Agencja do Walki z Narkotykami (, DEA) – amerykańska agencja rządowa, podlegająca Departamentowi Sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych. Została utworzona 1 lipca 1973 przez prezydenta Richarda Nixona na mocy Planu Reorganizacji nr 2Drug Enforcement Administration History, https://web.archive.org/web/20210428143836/https://www.dea.gov/history, s. 63.. Zadaniem agencji jest egzekwowanie przepisów prawnych dotyczących substancji kontrolowanych (zawartych m.in. w Controlled Substances Act z 1970 roku) oraz zwalczanie organizacji przestępczych zajmujących się uprawą, produkcją i dystrybucją substancji kontrolowanych przeznaczonych do nielegalnego handlu na terenie Stanów Zjednoczonych. DEA zajmuje się też wspieraniem programów mających na celu redukcję dostępności nielegalnych substancji na terenie kraju i poza jego granicamihttps://www.dea.gov/who-we-are/about.. DEA prowadzi działania antynarkotykowe związane z interesem USA także poza granicami kraju. Organem kontrolującym działania DEA jest Prokurator Generalny Stanów ZjednoczonychReorganization Plan No. 2 of 1973.
Podstawa prawna DEA działa na podstawie Planu Reorganizacji nr 2 z dnia 1 lipca 1973 wydanego przez prezydenta Richarda Nixona. Uprawnienia agentów DEA określa paragraf 878 rozdziału 21 Kodeksu Stanów Zjednoczonych.
Do obowiązków DEA, określanych przez rozdział 28 Kodeksu Stanów Zjednoczonych, należyRozdział 28 Kodeksu Stanów Zjednoczonych, Reorganization Plan No. 2 of 1973.:
opracowywanie i ocena strategii działań w zakresie prawa dotyczącego leków i narkotyków, prowadzenie śledztw i przygotowanie do oskarżenia podejrzanych o naruszenia prawa odnoszącego się do handlu narkotykami, prowadzenie śledztw i przygotowanie do oskarżenia podejrzanych łączonych z nielegalnymi substancjami zarekwirowanymi przy przemycie na teren Stanów Zjednoczonych, utrzymywanie relacji z przedstawicielami administracji antynarkotykowej innych państw, koordynacja działań i współpraca z przedstawicielami stanowych i lokalnych organów ścigania w zakresie działań dotyczących nielegalnych substancji, regulacja produkcji legalnych substancji, które podlegają szczególnej kontroli.
Metody działania DEA wynikają bezpośrednio z jej uprawnień. Agencja:
dokonuje przeszukań i aresztowań, egzekwuje nakazy kontroli administracyjnej, dokonuje zajęcia mienia, prowadzi śledztwa i działania operacyjne w zakresie zwalczania przestępstw narkotykowych, prowadzi kampanie społeczne i programy edukacyjne zwalczające problem użycia narkotykówhttps://www.dea.gov/what-we-do.. Uprawnienia funkcjonariuszy DEA obejmują: noszenie broni palnej, egzekwowanie nakazów przeszukania, aresztowania, wezwania i nakazów kontroli administracyjnej, wydanych przez władze Stanów Zjednoczonych, dokonywanie aresztowań bez nakazu za wykroczenia popełnione w obecności agenta lub przestępstwa pod rygorem istnienia uzasadnionego podejrzenia, że osoba mająca być aresztowana popełniła lub popełnia przestępstwo, dokonywanie zajęcia mienia, wykonywanie innych obowiązków powierzonych przez Prokuratora Generalnego.
Struktura mały|upright=2.5|Mapa 21 krajowych oddziałów terenowych DEA: 1. Chicago, 2. Detroit, 3. Atlanta, 4. Dallas, 5. Denver, 6. Boston, 7. El Paso, 8. Houston, 9. Los Angeles, 10. Miami, 11. Newark, 12. Nowy Orlean, 13. Nowy Jork, 14. Filadelfia, 15. Phoenix, 16. San Diego, 17. San Francisco, 18. Seattle, 19. St. Louis, 20. Karaiby (San Juan, Portoryko), 21. Waszyngton DEA jest kierowane przez Administratora (ang. Administrator of Drug Enforcement), którego mianuje prezydent USA i zatwierdza Senat. Administrator podlega Prokuratorowi Generalnemu USA, który z urzędu kieruje Departamentem Sprawiedliwości USARozdział 28 Kodeksu Stanów Zjednoczonych, § 0.102.. Jego zastępca podlega tej samej procedurze powoływania co Administrator. Siedziba agencji znajduje się w Arlington (Wirginia), niedaleko Pentagonu. DEA utrzymuje własną Akademię, szkolącą personel w bazie Marines w Quantico (Wirginia). DEA posiada 239 krajowych biur, podlegających pod 23 oddziałyhttps://www.dea.gov/divisions. oraz 91 biur poza granicami Stanów Zjednoczonych (w 68 państwach, w tym m.in. w Polsce)https://www.dea.gov/foreign-offices..
Struktura wewnętrzna DEA podlega pod Administratora. Bezpośrednio przed Administratorem odpowiada Zastępca Administratora oraz Office of Administrative Law Judges. Wewnętrzne jednostki administracyjne DEA można podzielić na oddziały i biura. DEA składa się z 23 oddziałów polowych (pod które podlega 239 biur), 91 biur poza granicami Stanów Zjednoczonych (Biura Krajowe podlegają pod Biura Regionalne) oraz 8 oddziałów (Human Resources Division, Intelligence Division, Diversion Control Division, Operations Division, Operational Support Division, Inspection Division, Financial Management Division, Information Systems Division) i 4 biura (Office of Compliance, Office of Chief Counsel, Office of Congressional and Public Affairs, Executive Equal Opportunity & Employee Assistance Staff) podlegające bezpośrednio Administratorowi i jego zastępcyhttps://www.justice.gov/jmd/organization-mission-and-functions-manual-drug-enforcement-administration..
Zgodnie z informacjami podawanymi przez DEA, budżet na rok 2021 wynosi ponad 3,28 miliarda dolarów, a liczba zatrudnionych osób to 9848 (w tym 4649 agentów specjalnych)https://www.dea.gov/data-and-statistics/staffing-and-budget..
Polityka agencji zabrania zatrudniania osób, które używają narkotyków. Kandydaci są zobowiązani do przedstawienia swojej historii użycia narkotyków, jeżeli taka istnieje. Jeżeli w ciągu trzech lat poprzedzających aplikację o pracę, aplikujący używał marihuany lub jeżeli w przeciągu ostatnich 10 lat używał innych nielegalnych substancji, nie kwalifikuje się on do zatrudnienia w DEA. Ponadto każdy kandydat musi poddać się procesowi weryfikacji w celu wykluczenia powiązań z przestępczościąhttps://www.dea.gov/how-to-apply/requirements..
Historia Bureau of Narcotics and Dangerous Drugs (BNDD) Bezpośrednią poprzedniczką DEA było Bureau of Narcotics and Dangerous Drugs, które powstało w 1968 roku na mocy Planu Reorganizacji nr 1 przedstawionego w Kongresie przez prezydenta Lyndona B. Johnsona. Plan zakładał połączenie dwóch istniejących wcześniej agencji: Bureau of Narcotics (BN) i Bureau of Dangerous Drugs. BNDD było główną agencją egzekwującą prawo antynarkotykowe i działała zarówno na poziomie federalnym, jak i międzynarodowym. W 1970 roku BNDD posiadała dziewięć zagranicznych oddziałów – we Włoszech, Francji, Turcji, Meksyku, Panamie, Kolumbii, Wietnamie, Tajlandii i Hongkongu. Działanie agencji poza granicami Stanów Zjednoczonych było odpowiedzią na dynamikę rozwoju handlu narkotykamiDrug Enforcement Administration History, https://www.dea.gov/sites/default/files/2021-04/1970-1975_p_30-39_0.pdf, s. 30–31..
Powstanie DEA W 1973 roku prezydent Stanów Zjednoczonych Richard Nixon wysłał do Kongresu Plan Reorganizacji nr 2, który zakładał stworzenie jednej organizacji zajmującej się konsolidacją i koordynacją działań rządowych w zakresie kontroli narkotyków. W ten sposób, 1 lipca 1973 roku powołana została do życia Drug Enforcement Administration (DEA)Drug Enforcement Administration History, https://www.dea.gov/sites/default/files/2021-04/1970-1975_p_30-39_0.pdf, s. 30.. thumb|200px|Agenci specjalni DEA podczas ćwiczeń Pierwszym szefem służby w randzie Pierwszego Administratora został John R. Bartels Jr. Jego zadaniem była integracja agentów U. S. Customs Service i agentów z BN i BNDD, którzy weszli w skład DEA. Podstawowym celem było stworzenie efektywnie działającej agencji – podejście do działań antynarkotykowych U. S. Customs Service różniło się od podejścia BNDD. Drugim zadaniem pierwszego Administratora było odzyskanie zaufania opinii publicznej dla agencji antynarkotykowych. 1 lipca 1973 roku, zgodnie z Planem Reorganizacji nr 2 do życia zostało powołane także Biuro Wywiadowcze DEA, którego zadaniami było:
zbieranie i analiza informacji, które miały być wsparciem dla Administratora i innych agencji federalnych, stanowych i lokalnych, ustanowienie i utrzymanie relacji z wszystkimi agencjami zbierającymi informacje dotyczące handlu narkotykami, zwiększenie efektywności w raportowaniu, analizowaniu, przechowywaniu, odzyskiwaniu i wymiana ww. informacji, dokonanie rewizji działań wywiadowczychDrug Enforcement Administration History, https://www.dea.gov/sites/default/files/2021-04/1970-1975_p_30-39_0.pdf, s. 34..
Lata 1975–1985 Na początku 1975 roku wzrastało użycie narkotyków w Stanach Zjednoczonych. We wrześniu 1975 roku prezydent Gerald Ford ustanowił Domestic Council Drug Abuse Task Force, której przewodniczył wiceprezydent Nelson Rockefeller. Rada miała za zadanie ocenić stopień spożycia narkotyków w kraju, skutkiem czego był raport White Paper. Stwierdzono w nim, iż problem spożycia marihuany jest niewielki, a problem spożycia kokainy nie istnieje. W związku z tym zalecono, by DEA nie zajmowało się handlem marihuaną i kokainą, a skupiła się na przemycie i handlu heroiną. Na skutek tych działań przemytnicy marihuany i handlarze kokainą nie napotykali dużego oporu ze strony agencji. To z kolei pozwoliło Kolumbijczykom zbudować podstawy dla powstałych później Kartelu z Medellín i Kartelu z CaliDrug Enforcement Administration History, https://www.dea.gov/sites/default/files/2021-04/1975-1980_p_39-49.pdf, s. 39–40..
CENTAC i operacja „Trizo” W kwietniu 1975 roku utworzono pierwszy Central Tactical Unit (CENTAC) w celu skupienia działań skierowanych przeciwko organizacjom przestępczym zajmującym się handlem narkotykami. CENTAC miał swoje centrum reagowania kryzysowego w Waszyngtonie, skąd koordynowano i zarządzano działaniami. Łącznie działało kilkanaście CENTAC-ów, których akcje skierowane były przeciwko organizacjom produkującym heroinę w Libanie, Azji i Meksyku, organizacjom południowoamerykańskim produkującym i dystrybuującym kokainę, grupom przestępczym produkującym i dystrybuującym LSD, PCP i amfetaminę. Program CENTAC został uznany za niezwykle udany, na skutek działań poszczególnych oddziałów aresztowano i skazano 2116 handlarzy narkotykamiDrug Enforcement Administration History, https://www.dea.gov/sites/default/files/2021-04/1975-1980_p_39-49.pdf, s. 40..
W kolejnych latach przeprowadzono operację „Trizo” (1976), polegającą na spryskiwaniu herbicydami plantacji maku w Meksyku. Do końca 1977 roku zniszczono 22 tys. akrów plantacji, a czystość heroiny z Meksyku spadła o 7%; rozpoczęto walkę z rodziną Herrera (1979), która zajmowała się przemytem i dystrybucją heroiny; także w 1979 roku wspólnie z FBI sparaliżowano działalność Gangu Czarnego Tuńczyka, który przemycał i rozprowadzał marihuanęDrug Enforcement Administration History, https://www.dea.gov/sites/default/files/2021-04/1975-1980_p_39-49.pdf, s. 40–41..
Special Operations Office i operacja „Stopgap” W związku ze wzrastającym użyciem PCP w połowie lat 70., w 1977 roku DEA stworzyło Special Operations Office, które zajmowało się śledztwami dotączymi produkcji i dystrybucji PCP, w przeciągu pierwszych 18 miesięcy operacji aresztowany 149 osób, zajęto 23 ukrytych laboratoriów i skonfiskowano 5,1 mln dawek PCP. W tym samym okresie zwiększał się także przemyt kokainy i marihuany z Kolumbii. W odpowiedzi DEA rozpoczęło w grudniu 1975 roku operację „Stopgap”. W ciągu trzech lat trwania operacji zredukowano przemyt marihuany o 33% oraz aresztowany 220 osób, z których większość była Kolumbijczykami. W 1978 roku na skutek czteroletniego śledztwa, w trakcie którego agenci DEA zinfiltrowali organizację przestępczą Leroya „Nicky” Barnesa, która nazwana została „największym, najbardziej dochodowym i skorumpowanym gangiem narkotykowym w Nowym Jorku”, sam Barnes został skazany na dożywocieDrug Enforcement Administration History, https://www.dea.gov/sites/default/files/2021-04/1975-1980_p_39-49.pdf, s. 42–43..
Operacje „Swordfish” i „Pisces”