thumb|Pokrój kwitnącej rośliny thumb|Kwiatostan thumb|Owoce thumb|Pokrój rośliny owocującej Bagnica torfowa, błotnica sitowa (Scheuchzeria palustris (L.) Dulac.) – gatunek rośliny, jedyny przedstawiciel rodzaju bagnica (Scheuchzeria) w monotypowej rodzinie bagnicowatych (Scheuchzeriaceae). Roślina występuje na mokradłach w strefie klimatu chłodnego półkuli północnej. W południowej części zasięgu jest reliktem glacjalnym. Z powodu degradacji siedlisk bagiennych roślina ta na wielu obszarach jest zagrożona, m.in. w Polsce, gdzie objęta została ochroną gatunkową. Nazwę naukową temu gatunkowi i rodzajowi nadał szwedzki botanik Karol Linneusz dla uczczenia szwajcarskiego uczonego – Jana Jakuba Scheuchzera.
Rozmieszczenie geograficzne Występuje w strefie umiarkowanej i subarktycznej półkuli północnej, na terenie Europy, Ameryki Północnej i Azji. W Europie zwarty obszar zasięgu tego gatunku obejmuje południową część Półwyspu Skandynawskiego, wschodnią część Niżu Środkowoeuropejskiego, Alpy i Niż Wschodnioeuropejski. Na rozproszonych, nielicznych stanowiskach rośnie w północnej części Półwyspu Skandynawskiego, w Szkocji, we Francji (po Pireneje), w Karpatach i na Kaukazie. W Azji poprzez Syberię sięga po zachodnie i północne Chiny, Mongolię, Półwysep Koreański i Wyspy Japońskie. Rozprzestrzeniony jest także w Ameryce Północnej od południowej Alaski po Nowej Fundlandii, na południu sięgając do północnej Kalifornii, Illinois i Nowego Jorku.
W Polsce gatunek ten jest dość rzadki. Najliczniej występuje w województwie lubuskim, na Pomorzu, Pojezierzu Mazurskim, Polesiu i Roztoczu. Na pozostałych obszarach niżu i w Sudetach występuje na rozproszonych stanowiskach, brak go zupełnie w środkowej części kraju. W Karpatach jest bardzo rzadki i występuje tylko na kilku stanowiskach w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej i na jednym stanowisku w Tatrach (Toporowy Staw Wyżni).
Morfologia Pokrój Roślina naga, o wysokości 10–20 cm (czasem do 40 cm). Prosto wzniesione łodygi wyrastają z ukośnego kłącza z cienkimi rozłogami. Kłącze osłonięte jest tuniką z trwałych nasad liści i rozgałęzia się nieregularnie sympodialnie. Kłącza są jasne, słabo połyskujące, osiągają średnicę 5–6 mm, rzadko do 8 mm, i długość do 5–7 cm. Tuż pod węzłami wyrastają korzenie przybyszowe.
Łodyga Nierozgałęziona, prosta lub zygzakowato powyginana, dęta, wzniesiona, szarozielona, u nasady okryta pochwami obumarłych liści, wyżej wyrastają liście, a w górnej części kilka kwiatów. Liście Skrętoległe (naprzemianległe), czasami dłuższe od łodygi. Odziomkowe osiągają 20–30 cm (czasem do 40 cm, na pędach wegetatywnych do 45 cm) długości. Liście łodygowe (w liczbie 2–3) są krótsze – osiągają od 2 do 13 cm długości (rzadziej do 16 cm). Liście są równowąskie (do 3 mm szerokości), rynienkowate, z długimi pochwami (do 10 cm), szerszymi od blaszki, na brzegach błoniastymi i zaopatrzonymi w dwa zaokrąglone uszka. Końce blaszek zawierają wgłębienia pełniące funkcję hydatod. Użyłkowanie jest równoległe. W obrębie pochew występują łuskowate włoski (łuski śródpochwowe).
Kwiaty Niepozorne, obupłciowe, żółtawozielone zebrane w luźne grono złożone z 3–6(12) kwiatów i osiągające do 10 cm długości. Kwiaty wyrastają z kątów przysadek na szypułkach o długości do 10–25 mm (ostatni z rozwijających się kwiatów, zamykający kwiatostan na jego szczycie, pozbawiony jest przysadki). Podwójny okwiat niezróżnicowany jest na kielich i koronę. Listki w potrójnych okółkach kwiatu mają długość 2,5–3 mm, są żółtawo zielonawe, czasem białawe lub kremowe. Pręcików zazwyczaj jest 6 (w dwóch okółkach po 3), rzadziej 7 lub 8. Są one przyrośnięte do listków okwiatu. Ich nitki są krótkie, wnikają u podstawy między równowąskie pylniki. Woreczki pyłkowe otwierają się podłużnymi pęknięciami. Ziarna pyłku uwalniane są parami (diadami). Słupki w liczbie 3 lub 6 są zrośnięte lekko tylko u nasady, osiągają do 7 mm długości, znamiona są zbiegające po ich szwie brzusznym, są suche i brodawkowane. Na każdym z owocolistków rozwijają się zwykle dwa anatropowe zalążki, czasem jeden lub trzy.
Owoce Powstające z poszczególnych owocolistków, zupełnie rozdzielone pęcherzykowate torebki czy też mieszki, określane jest też mianem rozłupni. Owoce wsparte są trwałymi listkami okwiatu. Osiągają długość 5–7 mm (maksymalnie do 10 mm), zawierają zwykle dwa (czasem jedno lub trzy) jajowate nasiona o długości 3–4 mm (czasem do 2 mm lub 5 mm). Nasiona są jajowate, gładkie, brązowe do czarnych. Uwalniane są w wyniku pęknięcia szwu brzusznego.
Biologia Rozwój Bylina, helofit. Kwitnie w maju, czerwcu i lipcu, przy czym w kwiatach najpierw dojrzewają pręciki (występuje przedprątność). Kwiaty zapylane są przez wiatr. Nasiona dojrzewają w sierpniu i wrześniu. Na jednym pędzie powstaje ich średnio od 7 do 13. Rozsiewane są przy udziale zwierząt (zoochoria), w tym ptaków, i za pośrednictwem wody (hydrochoria). Nasiona nie toną dzięki przestworom powietrznym obecnym w łupinie nasiennej. W nasionach brak bielma – tworzy się tylko jego zawiązek w wyniku tzw. swobodnego podziału jądra komórkowego. Nasiona zawierają skrobię i wyraźnie wyodrębniony zarodek. Zdolność do kiełkowania nie spada w ciągu roku niezależnie od przechowywania nasion w warunkach suchych lub wilgotnych.
Kiełkowanie następuje późną wiosną i latem. Siewka ma pojedynczy liścień, krótkotrwały korzeń pierwotny, nie ma hipokotylu i epikotylu. Liścień jest łódeczkowaty, o długości 5–6 mm i szerokości do 2 mm. Pierwszy liść jest równowąski, osiąga do 4 cm długości i ma zaokrąglony koniec. Zdolność do kiełkowania ma średnio 59% nasion (w doświadczeniach kiełkowało średnio 22%). Warunkiem kiełkowania jest silne uwodnienie. Wpływ na nie ma także skład gatunkowy warstwy mszystej, co tłumaczone jest różnicami mikroklimatycznymi różnych typów mszarów. W warunkach laboratoryjnych przeżywalność siewek jest duża (72–87%), ale w naturze jest bardzo zróżnicowana. Próby reintrodukcji gatunku na odpowiednich siedliskowo stanowiskach nie dały efektu nawet po 10 latach prób. Na zajętych stanowiskach gatunek utrzymuje się w dużym stopniu dzięki rozmnażaniu wegetatywnemu. Zagęszczenie pędów nadziemnych na stanowiskach może przekraczać 700 okazów na 1 m2.
Anatomia i fitochemia W miękiszu liści, korze korzeni i w kłączach rozwinięta jest tkanka powietrzna. Naczynia występują zarówno w korzeniach jak i w kłączach (u wszystkich rodzin siostrzanych tylko w korzeniach), brak ich w liściach. Aparaty szparkowe są tetracytyczne – otoczone czterema komórkami przyszparkowymi. W roślinach występują komórki garbnikowe, w komórkach mezofilu obecne są rafidy szczawianu wapnia. W roślinie obecne są związki kwasu cyjanowodorowego (triglochinina), w związku z czym uznawana jest za trującą. Nie zawiera zaś alkaloidów i saponin.
Genetyka Liczba chromosomów 2n = 22. Chromosomy osiągają 0,8–2 µm długości. Masa genomu jądrowego (1C) wynosi 1,628 pg.
Ekologia thumb|Torfowisko mszarne z masowo rosnącą bagnicą (żółtozielony płat na pierwszym planie). Okolice Dankowa w woj. lubuskim Rośnie na torfowiskach wysokich i przejściowych, na mszarach torfowcowych tworzących się na brzegach jezior, na źródliskach i nizinach zalewowych. Występuje na mszarach w tundrze, gdzie wnika także do tundry mszysto-porostowej (na wschód od Jeniseju), w dolinkach torfowisk aapa, jest znaczącym składnikiem torfowisk przejściowych i dolinek na torfowiskach wysokich w obrębie tajgi, rosnąc także w jej obrębie na torfowiskach porastających rzadkimi i luźnymi lasami. Dalej na południe rośnie najczęściej w dolinkach torfowisk wysokich oraz na mszarach przejściowych zarastających jeziora. Na obszarach górskich sięga do ok. 2000 m n.p.m. W Europie Środkowej gatunek uznawany jest za relikt glacjalny.
Wymaga stanowisk podmokłych i dobrze naświetlonych, choć może się utrzymywać także w miejscach lekko zacienionych. Gleba na stanowiskach bagnicy jest zawsze torfowa, organiczna. Poziom wód musi być niezmiennie wysoki przez cały rok – roślina źle znosi nawet krótkie susze. Jest gatunkiem związanym z siedliskami oligotroficznymi i silnie kwaśnymi. Wchodzi w skład zbiorowisk emersyjnych – darni roślin tworzonych przez splątane kłącza i korzenie niekotwiczące się w dnie, lecz unoszące w formie rusztowania na powierzchni zarastającego zbiornika. Bagnica często tworzy zwarte skupienia.
Gatunek jest w Europie Środkowej charakterystycznym dla związku zespołów Rhynchosporion albae i zespołu Caricetum limosae, częsty także w mszarach związku Sphagnion magellanici (Sphagnion medii). Od gatunku tego utworzono nazwę klasy zespołów – Scheuchzerio palustris-Caricetea fuscae Tx. 1937 obejmującej roślinność turzycowo-mszarną źródlisk i torfowisk przejściowych strefy arktycznej, borealnej i umiarkowanej półkuli północnej.
Bagnica rośnie najczęściej w towarzystwie takich roślin jak: modrzewnica pospolita Andromeda polifolia, turzyca bagienna Carex limosa, dzióbkowata Carex rostrata, siwa Carex canescens, nitkowata Carex lasiocarpa, strunowa Carex chordorrhiza, rosiczka Drosera spp., wełnianka Eriophorum spp., skrzyp bagienny Equisetum fluviatile, bobrek trójlistkowy Menyanthes trifoliata, siedmiopalecznik błotny Comarum palustre, przygiełka Rhynchospora spp., na kożuchu torfowców (zwykle: spiczastolistnego Sphagnum cuspidatum, magellańskiego Sphagnum magellanicum i czerwonawego Sphagnum rubellum).
Na bagnicy żerują mszyce Aphis triglochinis. Jej nasionami w Ameryce Północnej żywi się brązówka. Tam też z gatunkiem tym związane są ważki: Lestes disjunctus i Lestes forcipatus.
Systematyka Pozycja systematyczna Gatunek jest izolowany taksonomicznie – należy do monotypowego rodzaju bagnica (Scheuchzeria L.), który jest jedynym rodzajem rodziny bagnicowatych (Scheuchzeriaceae F. Rudolphi). W dawniejszych systemach klasyfikacyjnych rodzaj Scheuchzeria włączany był zwykle do rodziny świbkowatych Juncaginaceae z powodu podobieństw w budowie i chemizmie. Odrębność rodzaju wykazały badania morfologiczne i molekularne w latach 80. XX wieku i późniejsze. W systemie Cronquista z 1981 rodzina bagnicowatych zaliczana była do rzędu NajadalesA. Cronquist 1981. An Integrated System of Classification of Flowering Plants. Columbia University Press, New York, s. 1061-1062.. Taką samą pozycję zajmują w systemie Dahlgrena. W systemie Takhtajana z 2009 rodzina włączana jest do rzędu Potamogetonales. Według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) bagnica i rodzina bagnicowate zaliczane są do rzędu żabieńcowców (tak sytuowana rodzina była także przez różnych autorów w XIX i XX wieku) i zajmują w jego drzewie filogenetycznym następującą pozycję:
Zaznaczony barwą bladozieloną klad, którego rodziną bazalną są bagnicowate, datowany jest na 100 milionów lat. Ślady kopalne bagnicowatych znane są z kredy i paleogenu, a szczątki czwartorzędowe są łatwo i często rozpoznawalne w torfach.
Zmienność Niektórzy autorzy proponowali wyodrębnienie taksonomiczne populacji amerykańskiej i euroazjatyckiej ze względu na rejestrowane niewielkie różnice w budowie kwiatów i owoców, ale różnice są tak nieznaczne i niejednoznaczne, że koncept wyróżniania odrębnych taksonów nie jest akceptowany (takson amerykański był opisywany jako: var. americana Fern., subsp. americana (Fern.) Hulten, Scheuchzeria americana (Fern.) G.N. Jones). Nie są znane żadne mieszańce tego gatunku i ich uzyskanie jest nieprawdopodobne ze względu na jego izolowaną pozycję taksonomiczną.
Nazewnictwo Nazwę naukową rodzajowi i gatunkowi nadał szwedzki botanik Karol Linneusz dla uczczenia szwajcarskiego uczonego – Jana Jakuba Scheuchzera. Epitet gatunkowy w nazwie naukowej oznacza „bagienny, rosnący na bagnie”.