Paul Bettany (ur. 27 maja 1971 w Harlesden) – brytyjski aktor teatralny, telewizyjny i filmowy.
Życiorys Wczesne lata Urodził się w Harlesden rodzinie rzymskokatolickiej jako syn tancerza, aktora i wykładowcy teatralnego Thane’a Bettany’ego (ur. 28 maja 1929) i piosenkarki scenicznej, instruktorki i menadżerki teatralnej Anne (z domu Kettle). Wychowywał się z siostrą Sarą. Jego młodszy brat Matthew zmarł w wieku ośmiu lat, gdy Paul był 16-latkiem. Zadebiutował podczas studiów w londyńskiej szkole Drama Centre.
Kariera Po występach w teatrze i telewizji oraz w mniej znanych filmach został zauważony przez reżysera Briana Helgelanda, który obsadził go w drugoplanowej roli w filmie Obłędny rycerz. Jego pierwszą główną rolą był ambitny, charyzmatyczny gangster, który systematycznie toruje sobie drogę na szczyty władzy w filmie niezależnym Gangster numer jeden (Gangster No. 1, 2000) z udziałem Malcolma McDowella, Davida Thewlisa i Saffron Burrows, który rozgrywa się w londyńskim półświatku w latach 70. Brytyjscy krytycy uznali go po tej kreacji za najlepszego młodego aktora sezonu, a sam film porównywali do słynnych Chłopców z ferajny Martina Scorsese i Człowieka z blizną Briana De Palmy.
Kolejnym szczeblem kariery był występ w hollywoodzkiej produkcji Obłędny rycerz (2001). Ron Howard zdecydował się powierzyć jemu drugoplanową rolę wyimaginowanej postaci chorego na schizofrenię naukowca (granego przez Russella Crowe’a) w swym Oscarowym hicie Piękny umysł (2001). U boku Russella Crowe’a można go było zobaczyć też w morskim filmie Petera Weira Pan i władca: Na krańcu świata (2003).
Otrzymał propozycję występu w prequelu Milczenia owiec – Czerwonym smoku, lecz jednak wybrał ofertę Larsa von Triera, który kręcił pierwszą część planowanej trylogii amerykańskiej – Dogville (2003) z Nicole Kidman. W komedii romantycznej Wimbledon (2004) z Kirsten Dunst wystąpił w roli tenisisty Petera Colta. Znalazł się w obsadzie wraz z Harrisonem Fordem w thrillerze Firewall (2006). W ekranizacji Rona Howarda Kod da Vinci (2006) przyjął rolę mrocznego mnicha Silasa.
W apokaliptycznym thrillerze Legion (2010) wcielił się w postać uzbrojonego wybawcy ludzkości - archanioła Michała. Kolejny film Ksiądz (2011) zrealizowany został na podstawie koreańskiego komiksu. Do roli byłego duchownego, który musi stoczyć walkę z bandą wampirów, Bettany schudł 18 kilogramów. Każdego dnia charakteryzatorzy przyozdabiali jego nos i czoło tatuażem w kształcie krzyża.
W filmach o przygodach Iron-Mana użyczał głosu systemowi Jarvis. Możliwość pokazania się poza studiem nagraniowym otrzymał w filmie Avengers: Czas Ultrona (2015), gdzie wcielił się w postać androida Vision, i Iron Man 3 (2013). W tej roli wystąpił też w filmie Kapitan Ameryka: Wojna bohaterów (2016).
Życie prywatne 1 stycznia 2003 roku poślubił aktorkę Jennifer Connelly, którą poznał na planie filmu Piękny umysł. Mają syna Stellana (ur. 5 sierpnia 2003), imię zaczerpnięto od szwedzkiego aktora Stellana Skarsgårda, i córkę Agnes (ur. 2011). Jest ojczymem Kaia, syna z poprzedniego związku Jennifer Connelly.
Nagrody i nominacje Rok Nagroda Kategoria Film Rezultat2001BIFA Najlepszy aktorGangster Numer Jeden (2000) Nominacja2002London Critics CircleNajlepszy brytyjski aktor drugoplanowyObłędny rycerz (2001) Wygrana2004GQ Men of the Year Awards, Wielka BrytaniaAktor roku – Wygrana Elle Style AwardsNajlepszy aktor – WygranaBAFTA Najlepsza drugoplanowa rola męskaPan i władca: Na krańcu świata (2003) NominacjaBroadcast Film Critics AssociationNajlepszy aktor drugoplanowy NominacjaLondon Critics CircleNajlepszy brytyjski aktor drugoplanowy WygranaEvening Standard British Film AwardsNajlepszy aktorPan i władca: Na krańcu świata (2003) i The Heart of Me (2002) Wygrana2005Empire AwardsNajlepszy brytyjski aktorWimbledon (2004) Nominacja2006Glamour Men of the Year Awards, Wielka BrytaniaMężczyzna roku – Wygrana2008Czarna SzpulaNajlepszy występSekretne życie pszczół (2008) Nominacja2016SaturnNajlepszy aktor drugoplanowyAvengers: Czas Ultrona (2015) Nominacja
Filmografia 1997: Piętno jako kapitan 1998: Powrót do domu jako Edward Carey-Lewis 1998: Dziewczyny z farmy jako Philip 1999: After The Rain jako Steph 2000: The Suicide Club jako Shaw 2000: Dead Babies jako Quentin 2000: Gangster Numer Jeden jako młody gangster 2000: David Copperfield jako James Steerforth 2001: Piękny umysł jako Charles Herman 2001: Obłędny rycerz jako Geoffrey Chaucer 2002: The Heart of Me jako Rickie 2003: Pan i władca: Na krańcu świata jako Stephen Maturin 2003: Rachunek sumienia jako Nicholas 2003: Dogville jako Tom Jr 2004: Wimbledon jako Peter Colt 2006: Kod da Vinci jako Sylas 2006: Firewall jako Bill Cox 2008: Atramentowe serce jako Smolipaluch 2008: Sekretne życie pszczół jako T. Ray Owens 2008: Iron Man jako J.A.R.V.I.S. (głos) 2009: Darwin. Miłość i ewolucja jako Charles Darwin 2010: Turysta jako John Acheson 2010: Legion jako anioł Michał 2010: Iron Man 2 jako J.A.R.V.I.S. (głos) 2011: Chciwość jako Will Emerson 2011: Ksiądz jako ksiądz 2012: Avengers jako J.A.R.V.I.S. (głos) 2013: Iron Man 3 jako J.A.R.V.I.S. (głos) 2015: Avengers: Czas Ultrona jako J.A.R.V.I.S. (głos) / Vision 2015: Bezwstydny Mortdecai jako Jock Strapp 2016: Kapitan Ameryka: Wojna bohaterów jako Vision 2018: Avengers: Wojna bez granic jako Vision 2018: Han Solo: Gwiezdne wojny – historie jako Dryden Vos 2021: WandaVision jako Vision
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Brytyjscy aktorzy filmowi Kategoria:Brytyjscy aktorzy teatralni Kategoria:Brytyjscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Brytyjscy aktorzy dubbingowi Kategoria:Urodzeni w 1971