Henryk Panas ps. Jan Kamionka (ur. 4 stycznia 1912 we Lwowie, zm. 11 września 1985 w Olsztynie) – polski prozaik, dramaturg i publicysta.
Życiorys mały|Grób na cmentarzu przy ul. Poprzecznej w Olsztynie W 1933 ukończył studia historyczne na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Podczas studiów działał w Polskiej Korporacji Akademickiej Cresovia Leopoliensis. Przed II wojną światową pracował jako nauczyciel historii w XI Państwowym Gimnazjum im. Jana i Andrzeja Śniadeckich we Lwowie i w V Państwowym Gimnazjum im. Hetmana Stanisława Żółkiewskiego we Lwowie. Był członkiem zarządu Lwowskiego Klubu Sportowego "Pogoń" odpowiedzialnym za redagowanie klubowego biuletynu. W 1939 roku uczestniczył w kampanii wrześniowej, walczył w obronie Lwowa jako podchorąży 26 Pułku Piechoty.
Po zajęciu Lwowa przez Armię Czerwoną był przez rok nauczycielem matematyki w 17 Szkole Średniej z polskim językiem nauczania. W sierpniu 1940 roku został aresztowany pod zarzutem szpiegostwa i prowadzenia antysowieckiej agitacji. Osadzony w więzieniu przy Łąckiego i skazany na 8 lat obozu pracy poprawczej. W czerwcu 1941 roku wywieziony do więzienia etapowego w Starobielsku, następnie do Workutłagu, jednego z licznie rozsianych łagrów w Autonomicznej Republice Komi.
Zwolniony z obozu na mocy porozumienia Sikorski – Majski trafił we wrześniu 1941 roku do formujących się w Buzułuku Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR. Został oficerem ewidencji personalnej 6 Dywizyjnego Batalionu Strzeleckiego „Dzieci Lwowskich”. Z II Korpusem Polskim przebył szlak bojowy przez Irak, Egipt, Włochy, walczył pod Monte Cassino. Od stycznia 1945 był nauczycielem matematyki w Gimnazjum i Liceum dla żołnierzy 2 Korpusu, które funkcjonowało pod oficjalną nazwą „Kursy Maturalne Nr 1” w Alessano. Awansował na porucznika.
W 1947 wrócił w nowe granice Polski i zamieszkał we Wrocławiu, gdzie pracował jako nauczyciel i dyrektor szkół, będąc również aktywistą PZPR. W okresie stalinowskim zmuszony był opuścić Wrocław. W 1952 osiedlił się na Mazurach i pracował jako kierownik szkoły we wsi Kamionki pod Giżyckiem. W 1956 przeniósł się do Olsztyna, gdzie początkowo był redaktorem miesięcznika „Warmia i Mazury” (1958-1972). Popularność przyniosła mu powieść Według Judasza. Apokryf, przetłumaczona na sześć języków obcych, w tym na japoński. W ostatnim okresie swego życia wiele czasu poświęcił pracy społecznej. Był jednym ze współzałożycieli Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego „Pojezierze” w Olsztynie, gdzie pełnił funkcję prezesa tego stowarzyszenia (od 1976).
Został pochowany na cmentarzu komunalnym w Olsztynie (kw. G40 rząd 7 grób 37).
Twórczość Bóg, wilki i ludzie. Opowiadania mazurskie (1960) Cierpki owoc. Powieść (1962) Na krawędzi nocy. Powieść (1963) Chłopiec z karabinem. Powieść (1966, 1969, 1976, 1982) Grzesznicy. Powieść (1966, 1981) Zagubieni w lesie. Powieść (1968, 1978, 1985) Prywatne życie Władysława Jagiełły. Powieść (1969) Prawo wojny i inne opowiadania (1969) Według Judasza. Apokryf. Powieść (1973, 1974, 1985) Na rozstajnych drogach. Powieść (1974) Krew na śniegu. Powieść (1976, 1987) Brat Leśnego Diabła. Powieść dla młodzieży (1978, Wydawnictwo Pojezierze 1983) Powrót z krainy Tzemil. Powieść (1978) Sprawy do przemyślenia. Szkice i felietony (1979) Rozstania. Szkic autobiograficzny (1980) Porytowe wzgórze. Powieść (1983) Judasza dziennik intymny. Powieść (1985) Opowiadanie wybrane (1988) Jak mi było u Andersa. Wspomnienia (1988)
Nagrody Nagroda wojewódzka w Olsztynie (1963,1965) Nagroda miesięcznika "Warmia i Mazury" (1972) Nagroda tygodnika "Kultura" za powieść Według Judasza. Apokryf(1974) Za opowiadanie „Smak żelaza” otrzymał trzecią nagrodę w Konkursie „Trybuny Ludu” (1953) Za opowiadanie „ Rzeczy wielkie i małe” otrzymał trzecią nagrodę w konkursie ZMP i Rady Głównej LZS (1954) Za opowiadanie „Wypalone domy” w konkursie „Życia Literackiego” przyznano mu nagrodę drugą Powieść „Grzesznicy” wyróżniona została w konkursie Wydziału Kultury Prezydium ZLP Trzecią nagrodę w konkursie Komitetu do spraw Radia i Telewizji otrzymało widowisko Panasa „Jutro o siódmej” Nagroda Trybuny Ludu (1982)Nagrody "Trybuny Ludu" 1981-1982, "Trybuna Ludu", nr 227, 24 września 1982, s. 3.
Nagroda im. Henryka Panasa Od roku 2020 Stowarzyszenie Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej i Związek Literatów Polskich w Olsztynie przydzielają Nagrodę im. Henryka Panasa dla pisarzy i dziennikarzy związanych z Warmią i Mazurami.
Laureaci: Krzysztof Daukszewicz (2021) Aleksander Kwaśniewski (2022) Wacław Radziwinowicz (2023) Wiktor Marek Leyk (2024) Magdalena Rigamonti (2025) Tomasz Śrutkowski (2026).
Zobacz też Szkolnictwo przy 2 Korpusie Polskim
Przypisy
Bibliografia Marek Książek, Janusz Soroka, Parnas według Panasa. Prawdziwa biografia autora „Według Judasza”, Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne "Pojezierze", Olsztyn 2016 Jerzy Adam Sokołowski, Panas, Wydawnictwo Pojezierze, Olsztyn 1982 L.M. Bartelski, Polscy pisarze współcześni 1939-1991, Warszawa 1995
Literatura Polska. Przewodnik encyklopedyczny, red. J. Krzyżanowski, Warszawa 1985 P. Kuncewicz, Agonia i nadzieja – proza Polska od 1956, tom IV, Warszawa 1994
Kategoria:Absolwenci Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej Kategoria:Nauczyciele związani ze Lwowem Kategoria:Pisarze związani ze Lwowem Kategoria:Pisarze związani z Wrocławiem Kategoria:Pisarze związani z Olsztynem Kategoria:Pochowani na cmentarzu komunalnym w Olsztynie Kategoria:Podoficerowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy – uczestnicy kampanii włoskiej 1943–1945 Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie radzieckich łagrów 1939–1941 Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Polscy dramaturdzy Kategoria:Polscy nauczyciele historii Kategoria:Polscy korporanci Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy redaktorzy naczelni Kategoria:Polscy zesłańcy do Workuty Kategoria:Porucznicy Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Urodzeni w 1912 Kategoria:Zmarli w 1985 Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie