16 Warszawska Drużyna Harcerzy im. Zawiszy Czarnego, znana jako „Szesnastka” – jedna z najstarszych drużyn harcerskich w Polsce, zachowująca nieprzerwaną ciągłość kadrową. Od 1911 do 1918 w organizacjach będących korzeniami Związku Harcerstwa Polskiego. Od 1918 do 1990, oraz od 1993 do 2001 roku w ZHP. Od 1990 do 1993, oraz od 2001 roku należy do ZHR.
Jest członkiem założycielem Unii Najstarszych Drużyn Harcerskich Rzeczypospolitej.
16 WDH zdobyła cztery razy (w 2004, 2005, 2013 oraz 2018) miano Drużyny Rzeczypospolitej, najlepszej drużyny w Organizacji Harcerzy ZHR. Od roku 2004 do podziału na dwie drużyny (1 stycznia 2007) Drużyna Puszczańska. 1 sierpnia 2007 „Grunwald” i „Sulima” uzyskały kategorię leśną. W roku 2009, a także w latach 2011–2018 „Grunwald” był drużyną puszczańską (w roku 2013 i w roku 2018 Drużyną Rzeczypospolitej), „Sulima” w latach 2013–2014 i 2017 posiadała kategorię puszczańską.
Miejsce działania Od samego początku drużyna była ściśle powiązana ze Szkołą Realną Stowarzyszenia Techników imienia Stanisława Staszica w Warszawie założoną w 1906 roku, w okresie międzywojennym przekształconą w gimnazjum, obecnie funkcjonującą jako XIV LO im. Stanisława Staszica w Warszawie. Szkoła ta mieściła się początkowo, przez kilka pierwszych miesięcy 1906 r., w tymczasowym lokalu po zamkniętej pensji żeńskiej, znajdującym się na przy ul. Jerozolimskiej nr 29 (obecne Al. Jerozolimskie) na rogu ul. Kruczej, a następnie do 1916 r. w specjalnie zaadaptowanym na jej potrzeby 3-pietrowym domu przy ul. Wilczej 41, w którym wcześniej miało swoją siedzibę rządowe II gimnazjum żeńskie, później przeniosła się do własnego budynku przy ul. Polnej 60 (obecnie ul. Noakowskiego 6). Tam też drużyna działała aż do 1939 roku. Powstające jednak przy drużynie gromady wilczków (zuchów), skupiające młodszych chłopców działały w innych miejscach, m.in. Liceum Francuskim w Warszawie (ówcześnie przy ul. Polnej 46a), a także prywatnej szkole powszechnej Bronisławy Stopczykowej przy ul. Hożej 64.
Podczas II wojny światowej drużyna nadal współpracowała z nauczycielami liceum im. Staszica, prowadzącymi tajne komplety. Jednocześnie jednak z chwilą wejścia do struktur Szarych Szeregów w 1944 roku została przydzielona do Bloku „Prochownia”, w ramach IV Obwodu Okręgu Warszawskiego AK (Ochota).
Powstanie Warszawskie z oczywistych względów zahamowało jakąkolwiek działalność harcerską inną niż walka. Po kapitulacji niektórzy chłopcy trafili do Krakowa, gdzie pod wodzą Józefa Przewłockiego odbyli kilka zbiórek. Po zakończeniu działań wojennych Szesnastka powróciła do Liceum im. Staszica, które jednak z uwagi na zniszczenia w budynku przy ul. Noakowskiego funkcjonowało tymczasowo przy ul. Wawelskiej 46, w budynku liceum im. Słowackiego (przed wojną liceum żeńskiego, z którego uczennicami utrzymywano ożywione kontakty).
W 1947 roku drużyna pierwszy raz w swojej historii rozpoczęła rekrutację harcerzy (nie zuchów) w szkole podstawowej – była to Szkoła Podstawowa nr 97 przy ul. Raszyńskiej 22. Rok później szkoła Staszica, a z nią i Szesnastka, wróciła do przedwojennej siedziby przy ul. Noakowskiego. Jednak już w 1949 roku, wraz z rozwiązaniem ZHP i powołaniem Organizacji Harcerskiej Związku Młodzieży Polskiej, drużyna zakończyła działalność, ponadto zlikwidowano liceum im. Staszica. W ten sposób 16 WDH ostatecznie opuściła dzielnicę Śródmieście, zawsze jednak utrzymując kontakt ze Stowarzyszeniem Wychowanków dawnej szkoły.
Z chwilą reaktywacji ZHP Szesnastkę reaktywowały niezależnie dwie grupy dawnych harcerzy. W szkole mieszczącej się w gmachu dawnego liceum Staszica działała już jednak inna drużyna harcerska. Drużynę skierowano więc do liceum im. Hugona Kołłątaja (ul. Grójecka 93). W 1959 roku rozszerzono działalność na Szkołę Podstawową nr 39, rok później Szkołę Podstawową nr 16. Drużyna współpracowała również ze Szkoła Podstawową nr 21.
Działająca obecnie przy szkołach podstawowych nr 23, 61, 152 i 264 na warszawskiej Ochocie, dawniej prócz wymienionych wyżej w Katolickim Zespole Edukacyjnym im. ks. Piotra Skargi oraz nieistniejących już: Szkole Podstawowej nr 9, Gimnazjum nr 14 im. Leopolda Staffa i Gimnazjum nr 13 im. Stanisława Staszica w Warszawie.
Barwy Harcerze Szesnastki wyróżniają się łowickimi krajkami noszonymi zamiast chust, a także góralskimi kostkami, noszonymi w otoku rogatywek (oba te elementy wprowadzono do umundurowania w 1925 roku). Barwą drużyny jest kolor błękitny, co przejawia się w barwie chust noszonych przez harcerzy przed zdobyciem prawa do noszenia krajki i kostek, a także kolorem wyhaftowanej na jednym z naramienników munduru cyfry „16”. W drużynie tradycyjnie przyjmuje się nazwy zastępów od polskich zwierząt (eg. Łosie, Wilki, Dziki, Rysie, Żubry, Bobry etc.). Nazwę zastępu, wyhaftowaną w jego barwach, nosi się na drugim naramienniku.
Umundurowanie harcerzy na przestrzeni dziejów odpowiadało regulaminom organizacji, do których 16 WDH należała, z uwzględnieniem krajek i kostek, a także braku wywijek. W bogatej symbolice drużyny wyróżnić można ponadto plakietkę drużyny, która wzorowana jest na herbie Zawiszy Czarnego, tj. herbie Sulima, a także tzw. „lilijkę zawiszacką” (skautową lilijkę przeplecioną literą „Z”), która znalazła zastosowanie jako logo pojawiające się przede wszystkim w internecie oraz różnorakich dokumentach i publikacjach.
Drużyna w swoich dziejach używała trzech sztandarów: pierwszy, wręczony w 1925 roku, został zakopany przed kapitulacją Powstania Warszawskiego i nigdy nieodnaleziony. Drugi, stanowiący dokładną kopię pierwszego, drużyna otrzymała podczas obozu w 1958 roku (właśnie tego sztandaru drużyna używa do dziś). Trzeci sztandar wręczono harcerzom 16 WDH w 1977 roku – był to sztandar wykonany zgodnie z obowiązującym wówczas statutem ZHP (tj. m.in. z orłem pozbawionym korony), harcerze jednak używali go niechętnie, będąc przywiązanymi do sztandaru wg przedwojennego wzoru – na który nadal składano przyrzeczenie w obecności przedwojennych instruktorów ZHP.
Szczep Obecnie 16 WDH funkcjonuje jako Szczep 16 Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Zawiszy Czarnego, do którego należą:
16 WDH „Sulima” (od 2007 r.) – drużynowy pwd. Tadeusz Kuczyński HO 16 WDH „Grunwald” (od 2007 r.) – drużynowy pwd. Tadeusz Rosłan HO 16 WGZ „Bractwo Zaginionego Oręża” (od 2008 r.) – drużynowy pwd. Stanisław Uliński HO 16 WGZ „Strażnicy Czasu” (od 2012 r.) – drużynowy pwd. Ignacy Hofmokl-Ostrowski HO 16 WDW „Oldboys” (od 2021 r.) – PO drużynowego HO Ludwik Zawadzki
Od powstania szczepu funkcję szczepowego obejmowali kolejno: hm. Marek Gajdziński (styczeń – lipiec 2007 roku), phm. Piotr Drzazga (lipiec 2007 roku – 2010 rok), phm. Paweł Huras (2010 rok – wrzesień 2011 roku), phm. Marcin Gierbisz (wrzesień 2011 roku – październik 2015 roku), hm. Kajetan Kapuściński (październik 2015 roku – luty 2019 roku), phm. Karol Walesiak (luty 2019 roku – październik 2020 roku), hm. Maciej Sadowski (od października 2020 roku).
W październiku 2020 roku jednostki zgrupowane w szczepie założyły Warszawski Związek Drużyn „Zawrat”, którego komendantem został hm. Maciej Sadowski (poprzednio, w ramach ZHR, Szesnastka współpracowała z drużynami zgromadzonymi w Warszawskim Hufcu Harcerzy „Klucz”).
W październiku 2021 roku WZD „Zawrat” został przekształcony w Warszawski Hufiec Harcerzy „Zawrat”, którego komendantem został hm. Maciej Sadowski.
Znani członkowie 16 WDH Z 16 WDH wywodzi się wiele znanych postaci (byłych harcerzy nazywa się w drużynie „zawiszakami”) m.in.: Jerzy Wądołkowski – założyciel i drużynowy 16 WDH, komendant okręgu ZHP, major WP, Janusz Rudnicki – założyciel i drużynowy 16 WDH, przewodniczący okręgu ZHP, inżynier, poległ jako kurier rządu RP Piotr Olewiński – założyciel drużyny, członek naczelnictwa ZHP, Harcmistrz Rzeczypospolitej, inżynier, Senator II RP Ignacy Wądołkowski – komendant Okręgu Stołecznego POW, Komendant Chorągwi Warszawskiej ZHP, inżynier, ppłk. WP Bolesław Skinder – plutonowy 16 WDH, działacz niepodległościowy, oficer Tadeusz Antoni Skinder – działacz niepodległościowy, oficer Stanisław Zdziarski – plutonowy 16 WDH, inżynier, oficer AK Zbigniew Zdziarski – plutonowy 16 WDH, inżynier Jerzy Boguski – honorowy drużynowy 16 WDH Bohdan Pniewski – drużynowy 16 WDH, warszawski architekt Zygmunt Wierzbowski ps. „Zyg” – drużynowy 16 WDH, inżynier, oficer WP i AK Tadeusz Jan Rubach – uczestnik ruchu oporu we Francji, podczas II wojny światowej. Stefan Jedliński – drużynowy 16 WDH, prawnik, oficer AK Leszek Dulęba (1907–1987) – konstruktor lotniczy Kazimierz Koźniewski – historyk harcerstwa, prozaik, publicysta, eseista, reportażysta, scenarzysta Szymon Majewski – polski dziennikarz, showman, prezenter radiowy i telewizyjny Jan Włodarkiewicz – komendant Tajnej Armii Polskiej, współtwórca i pierwszy dowódca „Wachlarza” Tadeusz Pietrzykowski – legendarny bokser z Auschwitz Janusz Meissner – lotnik, autor książek i scenariuszy filmowych Michał Woynicz-Sianożęcki – konspiracyjny drużynowy 16 WDH, zginął od wybuchu czołgu-pułapki w czasie powstania warszawskiego Zygmunt Przewłocki – w czasie powstania warszawskiego pokonał z rozkazami i meldunkami trasę ze Śródmieścia do Lasów Chojnowskich i z powrotem, częściowo kanałami; zginął w trakcie obrony gmachu szkoły im. Stanisława Staszica Felicjan Loth – pediatra, lekarz-więzień Pawiaka Jan Józef Lipski – literat, dzinnikarz, publicysta, działacz polityczny i społeczny Zygmunt Hübner – aktor i reżyser Włodzimierz Dusiewicz – dokumentalista i filmowiec Stanisław Korwin-Szymanowski – członek WiN, więzień polityczny, współtwórca Ruchu Kamykowego Stanisław Bugajski – autor melodii i słów do „Modlitwy Harcerskiej”, oraz hymnu Szesnastki Mirosław Chojecki – opozycjonista, podziemny drukarz, twórca NOWej Andrzej Szper (zm. na Kamiński) – redaktor „Sulimczyka”, profesor historii, badacz historii nazizmu i Niemiec – drużynowy 16 WDH, profesor elektryk, dyrektor Instytutu Energetyki Kazimierz Jaegermann – lekarz, prof. medycyny sądowej, Kierownik Pracowni Medycyny Wypadkowej w Zakładzie Medycyny Sądowej Akademii Medycznej w Krakowie Janusz Haman – powstaniec warszawski, profesor nauk technicznych, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk – powstaniec warszawski, profesor zarządzania, kierownik Katedry Teorii Zarządzania w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie Jan Antoni Karczewski – drużynowy 16 WDH, artysta malarz, docent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
Historia thumb|Głaz upamiętniający stulecie drużyny. Skwer między ul. Akademicką a pl. Narutowicza w Warszawie.
Opracowania dotyczące historii drużyny Wydano kilka publikacji dotyczących dziejów Szesnastki. W 1936 roku, z okazji 25-lecia powstania drużyny, wydano pracę pt. 25 lat dziejów Szesnastki 1911–1936 autorstwa Romana Różyckiego. W 1981 roku Kazimierz Koźniewski wydał na prawach rękopisu Gawędę o Szesnastce Zawiszy Czarnego, zaś w 1986 roku, z okazji 75-lecia drużyny, wydano Kronikę 16 Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Zawiszy Czarnego 1911–1986 autorstwa Wojciecha Bogusławskiego oraz album fotograficzny, zredagowany przez Bogdana Stefańskiego. Cennym źródłem dziejów 16 WDH jest też pismo pt. „Sulimczyk”, wydawane po raz pierwszy w latach 1915–1917 (cztery numery), w latach 1930–1939 jako dwutygodnik (sto sześćdziesiąt jeden numerów), a także w latach powojennych z różną regularnością. Obecnie pismo wydawane jest co najmniej raz w roku.
Powstanie drużyny