Heksogen, RDXOd ., cyklonit – organiczny związek chemiczny, jedna z nitroamin heterocyklicznych, stosowana jako materiał wybuchowy.

Właściwości Prędkość detonacji cyklonitu wynosi 8440 m/s przy gęstości 1,70 g/cm³. W temperaturze pokojowej jest bardzo stabilny – spala się, nie wybuchając. Do detonacji niezbędne jest użycie zapalnika. Heksogen staje się jednak bardzo wrażliwy w postaci krystalicznej poniżej −4 °C.

Zastosowanie Heksogen jest jednym z najpotężniejszych materiałów wybuchowych kruszących. Ma dużą siłę kruszącą, jest stabilny podczas przechowywania i bezpieczny dzięki małej wrażliwości na bodźce mechaniczne. Ma szerokie zastosowanie jako militarny materiał wybuchowy, zarówno samodzielnie w postaci różnych ładunków, jak i jako składnik wielu mieszanin. Po dodaniu do niego plastyfikatorów i innych składników powstają plastyczne materiały wybuchowe, takie jak C4, lecz np. Semtex zawiera zamiast niego pentryt. Heksogen jest też składnikiem m.in. A-IX-2, HBX, torpeksu, H-6, heksalu, HTA. Stosowany do napełniania spłonek pobudzających, lontów detonujących i artyleryjskich pocisków małokalibrowych oraz w mieszaninie z trotylem, do napełniania korpusów pocisków artyleryjskich, bomb lotniczych, min i torped.

Historia Heksogen otrzymano po raz pierwszy w II połowie lat 90. XIX w. Odkrył go niemiecki chemik i farmaceuta Georg Friedrich Henning (patent nr 104280 z 15 lipca 1898). Jego szerokie stosowanie rozpoczęło się po opanowaniu bezpiecznych i skutecznych metod syntezy. W czasach II wojny światowej był wykorzystywany w dużych ilościach przez obie walczące strony. Współcześnie jest najważniejszym materiałem wybuchowym o zastosowaniu militarnym.

Otrzymywanie Heksogen otrzymywany jest w reakcji stężonego kwasu azotowego z urotropiną. Uproszczony zapis reakcji:

Produktami ubocznymi procesu są azotan amonu, , i diazotan metanodiolu, . Związki te powstają także w głównej reakcji ubocznej:

Inną metodą syntezy heksogenu jest nitrowanie urotropiny mieszaniną kwasu azotowego i azotanu amonu w obecności bezwodnika octowego (podobnie produkuje się jeszcze silniejszy oktogen):

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Azynany Kategoria:Kruszące materiały wybuchowe Kategoria:Nitroaminy Kategoria:Związki wybuchowe