R-60 (ros. Р-60) – radziecki/rosyjski lekki pocisk rakietowy przeznaczony do zwalczania celów powietrznych na krótkich dystansach, w warunkach walki powietrznej, naprowadzany termicznie (na źródło promieniowania podczerwonego). W nomenklaturze NATO pocisk nosi oznaczenie AA-8 Aphid (z ang. mszyca). Był eksportowany do wielu krajów i nadal pozostaje w uzbrojeniu wielu sił zbrojnych.

Historia Prace nad pociskiem rozpoczęto pod koniec lat 60. XX w. w biurze konstrukcyjnym OKB-4 kierowanym przez Michaiła R. Bisnowata (obecnie GosMBK „Wympieł”, ros. ГосМКБ «Вымпел»). Wstępnie zaproponowano opracowanie pocisku K-60 na bazie przeciwlotniczego pocisku rakietowego 9M31 Strieła-1, zachowując jego gabaryty oraz stosunkowo lekką głowicę bojową. Prace konstrukcyjne w OKB-4 rozpoczęto w 1968 r., ale oficjalne zlecenie opracowania wydano decyzją Rady Ministrów ZSRR z 21 stycznia 1970 r. Jeszcze w 1969 r. przygotowano pełną dokumentację techniczną a w 1971 r. rozpoczęto próby głowicy samonaprowadzającej. W tym samym roku przeprowadzono pierwsze odpalenia z naziemnej wyrzutni, następnie z pokładu samolotu-laboratorium MiG-21. Etap prób konstruktorskich zakończono w sierpniu 1972 r. W 1973 r. wykonano państwowe badania rakiety. 18 grudnia 1973 r. pocisk został przyjęty na uzbrojenie pod oznaczeniem R-60. Produkcję seryjną uruchomiono w 1974 r. i kontynuowano do 1991 r. w zakładach lotniczych w Tbilisi. Łącznie wyprodukowano ponad 30 000 egzemplarzy. Pierwsze wzmianki o nowym pocisku w zachodniej prasie specjalistycznej pojawiły się w 1976 r., kiedy odnotowano jego obecność na węzłach podwieszeń samolotów MiG-23. W nomenklaturze NATO otrzymał oznaczenie AA-8 Aphid.

Unowocześniona i wprowadzona w 1982 r. do uzbrojenia wersja pocisku R-60M (kod NATO AA-8 Aphid-B) ma poprawioną zwrotność, została wyposażona w chłodzony detektor podczerwieni o większej czułości i poszerzonym do 40° kątem śledzenia celu. Nowa wersja pocisku jest zdolna do atakowania celów z przedniej półstrefy i z odległości 250 metrów, posiada też laserowy zapalnik zbliżeniowy.

Od 1999 r. zmodyfikowana wersja pocisku była używana w jugosłowiańskim zestawie przeciwlotniczym M55A3B1.

R-60 stanowi wyposażenie samolotów MiG-21, MiG-25, MiG-27, MiG-29, MiG-31, Su-17/20,22, Su-24, Su-25, Jak-28, Jak-38, Jak-141 oraz śmigłowców bojowych Mi-24 oraz Ka-50. Pomimo wprowadzenia do uzbrojenia nowocześniejszych pocisków R-73, R-60 nadal pozostają w uzbrojeniu wielu armii.

Konstrukcja thumb|left|R-60 na skrzydle MiG-29K Pocisk R-60 to pasywnie samonaprowadzający się pocisk kierowany klasy powietrze–powietrze, działający w trybie "wystrzel i zapomnij". Zaprojektowaną głównie do prowadzenia walki manewrowej na niewielkich odległościach. Konstrukcja została opracowana tak, aby cechować się bardzo małą minimalną odległością odpalenia od celu, wysoką manewrowością oraz zdolnością do zwalczania celów z dużymi przeciążeniami.

Kadłub rakiety, podzielony na pięć sekcji, ma średnicę około 120 mm, długość około 2,1 m i masę startową w podstawowej wersji około 43,5–44 kg. Całość konstrukcji oparta jest na klasycznym układzie aerodynamicznym z korzystaniem z zasady kaczki, w którym przednia część wyposażona jest w małe destabilizatory oraz ruchome stery kontrolne, a część ogonowa w większe stateczniki zapewniające stabilność i siłę nośną podczas lotu. W nosowej sekcji umieszczona jest głowica samonaprowadzająca na promieniowanie podczerwone, początkowo typu OGS-60 Komar (w wersjach bazowych), której zadaniem jest wykrycie i śledzenie promieniowania cieplnego emitowanego przez napęd celów powietrznych. Głowica pracuje pasywnie i umożliwia pochwycenie sygnału cieplnego w określonym sektorze kątowym (dla wersji bazowej ±12°). Za głowicą naprowadzającą znajduje się sekcja bojowa z zapalnikiem zbliżeniowym i uderzeniowym. Głowica prętowa ma niewielką masę (około 3–3,5 kg) i jest skonstruowana jako tuleja z prętami metalowymi, co zwiększa prawdopodobieństwo uszkodzenia celu przy eksplozji w jego pobliżu. Część tylna pocisku zawiera silnik rakietowy PRD-259 na paliwo stałe, który pozwala na osiągnięcie prędkości przelotowej rzędu około 2,5–3 Ma. Zapewnia on krótki ciąg, co umożliwia dużą manewrowość i możliwość przeprowadzenia ataku z przeciążeniami przekraczającymi możliwości manewrowe celu. thumb|Polski MiG-21 z pociskami R-60 Wersja R-60M wprowadza zmodernizowaną, chłodzoną głowicę naprowadzającą o zwiększonej czułości i szerszym polu widzenia (±20°), która umożliwia skuteczniejsze śledzenie celów o większej dynamice manewrowej oraz w szerszych kątach. Dodatkowo zmodyfikowano głowicę bojową (większa masa materiału wybuchowego) oraz zapalnik, co podnosi ogólną skuteczność rażenia w porównaniu z wersją bazową.

Wersja eksportowa pocisku R-60MK (kod NATO Aphid-C) może być naprowadzana przy pomocy celownika nahełmowego, stosowanego między innymi w samolotach MiG-29.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Kierowane pociski rakietowe powietrze-powietrze Kategoria:Broń Sił Powietrznych Kategoria:Radziecka broń lotnicza Kategoria:Rosyjska broń lotnicza Kategoria:Radziecka i rosyjska broń rakietowa