Cerkiew pod wezwaniem Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii (Świętych Wiary, Nadziei i Miłości) w Sosnowcu – jedyna istniejąca z trzech sosnowieckich cerkwi prawosławnychObok opisywanej istniały jeszcze:

pw. św. Katarzyny z lat 1860–1870, na Maczkach. Nie remontowana, została rozebrana w latach 50. XX w. pw. św. Mikołaja Cudotwórcy z lat 1901–1905, przy ulicy Parkowej (dzisiaj w tym miejscu znajduje się restauracja „Empire”). Ogromna, neobizantyjska budowla, została rozebrana w 1938 z powodów politycznych (oficjalnym powodem było „bezpieczeństwo publiczne”, co nie miało pokrycia w rzeczywistości, ponieważ cerkiew zbudowano solidnie, z równie solidnego materiału, a parę lat wcześniej była remontowana, o czym zapewniała miejscowa społeczność prawosławna).

Znajduje się przy ulicy Jana Kilińskiego 39. Jest to świątynia parafialna. Należy do dekanatu Kraków diecezji łódzko-poznańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Historia Myśl o budowie po raz pierwszy pojawiła się w 1887. Zorganizowano składkę wśród sosnowieckich i łódzkich przemysłowców – ludzi tak zasłużonych dla rozwoju Sosnowca, jak: bracia Ernst i Franz SchönowieZob informacje o tej rodzinie m.in. na stronie: Pałac Franza Schöna w Sosnowcu., Heinrich Dietel, Konrad Gamper, Kunitzy i inni – przeważnie ewangelików bądź wyznania mojżeszowego, którym zależało na dobrych układach z rosyjską władzą. Fundatorami byli także żydowscy przemysłowcy: Landau, Lowenstein oraz Meyerhold.

Działkę otrzymano bezpłatnie od Kolei warszawsko-wiedeńskiej.

Świątynia została zaprojektowana przez Prokofiewa z Piotrkowa. 15 sierpnia 1888 r. położono kamień węgielny, a już 28 listopada roku następnego, świątynia została poświęcona przez biskupa lubelskiego Flawiana. Patronkami nowej cerkwi zostały: Wiera, Nadieżda i Liubow', córki św. Zofii, męczennice z czasów Hadriana.

Budowa zajęła 15 miesięcy i została ukończona w 1889 roku.

Nabożeństwa odprawiali pierwotnie księża z sąsiednich parafii na Maczkach, w Olkuszu i w Częstochowie. Ale już w kwietniu 1890 r. nowa cerkiew otrzymała pierwszego proboszcza – Joanna Wasiliewicza Lewickiego (z Kalwarii w Podlaskiem).

16 maja 1890 r. arcybiskup warszawsko-chełmski Leoncjusz potwierdził powstanie samodzielnej parafii przy cerkwi pod wezwaniem Świętych Wiery, Nadjeżdy, Ljub’wi i ich matki Zofii, do której przynależał powiat będziński, sztab tutejszej straży granicznej i urzędnicy celni.

Obok powstał dom parafialny – siedziba duchownego i osobny domek dla starosty cerkiewnego.

Dziś cerkiew należy do parafii Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii w Sosnowcu w diecezji łódzko-poznańskiej. Parafia (jako jedna z dwóch placówek prawosławnych w województwie śląskim) obejmuje południową część województwa, m.in. aglomerację katowicką, Bielsko-Białą, Rybnik. Obecnym proboszczem jest ks. Mikołaj Dziewiatowski.

16 marca 2014 r. w świątyni – po raz pierwszy w jej historii – miały miejsce święcenia kapłańskie.

Architektura mały|lewo|Wnętrze cerkwi, widok w kierunku ikonostasu Zbudowana z cegieł i kamieniaWiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego nr 11/2016, Wydawnictwo Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, , s. 16, cerkiew składa się z pięciu części. W centrum znajduje się ośmiobok, który z jednej strony podtrzymuje wieżę, a z drugiej prezbiterium. Środkową część świątyni przykrywa kopuła, którą widać jednak tylko od wewnątrz, ponieważ całość uwieńczona jest cebulastym hełmem.

Wejście do cerkwi stanowi fronton w kształcie oślego grzbietu oparty na dwóch, wyraźnie oddzielonych od muru, gruszkowatych kolumnach, tworząc wrażenie „dwuwarstwowości”.

Wnętrze budowli w odróżnieniu od wyglądu zewnętrznego, nosi na sobie znaki okcyndentalizacji – jest jasne, wykonane w stylu klasycystycznym. Dębowy ikonostas (wym. 4,7 x 7 m), którego twórcą był artysta moskiewski Kławdij Lebiediew, a fundatorami bracia Schön, także posiada znaki wpływów zachodnich – szczególnie widoczne jest to w stylu ikon. Częstochowska Ikona Matki Bożej (umieszczona w kiocie po lewej stronie ołtarza) jest darem kolejarzy z Częstochowy. Od 2017 w cerkwi znajduje się ikona patronek, napisana na Athos (w której umieszczono relikwie Świętych Wiary, Nadziei, Miłości i matki ich Zofii, sprowadzone w latach 80. XX w. z Rzymu do sosnowieckiej świątyni)Ks. Mikołaj Dziewiatowski – Pod opieką męczennic [dostęp: 06.06.2017.].

Cerkiew wpisano do rejestru zabytków 10 października 1980 r. pod nr A-1242/80 (obecnie A/831/2021).

Zobacz też Cmentarz Prawosławny w Sosnowcu Cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy w Sosnowcu

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Beata Frycowska: Sosnowiecka cerkiew śś. Wiery, Nadieżdy i Ljub'wi – rys historyczny i stylistyczny w Roczniku Sosnowieckim 1997, tomie IV Sosnowieckie ABC, Informator do wystawy 100 lat Sosnowca, Muzeum w Sosnowcu, 2002. Mikołaj Dziewiatowski: Dziedzictwo diaspory. Monografia parafii prawosławnej w Sosnowcu, Sosnowiec, „Wytwornia” Studio Sztuk Plastycznych, 2010.

Linki zewnętrzne Strona parafii prawosławnej w Sosnowcu

Kategoria:Architektura eklektyczna w województwie śląskim Kategoria:Cerkwie w dekanacie Kraków Wiery Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Świętych Wiery, Nadziei, Luby i Matki Ich Zofii Cerkiew Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii Kategoria:Zabytkowe cerkwie w województwie śląskim Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1889