mały|Budowa kardenolidu Glikozydy nasercowe – podgrupa glikozydów mająca zdolność poprawy wydolności pracy serca. Zwiększają siłę skurczu mięśnia sercowego (inotropizm dodatni), a jednocześnie obniżają częstość akcji serca (chronotropizm ujemny).
Do glikozydów nasercowych zalicza się kardenolidy, w których występuje pięcioczłonowy pierścień laktonowy i glikozydy bufadienolidowe z sześcioczłonowym pierścieniem laktonowym. Związki te nie są stosowane w formie czystej jako leki nasercowe, lecz ich działaniu przypisuje się efekt leczniczy działania niektórych ziół.
Bogate w glikozydy nasercowe są wyciągi z: Digitalis purpurea (naparstnica purpurowa) Digitalis lanata (naparstnica wełnista) Adonis vernalis (miłek wiosenny) Urginea maritima (cebula morska) Convallaria majalis (konwalia majowa) Strophantus gratus (strofant wdzięczny)
Mechanizm działania Glikozydy nasercowe hamują działanie pompy sodowo-potasowej w sarkolemmie kardiomiocytów. Powodują przez to zwiększenie stężenia wewnątrzkomórkowego sodu i wapnia, przez co wywierają dodatni efekt inotropowy (zwiększają siłę skurczów). Na czynność naczyń i serca działają bezpośrednio i pośrednio, wpływając na układ nerwowy współczulny i przywspółczulny. Wpływają na układ przywspółczulny, aktywując go. Zwiększenie napięcia nerwu błędnego wpływa hamująco na czynność węzła zatokowo-przedsionkowego i węzła przedsionkowo-komorowego (efekt dromotropowy ujemny), i zwalnia ich rytm (efekt chronotropowy ujemny). Pośredni wpływ aktywacji nerwu błędnego powoduje też spadek kurczliwości mięśnia przedsionków serca, skrócenie okresu refrakcji i przyspieszenie przewodzenia impulsów w przedsionku. Glikozydy działając bezpośrednio wywołują przeciwstawne działanie, zwiększając kurczliwość mięśnia przedsionków, wydłużając okres refrakcji i zwalniając przewodzenie. Ponadto powodują zwiększenie automatyzmu przedsionków. Zwiększenie wydzielania noradrenaliny powoduje skrócenie okresu refrakcji włókien Purkiniego i zwiększenie ich automatyzmu. Takie samo jest bezpośrednie działanie glikozydów na włókna Purkiniego. Działanie noradrenaliny i glikozydów na mięsień komór powoduje wzrost kurczliwości, skrócenie okresu refrakcji włókien mięśniowych i zwiększenie automatyzmu serca. Glikozydy nasercowe zwiększają czułość baroreceptorów. Glikozydy nasercowe zmniejszają napięcie układu współczulnego, powodując zmniejszenie oporu tętniczek obwodowych. Bezpośredni wpływ glikozydów jest przeciwstawny i powoduje zwiększenie oporu.
Farmakokinetyka Glikozydy dobrze wchłaniają się z przewodu pokarmowego. Cechują się szeroką dystrybucją w tkance mięśniowej. Najbardziej stabilne warunki farmakokinetyczne ma digoksyna i metylodigoksyna. Glikozydy nasercowe cechują się stosunkowo niskim indeksem terapeutycznym przez co ustalenie właściwej dawki leku bywa trudne i co ogranicza stosowanie tych leków. Dawniej surowce roślinne zawierające glikozydy nasercowe standaryzowano w tzw. jednostkach kocich, żabich i gołębich.
Wskazania przewlekła niewydolność serca z migotaniem bądź trzepotaniem przedsionków z szybką czynnością komór (lek z wyboru) chorzy z przewlekłą niewydolnością serca, rytmem zatokowym, pozostający mimo leczenia w III klasie NYHA chorzy w II klasie NYHA, z rytmem zatokowym, u których po leczeniu glikozydami nastąpiła poprawa i przejście do niższej klasy NYHA
Przeciwwskazania zaburzenia rytmu z bradykardią bloki przedsionkowo-komorowe II i III° zespół chorego węzła zatokowo-przedsionkowego częstoskurcz komorowy zespół WPW świeży zawał serca kardiomiopatia przerostowa zespół zatoki szyjnej amyloidoza serca
Zatrucie Przedawkowanie glikozydów naparstnicy objawia się następującymi objawami: bradykardią nudnościami, wymiotami bólem brzucha, biegunką zaburzeniami percepcji barw (widzenie najpierw „na fioletowo” potem „na żółto”) inne zaburzenia widzenia (zamazane, podwójne, a nawet ślepota) zaburzeniami świadomości, splątaniem zaburzeniami rytmu: pobudzenia dodatkowe pochodzenia komorowego częstoskurcz komorowy częstoskurcz przedsionkowy z blokiem A-V
Postępowanie w przedawkowaniu Objawy przedawkowania terapeutycznego często ustępują po odstawieniu leku. Poważniejsze przedawkowanie i zatrucie jest wskazaniem do hospitalizacji. Za cechę bardzo ciężkiego zatrucia uważa się stężenie digoksyny w surowicy przekraczające 15 ng/mL. Zaleca się następujące postępowanie terapeutyczne: uzupełnienie niedoborów jonów – kroplówka dożylna zawierająca preparaty magnezu i potasu w bradykardii podaje się atropinę w blokach dystalnych konieczne jest zastosowanie elektrostymulacji serca za pomocą elektrody endokawitarnej w bardzo ciężkich zatruciach stosuje się fragmenty Fab swoistych przeciwciał, wiążące digoksynę w osoczu.
Forsowana dializa i hemodializa są bezskuteczne w zatruciu glikozydami naparstnicy.
Przypisy
Bibliografia W. Kostowski, Z.S. Herman Farmakologia. Podstawy farmakoterapii. Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2003 .