Oksymy – klasa organicznych związków chemicznych zawierających ugrupowanie , powstałych formalnie poprzez kondensację hydroksyloaminy z ketonem (nazywanych ketoksymami) lub z aldehydem (aldoksymy). W przypadku aldoksymów jednym z podstawników grupy oksymowej jest atom wodoru, ketoksymy podstawione są dwiema grupami organylowymi.

Otrzymywanie Oksymy otrzymuje się zazwyczaj w reakcji kondensacji chlorowodorku hydroksyloaminy ze związkiem karbonylowym w warunkach lekko zasadowych (np. w obecności pirydyny, octanu sodu, anionitu z grupami dimetyloaminowymi , tlenku wapnia itp.). Podobnie jak dla innych reakcji typu , wymagana jest tu obecność katalizatora kwasowego, który aktywuje grupę karbonylową przez sprotonowanie. Jednocześnie środowisko nie powinno być zbyt kwaśne, aby nie doprowadzić do całkowitego sprotonowania hydroksyloaminy, gdyż grupa jest niereaktywna. Reakcja ta przebiega dwuetapowo. Pierwszy etap to addycja nukleofilowa hydroksyloaminy do związku karbonylowego. Drugi etap polega na eliminacji cząsteczki wody.

Nomenklatura Nazwy oksymów tworzy się, dodając do słowa „oksym” przymiotnikową formę nazwy aldehydu lub ketonu, z którego otrzymuje się dany oksym, na przykład: – oksym acetonu – oksym aldehydu octowego.

Właściwości chemiczne Mają słaby charakter kwasowy. Łatwo ulegają hydrolizie rozcieńczonymi, wodnymi roztworami kwasów mineralnych, dając hydroksyloaminę i aldehyd albo keton. Ulegają przegrupowaniu Beckmanna, dając jednopodstawione amidy. Ulegają chlorowaniu połączonemu z zasadową eliminacją HCl, dając , . Do chlorowania można stosować wiele czynników, z których najlepsze wyniki daje N-chlorosukcynimid. W reakcji tej atom wodoru przy oksymowym atomie węgla ulega substytucji na atom chloru:

gdzie [Cl] – źródło chloru Powstający chlorek hydroksymoilu pod wpływem zasady :B ulega :

Zastosowanie Kaprolaktam (służący do produkcji nylonu-6) jest otrzymywany z oksymu cykloheksanonu. Oksymem jest dimetyloglioksym – związek chelatujący, tworzący z metalami bloku d barwne kompleksy. Oksymem jest również perilartyna: naturalny słodzik, jedna z najbardziej słodkich substancji znanych człowiekowi. Oksymy znajdują również zastosowanie jako leki będące reaktywatorami acetylocholinoesterazy – należą do nich pralidoksym, obidoksym, azoksym, metoksym, TMB-4, Hlo-7.

Przypisy

Kategoria:Grupy funkcyjne