thumb|200px|Kieliszek białego wina. Do białego wina poleca się smukłe kieliszki na wysokiej nóżce (węższe niż do czerwonego wina); kieliszek powinien zwężać się ku górze, by bukiet wina nie ulatniał się zbyt szybko. Kieliszek należy trzymać za nóżkę lub podstawkęRudolf Knoll, Ulrich Schweizer Wina białe, seria Winoteka, wyd. Wiedza i Życie, 2002, s. 79 thumb|200px|Degustacja wina Torrontés w Cafayate, Argentyna Białe wino – rodzaj wina, którego barwa przyjmuje różne odcienie koloru żółtego, a nawet brązowego. Mianem „wina białego” określa się też czasem wina owocowe wytwarzane z niektórych owoców, np. jabłek, białych porzeczek, agrestu.
Produkowane jest w wyniku fermentacji alkoholowej bezbarwnego miąższu winogron o jasnej lub ciemnej skórce w taki sposób, aby otrzymać żółtą barwę i klarowność końcowego produktu. Różnorodność białego wina wynika z użycia rozmaitych szczepów winogron, metod winifikacji i zawartości cukru resztkowego.
Białe wino produkuje się od co najmniej 2500 lat. Rozprzestrzeniało się wraz ze wzrostem ekonomicznym i pojawiało się na wszystkich kontynentach, gdzie piło się wino: Europa, Ameryka, Oceania, a w mniejszym stopniu Afryka i Azja ze względów klimatycznych i religijnych.
Niektóre szczepy są bardzo znane, tworzą wina odmianowe, np. chardonnay, sauvignon, riesling; obecność innych jest bardziej dyskretna, ukryte są za nazwą wina stanowiącego mieszankę różnych szczepów, np. tokaj, sherry, sauternes. Białe wino z winogron o kolorowej skórce produkuje się w taki sposób, aby nie zabarwić moszczu podczas oddzielania miąższu od soku. Przykładem jest pinot noir, powszechnie używany do produkcji szampana.
Wśród licznych rodzajów białego wina najpowszechniejszym jest mniej lub bardziej aromatyczne i kwaskowate białe wino wytrawne, wytwarzane w wyniku całkowitej fermentacji cukrów z moszczu. Wina deserowe, półsłodkie lub słodkie są winami, których fermentację przerywa się zanim wszystkie cukry fermentujące pozyskane z winogron zostaną przekształcone w alkohol. Proces ten nazywa się i może polegać na wzmacnianiu wina. Istnieje wiele metod wzbogacania moszczu w cukry: stosowanie przejrzałych winogron, podsuszanie na słońcu (), używanie przemarzniętych winogron, szlachetnej pleśni, szaptalizacji, odwróconej osmozy. Wina musujące, które zazwyczaj są białymi winami, zawierają rozpuszczony dwutlenek węgla z fermentacji, który uwalnia się po otwarciu butelki, nadając delikatną piankę napojowi zwykle kojarzonemu ze świętowaniem.
Wino białe, sławione przez pisarzy, poetów, pieśniarzy, malarzy, jest wykorzystywane jako aperitif, pija się je do posiłku, deseru lub jako odświeżający napój między posiłkami. Używa się go również do przygotowywaniu dań ze względu na jego kwasowość, aromaty, zdolność kruszenia mięsa, a także do deglasowania.
Historia thumb|200px|Hetycki król Warpalawa ofiarujący kiść winogron bogowi Tarhunta. Relief skalny z Ivriz w Turcji z początku I tysiąclecia p.n.e. Starożytność Najstarsze odkryte ślady wina mają około 7500 lat, znajdują się na terenie dzisiejszego Iranu, ale wyniki wykopalisk archeologicznych nie pozwalają określić, kiedy dokładnie zaczęto produkować białe wino. Źródła epigraficzne informują o obecności wina na Środkowym Wschodzie – było produkowane na terenach Wyżyny Armeńskiej, górach oddzielających Anatolię od Armenii, a następnie importowane do Mezopotamii, zwłaszcza od III tysiąclecia p.n.e. Tabliczki z Hattusa opisują wino mianem wiyana w języku hetyckim, GEŠTIN w sumeryjskim i karânu w akadyjskim. Mogło być czerwone (SA5 GEŠTIN), jasne (lub być może białe – KÙ.BABBAR GEŠTIN), dobre wino (DUG.GA GEŠTIN), z dodatkiem miodu (LÀL GEŠTIN), nowe (GIBIL) lub skwaśniałe (GEŠTIN EMSA)Jean-Pierre Brun, Archéologie du vin et de l’huile : De la Préhistoire à l’époque hellénistique, Éditions Errance, Hespérides collection, Paryż, 2004, Jean Bottéro, La plus vieille cuisine du monde, Points, Paryż, 2006, .
W starożytnej Grecji sztuka otrzymywania białego wina była już dopracowana, a Hipokrates, ojciec medycyny, przepisywał je powszechnie pacjentom. „Winne wino białe” i „cierpkie wino białe” wśród jego środków leczniczych wskazują na różnorodność białego wina w tych czasach.
Dla Rzymian metody winiarstwa praktykowane przez Greków długo stanowiły wzór produkcji wina, włączając wino białe. Bogaci patrycjusze organizowali przyjęcia, na których koszt żywności świadczył o prestiżu. Wśród kosztownych produktów wino odgrywało dominującą rolę. Najbogatsi obywatele budowali okazałe wille nad Zatoką Neapolitańską, gdzie winorośl była uprawiana od czasów sprowadzenia jej tam przez Greków. Starożytny szczep dawał słodkie wina, podgrzewane przy produkcji, przypominające współczesną maderę. Podbój północnych regionów zachęcił Rzymian do produkowania tam wina, które wychodziło lżejsze i mniej słodkie. Wymusiło to szukanie nowych dzikich szczepów zdolnych do zaadaptowania się w odległych krainach, gdzie nie przyjmowały się już szczepy śródziemnomorskie. Winorośl była sadzona m.in. na brzegach Renu, aby zapewnić legionom zdrowy napój, jako że woda była rzadko zdatna do picia. Wino pito na zimno w lecie i na ciepło w zimie, co nadal w XXI w. bywa praktykowane.
Średniowiecze thumb|200px|Przedstawienie białych winogron w późnym średniowieczu Handlarze wina nie przetrwali upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego i winiarstwo bardzo podupadło. Germańskie plemiona, które preferowały piwo, nie były zainteresowane handlem winem. Co więcej, wikingowie przecinali szlaki handlowe na Atlantyku, a tereny na południu najeżdżali Saraceni. Powodowało to wyludnianie się terenów południowej Europy (Langwedocji, Prowansji, południowych Włoch, Doliny Douro), gdzie mieszkańcy byli brani do niewoli lub uciekali przed zagrożeniem.
Znajomość kultury winiarskiej przetrwała dzięki Kościołowi katolickiemu – wino było niezbędne do odprawiania mszy, dlatego duchowni sadzili winorośl na dużych wysokościach i zwiększali klasztorne areały upraw. Ze względu na trudność w transporcie i konserwowaniu, wino przez długi czas było przeznaczone do konsumpcji lokalnej. Handel został przywrócony dopiero po wzbogaceniu się arystokracji i wysokich duchownych, kiedy zastawione stoły świadczyły o reputacji gospodarza.
Handel rzeczny miał wielkie znaczenie w rozwoju winiarstwa. Państwa germańskie korzystały z żeglowności Renu i Dunaju, aby eksportować swoje produkty. Do tego wzrostu przyczynił się Karol Wielki, wydając Capitulare de villis, który zawierał zasady uprawy winorośli na wszystkich terenach. Był to czas wielkiego rozwoju kultury białego wina w Niemczech i Austrii. Powierzchnia winnic Europy Centralnej osiągnęła 100 000 hektarów, tj. 3,5 razy więcej niż w latach 90. XX w. Od XIII w. kupcy wyróżniali (wino Hunów) pite przez lud oraz (wino Franków) przeznaczone dla bogatej arystokracji. Pod koniec średniowiecza rozpoznano szczepy riesling i sylvaner.
Część handlu europejskiego odbywała się drogą morską wzdłuż wybrzeża Atlantyku. U Anglików, a potem Holendrów i Skandynawów wzbudziło się zamiłowanie do plantacji między Bordeaux i La Rochelle. W La Rochelle były produkowane kwaśne wina białe na eksport. Bordeaux eksportowało głównie wina z wyżyn za pośrednictwem rzeki Garonny. W XVII w. produkcja wina zapoczątkowana na brzegach rzeki Charente dzięki zastosowaniu alembiku dała początek koniakowi. W tym czasie wina białe cenione przez Holendrów zaczęły być produkowane na terenach bardziej północnych, w pobliżu portu Nantes, na terenie dzisiejszych apelacji Muscadet i gros-plant w Dolinie Loary.
W basenie Morza Śródziemnego wyprawy krzyżowe doprowadziły do wzbogacenia się rywalizujących republik – Weneckiej i Genui. Aby zaopatrzyć oddziały bogatych frankijskich władców, republiki te sprowadzały wino z Grecji. Port w Monemwasii, który eksportował dużo białego wina, dał potem nazwę szczepowi małmazja. Po powrocie do domu władcy i bogaci arystokraci szukali w sprzedaży słodkich win, którymi raczyli się na Wschodzie. Produkowano je ze szczepów winogron z Langwedocji-Roussillon i Hiszpanii. Transport tych win był ułatwiony dzięki dużej zawartości alkoholu, która je konserwowała podczas długiej podróży na północ Europy.
Czasy nowożytne thumb|Piwnice w Tokaju na Węgrzech, gdzie strzeżono tajemnicy produkcji thumb|upright=0.7|Dom Pérignon, legendarny twórca szampana W 1453 Imperium Osmańskie podbiło Konstantynopol, a sytuacja wenecjan i genueńczyków pogorszyła się. Handel winem między wschodnią częścią Morza Śródziemnego a Europą północną drastycznie zmniejszył się. W tym czasie Hiszpania kończyła rekonkwistę i zastępowała wino śródziemnomorskie własnym winem, zwłaszcza na rynkach angielskich i holenderskich. Port w Sanlúcar de Barrameda zaczął eksportować duże ilości białego wina, przodka współczesnej sherry. Wino to, nazywane sack, zrobiło furorę w Anglii. Nawet w najgorszych momentach relacji dyplomatycznych między tymi dwoma krajami (jak podczas epizodu z Wielką Armadą w 1588), wymiana handlowa przetrwała – czasem wspomagana przez korsarzy, którzy kradli to, czego nie mogli kupić. 40–60 tys. beczek po 500 l rocznie opuszczało wybrzeże hiszpańskie w stronę Anglii i Holandii (ta objętość wynosząca około 300 tys. hektolitrów stanowi ⅔ dzisiejszej produkcji).
Od XVI w. pierwsze europejskie winorośle były sadzone w Ameryce – w Meksyku, potem w Peru, Boliwii, Argentynie i Chile. W Meksyku już wcześniej rosły rodzime odmiany winorośli, ale w epoce prekolumbijskiej nie były przeznaczone do produkcji wina; winogrona były zbyt kwaśne. Służyły do produkcji acachul, napoju słodzonego owocami i miodem.
Mała epoka lodowa wytrzebiła plantacje na terenach północnych. Winorośl zniknęła z północy Niemiec, z Badenii, i maksymalna wysokość, na których uprawiano winorośl obniżyła się do 220 m. Wszystkie winnice ucierpiały i zmniejszyły swój areał. W Anglii winorośl także zanikła. Późne odmiany były zastępowane winogronami białymi, które nawet nie osiągając pełnej dojrzałości, dawały przyzwoite, nieco cierpkie wino, podczas gdy czerwone odmiany niedostatecznie barwiły wino i ich niedojrzałe taniny nadawały winu gorycz. Przerywanie fermentacji przez srogą zimę przyczyniło się do odkrycia refermentacji () w szampanie.
Wzbogacenie się części ludności wzbudziło zamiłowanie do rzadkich win. Zjawisko to, które już wcześniej doprowadziło do wzmożonego handlu sherry w Anglii, pojawiło się w Europie Centralnej. Odkrycie pozytywnego wpływu szlachetnej pleśni zostało odkryte około roku 1650 na Węgrzech w produkcji tokaju. Zdaniem Hugh Johnson tokaj sprzed trzech wieków lat był wówczas najlepszym winem słodkim na świecie i opierał się na długiej tradycji winiarskiej. Wytwarzany był w sposób, który przez długi czas stanowił tajemnicę. Był ceniony przez Habsburgów i wkrótce osiągnął duży sukces handlowy. Próby podrabiania długo spełzały na niczym. Dopiero 120 lat później podejmowano próby zastosowania tej metody na stromych brzegach Renu. Jej użycie w Sauternes zostało potwierdzone w 1836, w Château La Tour Blanche, choć wcześniej wina z bardzo późnych zbiorów były bardzo bogate, a przez to wymagały kilkuletniego dojrzewania w beczkach.
Inne regiony również odkrywały sekrety, dzięki którym zwiększały swoje bogactwo, np. Dom Pérignon – legendarny twórca szampana. Dzięki niemu pojawiło się zamiłowanie do win produkowanych w klimacie północnym, gdzie nie spodziewano się osiągnięcia odpowiedniej dojrzałości i barwy.
Moda na picie niedrogiego białego wytrawnego wina pojawiła się w Paryżu w XVIII w. Aby uniknąć opodatkowania, paryżanie mieli zwyczaj pić wino u producenta, poza murami miasta. Kabarety otwierały swe podwoje na brzegu rzeki, stając się podmiejskimi gospodami (), gdzie serwowano wino nazywane „guinguet”. Były to kwaśne wina znad Sekwany i Marny.
Współczesność thumb|left|Krajobraz wzgórz w Szampanii