Szanghajska Organizacja Współpracy (SzOW; chiń. 上海合作组织, ros. Шанхайская организация сотрудничества) – regionalna organizacja polityczna, ekonomiczna i bezpieczeństwa składająca się z dziesięciu państw członkowskich. Została założona 15 czerwca 2001 roku przez Chiny, Kazachstan, Kirgistan, Rosję, Tadżykistan i Uzbekistan.

SzOW jest największą regionalną organizacją na świecie pod względem zasięgu geograficznego i populacji, obejmując około 24% całkowitej powierzchni świata i 42% światowej populacji. W 2021 łączny PKB organizacji stanowi ponad 20% światowego PKB nominalnego i ponad 30% według parytetu siły nabywczej.

Historia

Początki (1996-2001)

Organizacja wywodzi się z „Szanghajskiej Piątki”, utworzonej 26 kwietnia 1996 roku, gdy przywódcy Chin, Kazachstanu, Kirgistanu, Rosji i Tadżykistanu podpisali w Szanghaju Traktat o Pogłębianiu Zaufania Wojskowego w Regionach Przygranicznych. 24 kwietnia 1997 roku te same państwa podpisały w Moskwie Traktat o Wzajemnej Redukcji Sił Zbrojnych w Regionach Przygranicznych. Utworzenie SzOW (2001)

15 czerwca 2001 roku w Szanghaju sześciu przywódców państw podpisało Deklarację Szanghajskiej Organizacji Współpracy, przyjmując Uzbekistan jako szóstego członka założyciela. W czerwcu 2002 roku w Petersburgu przywódcy podpisali Kartę SzOW, która weszła w życie 19 września 2003 roku. Rozszerzenie członkostwa

W 2017 roku Indie i Pakistan dołączyły jako pełni członkowie. Iran uzyskał pełne członkostwo w lipcu 2023 roku, a Białoruś dołączyła w lipcu 2024 roku jako dziesiąty członek. Struktura organizacyjna

Główne osiągnięcia i ograniczenia

Według Europejskiej Służby Badawczej Parlamentu Europejskiego, głównym osiągnięciem SzOW jest zaoferowanie członkom forum współpracy w celu równoważenia sprzecznych interesów i łagodzenia napięć dwustronnych. Jednak słabości instytucjonalne, brak wspólnych funduszy finansowych i sprzeczne interesy narodowe uniemożliwiły osiągnięcie wyższego poziomu współpracy regionalnej. Organy stałe

Rada Głów Państw mały|Szczyt przywódców państw członkowskich SzOW w Tiencin, 1 września 2025 Rada Głów Państw jest najwyższym organem decyzyjnym SzOW, spotykającym się raz w roku. Szczyty odbywają się w różnych miejscach według alfabetycznej kolejności nazw państw w języku rosyjskim. Karta organizacji zakazuje podnoszenia kwestii dwustronnych podczas obrad.

Sekretariat

Sekretariat z siedzibą w Pekinie jest głównym organem wykonawczym organizacji. Sekretarz Generalny wybierany jest na trzyletnią kadencję. Od 1 stycznia 2025 roku funkcję tę pełni Nurlan Yermekbayev z Kazachstanu. Regionalna Struktura Antyterrorystyczna (RATS)

z siedzibą w Taszkentcie służy współpracy państw członkowskich przeciwko terroryzmowi, separatyzmowi i ekstremizmowi. W latach 2011-2015 RATS udaremniła 20 planowanych ataków terrorystycznych, aresztowała 2700 członków grup ekstremistycznych i odzyskała 52 tony materiałów wybuchowych. Obszary współpracy

Bezpieczeństwo

SzOW koncentruje się na zwalczaniu tzw. : terroryzmu, separatyzmu i ekstremizmu. Organizacja prowadziła regularne ćwiczenia wojskowe „Peace Mission” z udziałem wszystkich członków. SzOW odpowiadała za 14% skonfiskowanych narkotyków na świecie w latach 2012-2017.

Współpraca gospodarcza

Podczas szczytu 2025 w Tiencinie państwa członkowskie zgodziły się na utworzenie banku rozwoju SzOW w celu zmniejszenia zależności od dolara amerykańskiego. Xi Jinping zobowiązał się do przekazania 1,4 mld USD w pożyczkach dla członków organizacji w ciągu trzech lat. Sztuczna inteligencja

Na szczycie 2025 zadeklarowano współpracę w dziedzinie sztucznej inteligencji, podkreślając „równe prawa wszystkich krajów do rozwoju i wykorzystywania sztucznej inteligencji”. Chiny zbudują centrum współpracy AI dla krajów SzOW. Znaczenie geopolityczne

Alternatywa dla porządku zachodniego

SzOW jest postrzegana jako alternatywna struktura władzy dla instytucji międzynarodowych kierowanych przez Stany Zjednoczone. Organizacja jest kluczową instytucją w chińskim i rosyjskim dążeniu do wielobiegunowego świata. Reakcja Zachodu

We wrześniu 2023 roku ONZ zatwierdziła rezolucję o współpracy z SzOW wynikiem 80 głosów za, 2 przeciw (USA i Izrael) przy 47 wstrzymujących się. Chociaż Europejska Rada Spraw Zagranicznych określiła podkreśliła narrację SzOW jako „sojuszu anty-NATO” w 2022 roku, niespójności między członkami uniemożliwiają jej stanie się skutecznym sojuszem geopolitycznym. Szczyt 2025 w Tiencin

25. szczyt SzOW w Tiencinie (31 sierpnia - 1 września 2025) był największym dotychczas, z udziałem 26 przywódców krajów Europy, Azji i Afryki. Premier Indii Narendra Modi i prezydent Chin Xi Jinping odbyli pierwsze spotkanie na chińskiej ziemi od siedmiu lat, zobowiązując się do wzmocnienia współpracy. Wydarzenie zostało postrzegane jako prezentacja ambicji Pekinu do stworzenia nowego globalnego porządku stanowiącego wyzwanie dla USA. Przypisy

Kategoria:Organizacje międzynarodowe Azji i Pacyfiku Kategoria:Stosunki rosyjsko-chińskie Kategoria:Obserwatorzy w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ