona skuteczną obroną wobec uderzeń tatarskich, stoczona pod dowództwem hetmana polnego koronnego Feliksa Kazimierza Potockiego. Rok 1699 26 stycznia – Zawarcie pokoju w Karłowicach między Państwami Ligi Świętej a Turcją. W wyniku ustaleń Kamieniec Podolski i Ukraina Prawobrzeżna zostają włączone w skład Rzeczpospolitej. Rzeczpospolita wycofuje swoje wojska z Mołdawii. luty – Najazd tatarski na terytorium Rzeczypospolitej (rozpoczęty już po podpisaniu traktatu karłowickiego i zakończony kilka dni przed terminem wejścia w życie ustaleń traktatu) i II bitwa pod Martynowem.
Ważniejsze postaci tej wojny Marcin Kazimierz Kątski Stanisław Jan Jabłonowski Hieronim Augustyn Lubomirski Mikołaj Hieronim Sieniawski Adam Mikołaj Sieniawski Stanisław Mateusz Rzewuski Józef Bogusław Słuszka Jan III Sobieski
Zobacz też wojna rosyjsko-turecka (1686–1700) V wojna austriacko-turecka
Przypisy
Bibliografia Tadeusz Korzon, Dzieje wojen w Polsce, tom III, Kraków 1912.
Marek Wagner, Stanisław Jabłonowski, hetman wielki koronny, Siedlce 2000. Witold Wasilewski, Wyprawa Bukowińska Stanisława Jabłonowskiego w 1685 roku, Warszawa 2002. Jakub Witczak, Niewykorzystane zwycięstwa, Uważam Rze Historia, nr 9/2014.
Konopczyński Władysław, Polska a Turcja 1683 – 1792, Instytut Wschodni, Warszawa 1936 Gasztowtt Tadeusz, Turcya a Polska, [w:] Orzeł i półksiężyc. 600 lat polskiej publicystyki poświęconej Turcji, red. Dariusz Kołodziejczyk, wyd. Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Warszawa 2014 Kołodziejczyk Dariusz, Stosunki dawnej Rzeczypospolitej z Turcją i Tatarami: Czy naprawdę byliśmy przedmurzem Europy?, Praktyka Teoretyczna 4(26) (2017), pp. 16-36 Kołodziejczyk, Dariusz. 2000, Ottoman-Polish Diplomatic Relations (15th – 18th Century). An Annotated Edition of ‘Ahdnames and Other Documents. Leiden – Boston –Köln: Brill Kołodziejczyk, Dariusz. 2018. „Turcja i Tatarzy w życiu i planach politycznych Jana Sobieskiego”, [w:] Jan III Sobieski – polski bohater narodowy i zwycięzca spod Wiednia. Historia. Pamięć. Dziedzictwo (red. B.Dybaś) – Materiały z konferencji Austriackiej Akademii Nauk i Polskiej Stacji Badawczej w Wiedniu 19–20 września 2017.
Linki zewnętrzne Opis kampanii z roku 1691 Marek Wagner Udział wojska litewskiego w wojnie polsko – tureckiej w latach 1684–1699