Stanisław Pereświet-Sołtan herbu Sołtan (ur. w 1756, zm. w 1836) – marszałek nadworny litewski od 1791, w 1790 roku mianowany podkomorzym litewskimUrzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku spisy opracowali Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba, Kórnik 1994, s. 152., generał major armii Wielkiego Księstwa Litewskiego od 1782 roku, chorąży wielki litewski w 1782 rokuUrzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku spisy opracowali Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba, Kórnik 1994, s. 241., członek Komisji Policji Obojga Narodów w 1792 rokuCiąg dalszy Kalendarzyka narodowego i obcego na rok ... 1792 czyli II część, z konstytycyami od roku 1788 dnia 6 października do roku 1791 dnia 23 grudnia przez daty oznaczonemi, , s. 537., wolnomularzMarta Męclewska, Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, Zamek Królewski, Warszawa 2008, s. 254; Henryk P. Kosk, Generalicja polska, t. II, Pruszków 2001, s. 177., kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys Był członkiem konfederacji Sejmu CzteroletniegoKalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 310.. Jako poseł słonimski wybrany został ze stanu rycerskiego sędzią Sejmu Czteroletniego w 1788 rokuVolumina Legum, t. IX, Kraków 1889, s. 99.. Był działaczem Stronnictwa Patriotycznego i członkiem Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej. W czasie wojny polsko-rosyjskiej, na zebraniu 23 lipca 1792 był przeciwny decyzji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego o jego przystąpieniu do konfederacji targowickiej i zalecał kontynuowanie oporu i wyjazd króla do obozu wojskowego celem wzmocnienia morale walczącej armii. 24 lipca udał się na emigrację do Saksonii. Był jednym z organizatorów insurekcji kościuszkowskiej na Litwie. Był aresztowany przez Smoleńską Komisję Śledczą w 1794 rokuМакарова Г.В. Новые материалы о пребывании участников движения Т.Костюшко в России // Славяноведение. 1994 nr 3, s. 43., został w drodze wyjątku skazany na osiedlenie w KazaniuBartłomiej Szyndler, Powstanie kościuszkowskie 1794, Warszawa 1994, s. 379.. W 1812 został prezesem utworzonej przez cesarza Napoleona I Bonaparte Komisji Rządu Tymczasowego Wielkiego Księstwa Litewskiego.
W 1791 roku odznaczony Orderem Orła Białego, w 1782 roku został kawalerem Orderu Świętego StanisławaZbigniew Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006, s. 189., w 1813 roku odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Legii HonorowejMarta Męclewska, Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, Zamek Królewski, Warszawa 2008, s. 254..
W 1781 roku był członkiem lóż wolnomularskich Litwin Gorliwy i Doskonała JednośćStanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738–1821, w: Archiwum Komisji Historycznej, t. XIV, Kraków 1930, s. 397..
Dzięki małżeństwu z Franciszką Teofilą Radziwiłłówną, córką krajczy wielkiego litewskiego Stanisława stał się właścicielem Zdzięcioła, który małżonka wniosła mu we wianie. Stanisław odnowił tutejszy pałac, jednak już jego syn był ostatnim właścicielem miasteczka, gdyż majątek został skonfiskowany przez władze rosyjskie w ramach represji za udział Adama Leona Ludwika w antycarskim powstaniu.
O panu Sołtanie, co mieszka w Zdzieńciele (Zdzięciele), wspomina Adam Mickiewicz w Księdze ósmej Pana Tadeusza (1834).
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Członkowie dworu Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Chorążowie wielcy litewscy Kategoria:Członkowie Komisji Policji Obojga Narodów Kategoria:Członkowie władz polskich na Ziemiach Zabranych (1812) Kategoria:Członkowie Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej Kategoria:Generałowie majorowie armii Wielkiego Księstwa Litewskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita) Kategoria:Marszałkowie nadworni litewscy Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Podkomorzowie wielcy litewscy Kategoria:Polacy – Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Polscy wolnomularze (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim (powstanie kościuszkowskie) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (powiat słonimski) Kategoria:Posłowie Sejmu Czteroletniego (1788–1792) Kategoria:Powstańcy kościuszkowscy Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Sędziowie Sejmu Czteroletniego Stanisław Kategoria:Ludzie związani ze Zdzięciołem Kategoria:Urodzeni w 1756 Kategoria:Zmarli w 1836