thumb|260px|Kareta arcybiskupa lwowskiego (XVIII w.) thumb|260px|Luksusowa złota kareta ze zbiorów Ermitażu (wyrób francuskiej manufaktury Gobelinów z lat 20. XVIII wieku)
Kareta (wł. carretta) – dawny czterokołowy, zamknięty, resorowany, konny pojazd pasażerski, historycznie występujący w licznych odmianach.
Charakterystyka Dwuosiowy, charakteryzował się nadwoziem w kształcie zamkniętego pudła, z opuszczanymi oknami w drzwiachSłownik wyrazów obcych PWN. Warszawa: PWN, 1991, s. 407.. W użytkowych odmianach znany jako cięższa podróżna landara, spacerowy pojazd czteroosobowy (berlinka)Słownik terminologiczny sztuk pięknych (red. K. Kubalska-Sulkiewicz). Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2003, s. 177-178., a także dwuosobowe coupé oraz indywidualna soliterkaSłownik terminologiczny sztuk pięknych, dz. cyt., s. 385.. W literaturze występujący w postaci okazałego i bogato zdobionego pojazdu zaprzęgowego, żartobliwie zwanego „arką”Wielka ilustrowana encyklopedia powszechna. Tom 7. Kraków: Wydawnictwo Gutenberga.. Takie reprezentacyjne, wielokonne pojazdy o bogatym wystroju, dla wyróżnienia nazywano czasem karocami.
Użytkowanie Wśród wyższych warstw społecznych w Polsce pojazd ten rozpowszechnił się w XVII wieku. Początkowo jego pudło zawieszano na rzemiennych pasach (podobnie jak we wcześniejszych kolebkach), w następnym stuleciu dla amortyzacji zaczęto wykorzystywać resory.
Duże, pojemne karety nazywano landarami (z niem. Landauer Wagen) od niemieckiego miasta Landau, znanego z wyrobu pojazdów konnychSłownik terminologiczny sztuk pięknych, dz. cyt., s. 226.. Na ziemiach polskich najlepsze jakościowo, najokazalsze i najdroższe karety (danglowska landara) pochodziły z warszawskiej manufaktury Tomasza Dangla, będącej największą fabryką karet w I Rzeczypospolitej drugiej połowy XVIII wieku.
Mniejsze, dwuosobowe karety o jedno- lub dwukonnym zaprzęgu, zmodernizowane konstrukcyjnie, w skromniejszym wystroju i ciemnych barwach, rozpowszechniły się w XIX stuleciu zwłaszcza w miastach, służąc za pojazdy komunikacyjne i wyjazdowe szczególnie w okresie jesiennym i zimowym (niekiedy osadzone na płozach zamiast kół). Natomiast po I wojnie światowej dwuosobowe karety dość powszechnie wykorzystywano jako pojazd paradny podczas uroczystości ślubnych.
Zobacz też karoca
Przypisy
Bibliografia Słownik terminologiczny sztuk pięknych (red. K. Kubalska-Sulkiewicz). Wyd. 4. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 177-178, Obyczaje w Polsce (red. Andrzej Chwalba). Cz. 2: Czasy nowożytne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 126,
Kategoria:Pojazdy konne Kategoria:Historyczne środki transportu