Gracjan Klaudiusz Fróg ps. „Góral”, „Szczerbiec” (ur. 8 grudnia 1911 w Laskówce, zm. 11 maja 1951 w Warszawie) – kapitan broni pancernych Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej; dowódca 3 Wileńskiej Brygady Armii Krajowej, dwukrotny kawaler Orderu Virtuti Militari.

Okres przedwojenny Był synem Stanisława Fróga i Bronisławy z domu Pawłowska. Uczęszczał do gimnazjum w Tarnobrzegu, w którym w 1930 zdał maturę. Następnie służył w Szkole Podchorążych Piechoty w Komorowie-Ostrowi Mazowieckiej, którą ukończył w 1933 z lok. 106 w stopniu podporucznika. Otrzymał przydział do 2 pułku Strzelców Podhalańskich w Sanoku. W 1936 został wysłany do Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych w Modlinie, a następnie awansowany do stopnia porucznika. Po jego ukończeniu służył kolejno w 4 batalionie pancernym w Brześciu nad Bugiem i 7 batalionie pancernym w Grodnie.

Okres wojny Uczestniczył w wojnie obronnej 1939 jako dowódca szwadronu techniczno-gospodarczego w 33 dywizjonie pancernym, który działał w ramach Wileńskiej Brygady Kawalerii. Po bitwie pod Tomaszowem Lubelskim dostał się do niewoli niemieckiej, ale zdołał z niej uciec i dotarł do Przemyśla. Tam został aresztowany przez Sowietów, ale 3 listopada 1939 ponownie zbiegł. Powrócił do Wilna, gdzie związał się z konspiracją w ramach Kół Pułkowych; działał w Kole Pancerniaków. 19 marca 1941 został aresztowany przez NKWD i osadzony w więzieniu w Wilnie. Podczas przygotowywania transportu kolejowego w głąb ZSRR został uwolniony 23 czerwca tego roku przez polskich kolejarzy, którzy odczepili kilka ostatnich wagonów z więźniami.

Po zajęciu Wilna przez wojska niemieckie przeszedł do konspiracji w szeregach AK, współorganizował 17-osobowy Oddział Lotny im. Króla Bolesława Chrobrego AK. Od początku września 1943 dowodził oddziałem partyzanckim AK działającym w rejonie Sużan. Od grudnia 1943 do lutego 1944 współdziałał z 6 Wileńską Brygadą AK. W tym czasie jego oddział, liczący ok. 100 partyzantów, został nazwany 3 Wileńską Brygadą AK. Brał udział w licznych akcjach zbrojnych, m.in. w Turgielach, Rudominie, Polanach, Mikuliszkach, gdzie w styczniu 1944 rozbił ekspedycję karną niemieckiej żandarmerii i litewskiej policji pomocniczej. W nocy z 29 na 30 czerwca opanował Troki, zdobywając znaczne ilości broni, amunicji i wyposażenia wojskowego. W maju skutecznie walczył z litewskimi oddziałami Lietuvos Vietine Rinktine; ostatecznie w nocy z 13 na 14 maja 1944 po krwawej bitwie, w której został ranny, jego oddział opanował Murowaną Oszmiankę, rozbijając formacje LVR.

W dniach 6–8 lipca 1944 dowodząc 3 Wileńską Brygadą AK (ok. 750 partyzantów) brał udział w ciężkich walkach o wyzwolenie Wilna w ramach operacji Ostra Brama. 3 Brygada odniosła duże sukcesy, na pozycjach trwała do 8 lipca i podjęła współdziałanie bojowe z oddziałami sowieckimi. 14 lipca otrzymał awans do stopnia kapitana. 17 lipca 1944 na odprawie oficerów AK w Boguszach został aresztowany przez NKWD i osadzony w więzieniu na Łukiszkach w Wilnie, a następnie przewieziony na wschód do ZSRR, gdzie przebywał od 11 września 1944 w obozie NKWD nr 178 w Diagilewie pod Riazaniem„Indeks Represjonowanych" - Instytut Pamięci Narodowej.

Prześladowania po wojnie, śmierć 22 marca 1946 udało mu się zbiec z obozu NKWD w Diagilewie w towarzystwie kpt. Jana Mickunasa ps. „Sterling” ippor. Leonard Stacewicz „Sęk” - komendant placówki AK Obwód Radzymin, dowódca kompanii w 8 Dywizji Piechoty AK w akcji „Burza” ppor. Leonarda Stacewicza ps. „Sęk” (była to jedna z nielicznych udanych i najbardziej znanych ucieczek) i dotrzeć do Wilna, skąd przybył transportem repatriacyjnym do Łodzi.

10 lipca 1948 w Łodzi został aresztowany przez UB pod fałszywym zarzutem działalności konspiracyjnej w ramach Ośrodka Mobilizacyjnego Wileńskiego Okręgu AK mjr Antoniego Olechnowicza ps. „Pohorecki”. Oskarżono go też o współpracę z Niemcami w zwalczaniu partyzantki sowieckiej na Wileńszczyźnie. Po brutalnym śledztwie i po spreparowanym procesie 13 lutego 1951 Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał go na karę śmierci. 11 maja 1951 został stracony w więzieniu mokotowskim.

Po przeprowadzeniu procesu rehabilitacyjnego wyrokiem Wojskowego Sądu w Warszawie dnia 17.01.1969 r., który stwierdził fałszywość dowodów służących do sporządzenia aktu oskarżenia został oczyszczony z zarzutów, wyrok anulowano. Jego symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie w Kwaterze na Łączce.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari – dwukrotnie odznaczony, w tym raz pośmiertnie Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami Krzyż Walecznych

Upamiętnienie Od 2025 roku w Braniewie znajduje się pomnik sześciu Kresowych Żołnierzy Niezłomnych Wyklętych (w tym Gracjana Fróga) Tablica upamiętniająca żołnierzy 3 Wileńskiej Brygady AK - wewnątrz bazyliki Mariackiej w Gdańsku Tablica poświęcona 3 Wileńskiej Brygadzie Armii Krajowej w kościele pw. Matki Boskiej Ostrobramskiej w Szczecinie. Epitafium poległych, zamordowanych i zaginionych żołnierzy 3 Brygady „Szczerbca” w kościele garnizonowym pw. Św. Elżbiety we Wrocławiu. W Tarnobrzegu istnieje rondo jego imienia Decyzją nr 15/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 28 lutego 2018 4 Warmińsko-Mazurska Brygada Obrony Terytorialnej przyjęła imię kpt. Gracjana Klaudiusza Fróga, ps. „Szczerbiec”.

Zobacz też Kazimierz Chmielowski

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 3 Brygada „Szczerbca” - zdjęcia archiwalne

Kategoria:Dowódcy oddziałów partyzanckich Armii Krajowej Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli niemieckiej (kampania wrześniowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Ofiary represji dokonanych przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w Polsce 1939–1989 Kategoria:Polscy jeńcy wojenni – uciekinierzy z niewoli niemieckiej 1939–1945 Kategoria:Porucznicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy zesłańcy do środkowej Rosji Kategoria:Polscy zesłańcy w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich Kategoria:Więźniowie radzieckich łagrów Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Tomaszowem Lubelskim (1939) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie więzienia na Łukiszkach (okupacja radziecka) Kategoria:Więźniowie Obozu NKWD nr 179 w Diagilewie Kategoria:Żołnierze Okręgu Wilno Armii Krajowej Kategoria:Więźniowie polityczni – straceni w więzieniu mokotowskim 1945–1956 Kategoria:Kapitanowie piechoty Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Oficerowie 4 Batalionu Pancernego Kategoria:Oficerowie 2 Pułku Strzelców Podhalańskich Kategoria:Żołnierze 3 Wileńskiej Brygady Armii Krajowej Kategoria:Urodzeni w 1911 Kategoria:Zmarli w 1951 Kategoria:Patroni jednostek Wojska Polskiego