Kraków

Kraków, Stołeczne Królewskie Miasto Kraków – miasto na prawach powiatu położone w południowej Polsce nad Wisłą, drugie co do liczby mieszkańców. Formalna stolica Polski do 1795 r. i miasto koronacyjne oraz nekropolia królów Polski. Od 1000 r. nieprzerwanie stolica diecezji krakowskiej (jednej z pięciu w ówczesnej Polsce), a od 1925 r. archidiecezji i metropolii. Lokowany przed 1228 r., ponownie w 1257 r. Od odzyskania niepodległości w 1918 r. miasto wojewódzkie (od 1999 r. siedziba władz województwa małopolskiego), jest także centralnym ośrodkiem metropolitalnym aglomeracji krakowskiej i Krakowskiego Obszaru Metropolitalnego. Kraków jest stolicą historycznej Małopolski. Leży na obszarze Bramy Krakowskiej, Niecki Nidziańskiej i Pogórza Zachodniobeskidzkiego.

W Krakowie mieszczą się główne siedziby m.in.: Polskiej Akademii Umiejętności, Narodowego Centrum Nauki, Instytutu Nafty i Gazu – Państwowego Instytutu Badawczego, Instytutu Zootechniki – Państwowego Instytutu Badawczego, Krajowej Szkoły Sądownictwa i ProkuraturyKrajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury., struktury dowodzącej Wojskami SpecjalnymiWojska Specjalne RP., Centrum Operacji Lądowych – Dowództwa Komponentu LądowegoDowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych – Centrum Operacji Lądowych z nowym dowódcą., Polskiego Związku Narciarskiego, Operacyjno-Strategicznego Dowództwa Unii Europejskiej, Centrum Eksperckiego Kontrwywiadu NATOCentrum Eksperckie Kontrwywiadu NATO w Krakowie uzyskało akredytację., Narodowego Centrum Radioterapii Hadronowej, Centralnego Ośrodka Turystyki Górskiej i Instytutu Ekspertyz Sądowych im. Prof. dra Jana Sehna.

W mieście od 1364 r. działa najstarsza polska uczelnia – Uniwersytet Jagielloński oraz działają placówki kulturalne o znaczeniu i statusie narodowym m.in.: Zamek Królewski na Wawelu, Narodowy Stary Teatr, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, Muzeum Narodowe, Panteon Narodowy, Krypta Zasłużonych na Skałce, Krypta Wieszczów Narodowych na Wawelu, Archiwum Narodowe, Biblioteka Jagiellońska, Instytut KsiążkiInstytut Książki., Instytut Literatury, Narodowe Centrum Nauki, Narodowe Centrum Rugby, Europa Nostra.

Miasto na prawach powiatu pełni funkcję centrum administracyjnego, kulturalnego, edukacyjnego, naukowego, gospodarczego, usługowego i turystycznego. Kraków jest drugim co do wielkości, po Warszawie, rynkiem nowoczesnej powierzchni biurowej (ponad milion metrów kwadratowych powierzchni biurowej), a także jednym z kluczowych węzłów kolejowych w Polsce.

Położenie Kraków jest położony w południowej Polsce, w środkowo-zachodniej części województwa małopolskiego nad Wisłą; na jego terenie znajdują się ujścia wiślanych dopływów: Białuchy (dolny bieg Prądnika), Rudawy, Dłubni, Drwiny Długiej i Wilgi. Kraków jest położony u zbiegu kilku krain geograficznych: Bramy Krakowskiej, Kotliny Oświęcimskiej, Kotliny Sandomierskiej, Pogórza Zachodniobeskidzkiego, Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Położenie Krakowa sprawia, że jest on bazą dla wycieczek w polskie góry, czy wypadów do malowniczej Jury Krakowsko-Częstochowskiej.

Miasto ma rozciągłość południkową 18 km i równoleżnikową 31 kmMagiczny Kraków – Liczby o Krakowie.. W granicach administracyjnych Krakowa przecinają się południk 20°E z równoleżnikiem 50°N (jedyny przypadek przecięcia o pełnych dziesiątkach stopni w Polsce).

Z Krakowem sąsiadują gminy: Igołomia-Wawrzeńczyce, Kocmyrzów-Luborzyca, Koniusza, Liszki, Michałowice, Mogilany, Niepołomice, Skawina, Świątniki Górne, Wieliczka, Wielka Wieś, Zabierzów, Zielonki. Gminy te należą do trzech powiatów sąsiadujących z Krakowem: krakowskiego, wielickiego oraz proszowickiego.

Środowisko naturalne Wydłużoną równoleżnikowo oś miasta stanowi dolina Wisły. Sieć rzeczną tworzy Wisła, jej prawy dopływ Wilga oraz dopływy lewe: Rudawa, Białucha, Dłubnia, Sanka i inne. Kraków leży w strefie klimatu umiarkowanego. Najwyższym szczytem miasta jest Wzgórze Sowiniec (358 m n.p.m.).

Klimat Rekord ciepła: (30 czerwca 1833)

Rekord zimna: (Mydlniki, 10 lutego 1929), (Rakowice, 10 lutego 1929), (Obserwatorium Astronomiczne UJ, 10 lutego 1929)

Rekord opadów: 313 mm (lipiec 1903)

Wartości średnie dla kolejnych miesięcy roku:

Struktura użytkowania terenu + Struktura użytkowania gruntów (2005) Rodzaj Powierzchnia % Użytki rolne 10 345 ha 31,65% Lasy i grunty leśne 1172 ha 3,59% Pozostałe grunty i nieużytki 21 167 ha 64,76% Razem (Σ) 32 684 ha 100%

+ Użytki rolne w mieście (2005) Rodzaj Powierzchnia % Grunty orne 8272 ha 79,96% Łąki 1500 ha 14,50% Pastwiska 370 ha 3,58% Sady 203 ha 1,96% Użytki rolne (Σ) 10 345 ha 100%

Przyroda Parki i ochrona przyrody

mały|Park Lotników Polskich – największy park miejski w Krakowie. W Krakowie znajdują się 43 parki, które łącznie zajmują ok. 397 haBIP., co stanowi nieco ponad 1% całkowitej powierzchni miasta.

W Krakowie jest 5 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 48,6 ha (0,15% powierzchni miasta)Centralny rejestr form ochrony przyrody – Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska.. Na obszarze miasta Krakowa znajdują się niewielkie zielone obszary wchodzące w skład Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych. Zespół ten zajmuje się ochroną terenów Jury Krakowsko-Częstochowskiej m.in. fragmenty parku Bielańsko-Tynieckiego, Tenczyńskiego oraz Dolinek Krakowskich, wraz z ich otulinami. Ponadto ostoja przyrodnicza Jury Krakowsko-Częstochowskiej wchodzi w skład programu CORINE biotopes ze względu na swoją florę, faunę, geomorfologię i krajobraz.

Rezerwaty i pomniki przyrody

Nazwa rezerwatu Powierzchnia Przedmiot ochrony Bielańskie Skałki 1,73 ha spontaniczne procesy sukcesji biocenoz leśnych na skalistym, dawniej pozbawionym lasu terenie Bonarka 2,29 ha rezerwat geologiczny, uskoki geologiczno-tektoniczne, powierzchnie abrazyjne, odsłonięte utwory jurajskie, kredowei trzeciorzędowe Panieńskie Skały 6,41 ha wąwóz jurajski z wychodniami skał wapiennych, naturalny las bukowy i grądowy. Skałki Przegorzalskie 1,38 ha skała z roślinnością kserotermiczną Skołczanka 36,77 ha zrębowe wzgórze wapienne ze zróżnicowanymi biocenozami, stanowisko fauny środowisk kserotermicznych, w tymrzadkich i zagrożonych gatunków owadów

W Krakowie znajduje się 362 pomniki przyrody, w tym aleja drzew, źródło „Świętojańskie” w Tyńcu, głaz narzutowy granit czerwony „Rapa Kiwi” (stan na 2023 rok).

Użytki ekologiczne

mały|Widok Krakowa w kierunku północnym. Na pierwszym planie Wawel z katedrą i zamkiem, dalej Stare Miasto z wieżą ratuszową i kościołem Mariackim. W głębi zabudowania Kleparza oraz osiedla Krowodrza Górka i Prądnik Biały|alt=Zdjęcie lotnicze. Panorama miasta od strony Wawelu. Na pierwszym planie zamek z czerwonymi dachami, ściany w kolorze jasno żółtym. Za nim po lewej stronie widać katedrę z wieżami. Najwyższa Zegarowa, z miedzianym (zielonkawym) dachem wznosi się ponad ciemnobrązowym dachem katedry. Obok niej ceglana z podstawą z białego kamienia wapiennego, z dachem w kształcie ostrosłupa. Przylegają do niej dwie niższe wieże z miedzianymi dachami. Po jej prawej stronie błyszczy złota kopuła na Kaplicy Zygmuntowskiej. Po drugiej stronie katedry wznosi się pokryta miedzianym dachem Wieża Zygmuntowska. W dalszym tle widzimy dachy krakowskich budynków pośrodku których wznosi się ceglana, a u podstawy i w narożnikach z białego kamienia Wieża Ratuszowa. Po prawej stronie ceglany Kościół Mariacki. W tle widać nową zabudowę miasta z blokami wyrastającymi wśród zieleni. Uroczysko w Rząsce – teren częściowo położony w gminie Kraków, a częściowo na terenie Zabierzowa, zajmuje około 59 ha. Celem utworzenia użytku była ochrona fiołka bagiennego – gatunku zagrożonego wyginięciem, który w 2001 r. został wpisany na listę Polskiej czerwonej księgi roślin. Użytek chroni także pozostałość ekosystemów leśnych oraz wodnych na tym terenie. Łąki Nowohuckie – teren o powierzchni około 57 ha. Użytek ten został uchwalony w 2003 r. przez Radę Miasta Krakowa, położony jest w pobliżu Placu Centralnego. Utworzony został w celu ochrony półnaturalnych zbiorowisk roślinnych (łąk podmokłych) w dolinie Wisły. Staw Dąbski – teren o powierzchni 2,53 ha. Użytek ten został uchwalony w 2010 r. przez Radę Miasta KrakowaUchwała nr XC/1202/10 Rady Miasty Krakkowa z dnia 13 stycznia 2010 r., położony jest w Dzielnicy II Grzegórzki (Dąbie), w sąsiedztwie sklepu Decathlon. Głównym przedmiotem ochrony jest ekosystem stawu wraz z rzadkimi gatunkami zwierząt, np. szczeżują wielką (Anodonta cygnea) i różanką (Rhodesus sericeus) – symbiotycznymi gatunkami małży i ryby, wymienionymi w Polskiej czerwonej księdze zwierząt.mały|Rynek Główny z kościołami Mariackim i św. Wojciecha. W głębi Kamienica Mennica, Szara Kamienica i Dom Włoski|alt=Zdjęcie przedstawiające fragment krakowskiego Rynku. Przed kościołem świętego Wojciecha z białego kamienia wapiennego, z kopułą pokrytą spatynowaną miedzią stoi dorożka. Nie jest to typowa krakowska dorożka, a raczej biała dworska karoca z zaprzęgniętymi dwoma końmi. Za kościołem wzdłuż Rynku ciągnie się szereg kamienic. W rogu wznosi się ceglany Kościół Mariacki z dwoma wieżami. Wyższa wieża zwana Hejnalicą (z niej rozbrzmiewa hejnał) została zbudowana na planie kwadratu, od dziewiątej kondygnacji przechodzi w ośmiobok jest zwieńczona gotyckim hełmem składającym się z ośmiobocznej, zaostrzonej iglicy, otoczonej wieńcem ośmiu niższych wieżyczek. Niższa wieża jest kwadratowa, zwieńczona późnorenesansowym hełmem składającym się z osadzonej na ośmiobocznym bębnie eliptycznej kopuły zwieńczonej ażurową latarnią. W narożnikach ustawione są cztery mniejsze kopułki na niskich, sześciobocznych podstawach. Pośrodku tej części Rynku stoi pomnik Adama Mickiewicza, a wzdłuż linii A-B widać rozstawione żółte parasole straganów krakowskich kwiaciarek. Niebo nad Rynkiem jest ciemnogranatowe. Dolina Prądnika – teren o powierzchni ok. 14,15 ha (14,145) utworzony uchwałą Rady Miasta Krakowa nr LX/782/08 z dnia 17 grudnia 2008 r. Położony jest wzdłuż rzeki Prądnik (Białuchy) od ul. Górnickiego do granic miasta Krakowa. Głównym celem powołania użytku jest zachowanie naturalnie meandrującego koryta rzeki Prądnik, wraz z siedliskiem m.in. 19 gatunków ssaków (m.in. borowca wielkiego, bobra i wydry) oraz 51 gatunków ptaków (m.in. pliszki górskiej – jedyne stwierdzone miejsce występowania w Krakowie).mały|Budynek Sukiennic od strony kościoła Mariackiego thumb|Błonia krakowskie z Kopca Kościuszki Staw przy ul. Kaczeńcowej – teren o powierzchni 0,82 ha, utworzony uchwałą Rady Miasta Krakowa z dnia 19 grudnia 2007 r. Jest to staw położony w dolinie rzeki Dłubni w Nowej Hucie – Bieńczycach w Dzielnicy XVI Bieńczyce. Utworzony został dla ochrony ostoi kilkudziesięciu gatunków ptaków, motyli, mięczaków. Ochronie podlega staw wraz z otoczeniem. Rozlewisko potoku Rzewnego – teren o powierzchni 2,77 ha, utworzony został uchwałą Rady Miasta Krakowa z dnia 19 grudnia 2007 r. Powstał dla ochrony trzech rodzajów siedlisk: leśnego (las mieszany i ols), łąkowego i szuwarowego. Obszar ten stanowi ostoję wielu gatunków ptaków, wśród których liczną grupę stanowią ptaki drapieżne i sowy. Znajduje się pomiędzy cmentarzem w Borku Fałęckim a ul. Jeleniogórską i obejmuje część doliny niewielkiego potoku Rzewnego. Uroczysko Kowadza – teren o powierzchni 1,82 ha, utworzony został uchwałą Rady Miasta Krakowa z dnia 17 grudnia 2008 r. Utworzony dla ochrony muraw kserotermicznych z fauną rzadkich gatunków owadów w Tyńcu przy ul. Świętojańskiej. Las w Witkowicach.

Uzdrowiska mały|Wisła oraz Most Dębnicki i bulwary ze Wzgórza Wawelskiego

Na terenie Krakowa znajdują się 2 uzdrowiska (w obu znajdują się parki):