thumb|Odcisk dłoni i podpis A. Polony w Alei Gwiazd w Międzyzdrojach thumb|Julia Hartwig, Wisława Szymborska i Anna Polony – spotkanie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, Warszawa 8 maja 1993 Anna Władysława Polony (ur. 21 stycznia 1939 w Krakowie) – polska aktorka teatralna i filmowa, wieloletnia aktorka Starego Teatru im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie i pedagożka Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie, w latach 1999–2005 jej prorektorka; reżyserka teatralna, laureatka Orła za drugoplanową rolę kobiecą w filmie Rewers.

Życiorys Anna Władysława Polony urodziła się 21 stycznia 1939 roku w Krakowie jako córka Jadwigi (1893–1992) i Antoniego Polony (1897–1938), introligatora pochodzenia węgierskiego, zmarłego przed narodzinami córki.

Absolwentka Wydziału Aktorskiego (1960) oraz Wydziału Reżyserii Dramatu (1984) Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie. W 1973 została jej pedagożką, a w latach 1999–2005 była jej prorektorką. 26 października 1990 otrzymała tytuł profesora nauk o sztukach pięknych. Była członkinią Prezydium Polskiej Akademii Nauk oraz Rady Języka Polskiego.

Zadebiutowała 12 lipca 1959 rolą Małej Polikseny na deskach Starego Teatru w inscenizacji Wojny trojańskiej nie będzie J. Giraudoux w reżyserii Jerzego Kaliszewskiego. W latach 1960–1964 była aktorką Teatru im. Juliusza Słowackiego, następnie od 1964 do 2002 pracowała w Narodowym Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej. Występowała w spektaklach Konrada Swinarskiego, Jerzego Grzegorzewskiego, Jerzego Jarockiego, Andrzeja Wajdy, Macieja Prusa, Krzysztofa Babickiego i Agnieszki Glińskiej.

Najważniejsza w jej karierze była współpraca z Konradem Swinarskim. Polony wystąpiła w jego dwunastu realizacjach i asystowała przy legendarnej inscenizacji Dziadów Mickiewicza (1973). Do jej najważniejszych ról w spektaklach Swinarskiego należy zaliczyć Orcia w Nie-Boskiej komedii Z. Krasińskiego (1965), Katarzynę w Woyzecku G. Büchnera (1966), Młodą Bladą w Żegnaj, Judaszu I. Iredyńskiego (1971) oraz Muzę w Wyzwoleniu S. Wyspiańskiego (1974).

Jest laureatką licznych nagród w dziedzinie teatru, między innymi Nagrody im. Aleksandra Zelwerowicza – przyznawanej przez redakcję miesięcznika „Teatr” – za sezon 1986/1987, za rolę Maman Liedermeyer w spektaklu „Wiosna Narodów w Cichym Zakątku” Adolfa Nowaczyńskiego w Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, Złotej Maski (2002) za rolę Pani Orgonowej w „Damach i huzarach” Aleksandra Fredry, Polskiej Nagrody Filmowej „Orzeł” za rolę w filmie „Rewers” (2009) oraz Nagrody Gustaw przyznanej przez Związek Artystów Scen Polskich (2015).

Do czasu przejścia na emeryturę w 2002 pozostawała etatową aktorką w zespole artystycznym Starego Teatru. Gościnną współpracę z teatrem zakończyła w styczniu 2014 w geście sprzeciwu wobec programu artystycznego zaproponowanego przez Jana Klatę, który objął stanowisko dyrektora w styczniu 2013 roku. Wraz z odejściem rozpoczęła współpracę z Teatrem im. Juliusza Słowackiego. W grudniu 2020 zapowiedziano jej powrót na deski Starego Teatru.

Filmografia Filmy Napló gyermekeimnek (1984) jako Magda Egri Napló szerelmeimnek (1987) jako Magda Egri Dekalog VII (1988) jako Ewa Napló apámnak, anyámnak (1990) jako Magda Egri Dwa księżyce (1993) jako Walentyna Krajewska Siódmy pokój (1995) jako siostra Giuseppa Historie miłosne (1997) jako matka księdza (głos) Wszyscy święci (2002) jako matka Krystyny Rogate ranczo (2004) jako Pani Calloway (głos, polski dubbing) Książę nocy (2004) jako matka Księcia nocy Razem (2006) Iron Cross (2008) jako Frau Ganz Rewers (2009) jako babcia Sabiny

Seriale telewizyjne Z biegiem lat, z biegiem dni… (1980) jako Aniela Dulska Trzy szalone zera (1999) jako babcia Oli Na dobre i na złe (2001–2002, 3 epizody) Stacyjka (2004) jako Zofia Wielska Magda M. (2005–2006, 7 epizodów) jako Natalia Podgórska Prawo miasta (2007, 5 epizodów) jako Zuza Hotel 52 (2012, odcinek 65) jako Helena Jaworowska Julia (2012) jako ciotka Nina Lekarze (2014) jako profesor Janina Pekold Drogi wolności (2018) jako Emilia Biernacka

Teatr Telewizji Dziady (1983) Noc czerwcowa (2001) Wszyscy święci (2002) Miłość (2024) Pewność (2026)

Odznaczenia i nagrody Złota Odznaka „Za zasługi dla Krakowa” (1972) Złoty Krzyż Zasługi (1977) Odznaka Honorowa „Zasłużony Działacz Kultury” (1979) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1987) Medal Komisji Edukacji Narodowej (2002) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2003) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005) Orzeł (2009) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2011) Wielka Nagroda Festiwalu „Dwa Teatry – Sopot 2013” za wybitne kreacje aktorskie w Teatrze Polskiego Radia i Teatrze Telewizji (razem z Ignacym Gogolewskim, 2013) Nagroda Gustaw za szczególne zasługi dla środowiska teatralnego (2015) Nagroda im. Ireny Solskiej za osiągnięcia w sztuce aktorskiej (2024)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie Kategoria:Aktorzy i aktorki Narodowego Starego Teatru im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie Kategoria:Aktorzy i aktorki Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie Kategoria:Członkowie Rady Języka Polskiego Kategoria:Laureaci Mistrza Mowy Polskiej Kategoria:Laureaci nagrody Gustaw Kategoria:Laureaci Nagrody Miasta Krakowa Kategoria:Laureatki Polskiej Nagrody Filmowej dla najlepszej drugoplanowej roli kobiecej Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Polacy pochodzenia węgierskiego Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Polskie aktorki teatralne Kategoria:Polskie aktorki filmowe Kategoria:Prorektorzy Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie Kategoria:Urodzeni w 1939 Kategoria:Laureatki nagrody im. Ireny Solskiej