thumb|Sanktuarium Pasyjno-Maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej
Kalwaria (Calvaria – łac. odpowiednik hebr. Golgota – to znaczy czaszka) – zespół kościołów lub kaplic symbolizujących stacje Męki Pańskiej, zakładany zazwyczaj na wzgórzach, tak by przypominał swym położeniem Jerozolimę.
W okresie, gdy dostęp do „świętego miasta” był utrudniony, pielgrzymując do takiej kalwarii można było uzyskać takie same odpusty jak w czasie pielgrzymki do Jerozolimy.
Najstarsza w Europie kalwaria powstała w latach 1405‒1420 w Hiszpanii niedaleko Kordoby, z inicjatywy dominikanina Alwarusa. Nieco później zaczęły one powstawać na terenie Niemiec i Włoch. Po okresie reformacji powrócono do ich budowania. Było to też związane z rozwojem pobożności pasyjnej, do czego przyczynił się walnie swymi publikacjami z końca XVI w. Christian Adrichomius (Christian Kruik van Adrichem). Jego dzieła, w których opisywał Ziemię Świętą w czasach Chrystusa, stały się bodźcem do tworzenia tego typu miejsc pielgrzymkowych. Pierwszą kalwarią w Polsce jest Kalwaria Zebrzydowska, założona z inicjatywy Mikołaja Zebrzydowskiego w 1602 r.
Kalwarie zawierały różne liczby stacji, od kilku do kilkudziesięciu. Wraz z rozwojem nabożeństwa drogi krzyżowej (związanym głównie z postacią św. Leonarda z Porto Maurizio) stacje Męki Pańskiej, w liczbie 14, zaczęły być umieszczane także we wnętrzach kościołów.
Kalwarie w Europie W Europie znajduje się około 1800 kalwariiAtlante dei Sacri Monti, Calvari e Complessi devotionali europei, Novara, 2001, za: Elżbieta Bilska-Wodecka, Kalwarie Europejskie. Analiza struktury, typów i genezy, Kraków: Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2003, .. Najwięcej ich powstało na terenie Austrii, Węgier, Niemiec oraz Polski. Kalwarie istnieją także w takich krajach jak: Belgia, Chorwacja, Czechy, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Litwa, Luksemburg, Portugalia, Rumunia, Serbia, Słowacja, Słowenia, Szwajcaria i Włochy.
Kalwarie na historycznych ziemiach polskich Kalwaria Kodeńska – Kodeń Kalwaria Krzeszowska – Krzeszów Kalwaria Leżajska – Leżajsk Kalwaria Miadziolska – Miadzioł Kalwaria Pacławska – Pacław Kalwaria Pakoska – Pakość Kalwaria Panewnicka – Katowice-Panewniki Kalwaria Piasecka – Piaseczno Kalwaria Piekarska – Piekary Śląskie Kalwaria Praszkowska – Praszka Kalwaria Podlaska – Serpelice nad Bugiem Kalwaria Pszowska – Pszów Kalwaria na Cierniaku – Cierniak Kalwaria na Górze Świętej Anny – Góra Świętej Anny Kalwaria Rokitniańska – Rokitno Kalwaria Saletyńska – Dębowiec Kalwaria Świętokrzyska – Morawica Kalwaria Tokarska – Tokarnia Kalwaria Ujazdowska – Warszawa Kalwaria Ujska – Ujście Kalwaria Wambierzycka – Wambierzyce Kalwaria Warmińska – Głotowo Kalwaria Wejherowska – Wejherowo Kalwaria Wielewska – Wiele Kalwaria Wileńska – Wilno Kalwaria Winiatyniecka – Winiatyńce Kalwaria Zebrzydowska Kalwaria Żmudzka Nowa Jerozolima – Góra Kalwaria
Zobacz też Droga krzyżowa – zespół rzeźb lub obrazów
Przypisy
Kategoria:Katolicyzm Kategoria:Architektura sakralna Kategoria:Hierotopografia