ZułowoNazwa ustalona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych na posiedzeniu 15 czerwca 2011 roku z uzasadnieniem: () – wieś na Litwie, w okręgu wileńskim, w rejonie święciańskim, nad Merą.
W 1867 w dworze Zułów, który znajdował się obok wsi Zułowo, urodził się Józef Piłsudski.
Historia thumb|Dom w Wilnie przy ulicy Bakszta w którym rodzina Piłsudskich mieszkała w okresie gdy Bronisław i Józef uczyli się w gimnazjum. Wieś została założona pod nazwą Miciany. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z końca XVII wieku, kiedy była prywatną własnością kasztelana nowogródzkiego Aleksandra Wojny-Jasienieckiego. Później została przekazana książęcej rodzinie Giedroyciów, zaś w XVIII wieku kupiona przez rodzinę Ogińskich (potomkowie Rurykowiczów, jednego z najpotężniejszych rodów magnackich w Wielkim Księstwie Litewskim). W początkach XIX wieku wieś została odziedziczona przez rodzinę Michałowskich. Następnie jako posag Heleny z Michałowskich została przekazana jej mężowi Antoniemu Billewiczowi, który podarował ją, również jako posag, swojej córce Marii. Córka Billewicza wyszła w 1863 roku za Józefa Wincentego Piłsudskiego i wieś przeszła w posiadanie rodziny Piłsudskich. W dworze Zułów urodzili się dwaj synowie Marii i Józefa Wincentego: Bronisław Piłsudski (ur. 2 listopada 1866) i Józef Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867).
W lipcu 1875 dwór spłonął, a rodzina Piłsudskich przeprowadziła się do Wilna. Niedługo później została zmuszona do sprzedania wszystkich swoich dóbr (Zułowa i 19 innych wsi) z powodu kar nałożonych na syna Bronisława, który miał być zaangażowany w planowanie zamachu na cara Aleksandra III (wspólnie m.in. z bratem Włodzimierza Lenina Aleksandrem Uljanowem). W 1882 roku wieś została odkupiona przez spadkobiercę rodziny Ogińskich – Michała Ogińskiego. Jednak w wyniku szeroko zakrojonej akcji rusyfikacji ziem polskich na Wileńszczyźnie został on zmuszony do sprzedania swoich dóbr rosyjskiemu kupcowi z Rygi o nazwisku Klim. Ten ostatni sprzedał wieś oficerowi armii carskiej Kuronosowowi, który podzielił majątek, sprzedał większość okolicznych lasów i został zmuszony do opuszczenia swoich terenów w 1915 roku w wyniku niemieckiej ofensywy podczas I wojny światowej. Niemcy okupowali te tereny podczas wojny, zaś większość lasów została wycięta.
W 1905 roku wieś leżała w gminie Michałowo, w powiecie święciańskim, w guberni wileńskiej Imperium Rosyjskiego. Liczyła 248 mieszkańców, 213 dziesięcinГошкевич И. И. Виленская губернія: Полный списокъ населенныхъ мѣстъ со статистическими данными о каждомъ поселеніи, составленный по оффиціальнымъ свѣдѣниямъ, Вильна, 1905.Nowaja Topograficzeskaja Karta Zapadnoj Rossii 1:84.000.
Po I wojnie światowej Zułów wraz z całą Wileńszczyzną powrócił do Polski. Po ustabilizowaniu się granicy w 1921 roku wieś przeszła pod zarząd państwowy, majątek ziemski został zmniejszony do 65 ha, a sam Zułów był zapleczem leżącej nieopodal bazy wojskowej. W 1934 roku stowarzyszenie weteranów wojny polsko-bolszewickiej odkupiło obszar dworu Zułów od armii i założyło komitet celem odbudowania rezydencji, w której przyszedł na świat Józef Piłsudski. Dom został zrekonstruowany według wytycznych architekta warszawskiego Romualda Gutta i oficjalnie otwarty jako muzeum biograficzne marszałka 10 października 1937 roku. Podczas II wojny światowej, krótko po wkroczeniu wojsk sowieckich do Polski w 1939 roku, został całkowicie zniszczony. Obecnie miejsce urodzenia Józefa Piłsudskiego jest oznaczone trzema znakami oraz rosnącym dębem (posadzonym tutaj podczas uroczystości w 1937 roku przez ówczesnego Prezydenta RP Ignacego Mościckiego). Trwa także odbudowa Rezerwatu Pamięci Piłsudskiego według przedwojennego projektu Gutta.
W dwudziestoleciu międzywojennym wieś, zaścianek i koszarka kolejowa leżały w Polsce, w województwie wileńskim, w powiecie święciańskim, w gminie Podbrodzie.
W 1931:
wieś w 34 domach zamieszkiwało 175 osób. zaścianek w 1 domu zamieszkiwały 3 osoby koszarkę w 1 domu zamieszkiwały 4 osoby
Miejscowość należała do parafii rzymskokatolickiej w Powiewiórce. Podlegała pod Sąd Grodzki w Święcianach i Okręgowy w Wilnie; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Podbrodziu.
W 1938 roku miejscowość należała do gromady Zułów, gminy PodbrodzieГошкевич И. И. Виленская губернія: Полный списокъ населенныхъ мѣстъ со статистическими данными о каждомъ поселеніи, составленный по оффиціальнымъ свѣдѣниямъ, Вильна, 1905..
Po agresji ZSRR na Polskę w 1939 roku wieś została zajęta przez Armię Czerwoną i włączona do BSRR, a w 1940 do LSRR. W latach 1941–1944 pod okupacją niemiecką. Następnie leżała w LSRR. Od 1991 roku w Republice Litewskiej.
Przypisy
Bibliografia Mariusz Kolmasiak, Zułów, miejsce urodzenia Józefa Piłsudskiego, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2018. Mariusz Kolmasiak, Kolebka Wielkości. Zułów, miejsce urodzenia Józefa Piłsudskiego, Częstochowa 2017. Czesława Paczkowska, Zułów – ojczyste strony Marszałka Piłsudskiego, Wydawnictwo Polskie w Wilnie, Wilno 2008. Alwida Antonina Bajor, Piorun, jezioro czerwone. Zułów wczoraj i dziś, Wydawnictwo Polskie w Wilnie, Wilno 1995.
Linki zewnętrzne Zułów na starej fotografii
Archiwalne zdjęcia i publikacje o miejscowości w bibliotece Polona
Kategoria:Józef Piłsudski Kategoria:Wsie w powiecie święciańskim (II Rzeczpospolita) Kategoria:Miejscowości w rejonie święciańskim