thumb|250px|Skalnica tatrzańska (Saxifraga perdurans), endemit zachodniokarpacki występujący głównie w Tatrach Zachodnich thumb|250px|Przymiotno węgierskie
Endemity tatrzańskie – endemiczne taksony występujące wyłącznie na terenie Tatr i nigdzie poza nimi nie spotykane w stanie naturalnym. Spośród roślin naczyniowych należą do nich:
z rodzaju przywrotnik (Alchemilla L.) – opisano kilkadziesiąt gatunków endemicznych przywrotników występujących tylko w Tatrach. Większość reprezentują gatunki drobne należące do szerzej rozprzestrzenionych gatunków zbiorowych, a ich rozróżnienie wymaga dużego doświadczenia i specjalistycznej wiedzy, ponadto pozycja taksonomiczna części z nich jest dyskusyjna. Z tego rodzaju endemitami tatrzańskimi są: Alchemilla acrostegia Plocek – występuje w rejonie Czerwonych Wierchów; Alchemilla amauroptera Plocek – gatunek znany tylko ze słowackich Tatr Bielskich podobnie jak gatunek następny; Alchemilla ambyloides Plocek; Alchemilla amicorum Pawł. – występuje w rejonie Czerwonych Wierchów; Alchemilla anceps Plocek – gatunek znany z Tatr Bielskich tak jak i następny; Alchemilla aspera Plocek; Alchemilla brachycodon Plocek – opisany ze słowackich Tatr; Alchemilla claviflora Plocek – występuje w polskiej części Czerwonych Wierchów; Alchemilla chalarodesma Plocek – opisany ze słowackich Tatr Bielskich; Alchemilla chilitricha Plocek – występuje z rejonie Siwego Wierchu w słowackich Tatrach Zachodnich; Alchemilla curtischista Plocek – opisany ze słowackich Tatr Bielskich, tak samo jak następny gatunek; Alchemilla deccurens Plocek; Alchemilla dostali Plocek – gatunek opisano z Osobitej w słowackich Tatrach Zachodnich; Alchemilla erythropoides Pawł. – wykazany ze słowackich Tatr Zachodnich; Alchemilla eugenii Pawł. – występuje w rejonie Czerwonych Wierchów; Alchemilla exaperta Plocek – znany z Tatr Bielskich; Alchemilla gievontica Pawł. – stanowiska tego gatunku zlokalizowane są wyłącznie po polskiej stronie Tatr w rejonie Giewontu; Alchemilla gymnopoda Plocek – Tatry Bielskie; Alchemilla hyperptycha Plocek – gatunek znany ze słowackich Tatr Wysokich; Alchemilla jasiewiczii Pawł. – polskie Tatry Wysokie; Alchemilla kosiarensis Plocek – Tatry Bielskie; Alchemilla kulczynskii Pawł. – gatunek z rejonu Czerwonych Wierchów tak samo jak gatunek następny; Alchemilla ladislai Pawł.; Alchemilla lorata Plocek – znany z Tatr Bielskich; Alchemilla marginata Plocek – występuje w rejonie słowackich Tatr Wysokich, podobnie jak gatunek następny; Alchemilla megalodonta Plocek; Alchemilla moncophila Plocek – ten i dwa następne gatunki odnaleziono w Tatrach Bielskich; Alchemilla multiloba Plocek; Alchemilla obesa Plocek; Alchemilla oculmarina Pawł. – odnotowany w Tatrach Wysokich; Alchemilla pseudothmari Pawł. – dotychczas wykazany tylko z polskich Tatr Zachodnich; Alchemilla rhodocycla Plocek – gatunek występuje w rejonie Siwego Wierchu na Słowacji; Alchemilla rhodocycla Plocek – znany z Tatr Bielskich tak samo jak gatunek następny; Alchemilla sejuncta Plocek; Alchemilla sokolowskii Pawł. – występuje w rejonie Czerwonych Wierchów po stronie Polskiej; Alchemilla stenoleuca Plocek – znany z Tatr Bielskich tak samo jak następny gatunek; Alchemilla superata Plocek; Alchemilla tacikii Plocek – Tatry Wysokie; Alchemilla thaumasia Plocek – Tatry Bielskie; Alchemilla versipiloides Pawł. – gatunek występujący na Czerwonych Wierchach; Alchemilla tatricola Pawł. – ten i następny gatunek znany z polskiej strony Tatr; Alchemilla zmudae Pawł. piaskowiec Arenaria tenella Kit. – gatunek bywa ujmowany jako synonim piaskowca orzęsionego (Alenaria ciliata L.), lub jego podgatunek i w zależności od przyjętej konwencji jest lub nie endemitem. warzucha tatrzańska (Cochlearia tatrae Borbas) – gatunek ma stanowiska w wysokich partiach całych Tatr, jednak po polskiej stronie znany jest tylko z kilku leżących w Tatrach Wysokich. świetlik (Euphrasia exaristata Smejkal) – Gatunek ograniczony do rejonu Czerwonych Wierchów. rodzaj jastrzębiec (Hieracium L.) jest w Tatrach reprezentowany przez wiele gatunków w tym kilka endemicznych. Podobnie jak w przypadku przywrotników większość jest gatunkami drobnymi i należy do gatunków zbiorowych. Status poszczególnych taksonów jest zmienny, a oznaczanie roślin z tego rodzaju nastręcza wielu problemów. Do endemitów tatrzańskich zaliczane są: Hieracium krivanense (Woł. et Zahn) Schljako – występuje w Tatrach Wysokich, podobnie jak gatunek kolejny; Hieracium mlinicae (Hruby et Zahn) Chrtek f. et Mráz; Hieracium palenicae Rech. f. et Zahn – gatunek znany ze słowackich Tatr Zachodnich; Hieracium slovacum Chrtek f – gatunek znany z Tatr Bielskich; Hieracium subsinuatum Borbás – wykazany ze słowackich Tatr Zachodnich. złocieniec alpejski podgatunek tatrzański (Leucanthemopsis alpina (L.) Heywood subsp. tatrae (Vierh.) J. Holub) – Kliment podaje go również z Tatr Niżnych i w takim wypadku podgatunek tego złocieńca należy uznać za subendemit tatrzański, ewentualnie endemit zachodniokarpacki. mak tatrzański podgatunek typowy (Papaver tatricum (A. Nyár.) Ehrend. subsp. tatricum) – w takim ujęciu taksonomicznym jest endemitem Tatrzańskim. wiechlina granitowa (Poa granitica Braun-Blanq. subsp. granitica). Występuje dość często w Tatrach Wysokich, rzadziej w Tatrach Zachodnich. wiechlina szlachetna (Poa nobilis Skalińska). Bardzo rzadka, jedyne znane jej stanowiska znajdują się w okolicy Morskiego Oka. wiechlina (Poa sejuncta Bernátová, Májovský et Obuch) – gatunek znany z Osobitej w słowackich Tatrach Zachodnich. jaskier (Ranunculus altitatrensis Paclová et Murín) – dotychczas gatunek wykazano tylko w słowackich Tatrach Wysokich. skalnica darniowa (Saxifraga moschata Wulfens subsp. kotulae S.Pawł.) – Kliment podaje ten podgatunek również z Tatr Niżnych, w takim wypadku skalnica jest subendemitem tatrzańskim, lub endemitem zachodniokarpackim. mniszek (Taraxacum pawlowskii Soest) – gatunek wykazano wyłącznie w rejonie Tatr Wysokich. rutewka mniejsza (Thalictrum minus L. subsp. carpaticum (Kotula) Osvacilowa).
Należy pamiętać, że status endemitu nie jest ustalony raz na zawsze. Uznawane dawniej za endemity tatrzańskie dwa gatunki; skalnica tatrzańska (Saxifraga perdurans) i ostróżka tatrzańska (Delphinium oxysepalum) okazały się endemitami zachodniokarpackimi. Co prawda występują głównie w Tatrach, jednak nieliczne ich stanowiska znaleziono także w Niżnych Tatrach, na Wielkim Choczu i w Małej Fatrze. Może się okazać, że także inne, wymienione wyżej endemity zostaną odnalezione w innych rejonach i wówczas stracą status endemitu tatrzańskiego.
Oprócz tego w Tatrach występują rośliny, które tutaj mają swoje główne siedlisko, ale występują też w niewielkich ilościach w sąsiednich obszarach. Należą one do grupy tzw. subendemitów, endemitów ogólnokarpackich i endemitów zachodniokarpackich.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Endemizm Kategoria:Flora Tatr