Piotr I Sprawiedliwy (także Piotr I Okrutny; port. Pedro I o Justiceiro lub Pedro I o Cruel; ur. 8 kwietnia 1320 w Coimbrze, zm. 18 stycznia 1367 w Estremoz) – ósmy król Portugalii od 1357 roku, pochodzący z dynastii burgundzkiej.
Życiorys Piotr I zapisał się w historii Portugalii przede wszystkim dzięki tragicznej relacji z Inês de Castro, damą dworu swojej żony, Konstancji Manuel. Za jego panowania wzmocniono administrację królewską oraz przebudowano zamek w Alter do Chão.
Konflikt z ojcem i sprawa Inês de Castro Relacji następcy tronu z Inês de Castro sprzeciwiał się jego ojciec, król Alfons IV, obawiający się nadmiernych wpływów kastylijskich na dworze. W 1355 roku, z rozkazu króla, Inês została zamordowana w Coimbrze przez grupę dworzan. Zdarzenie to doprowadziło do buntu Piotra przeciwko ojcu i krótkotrwałej wojny domowej, zakończonej ugodą wynegocjowaną przez królową matkę.
Po objęciu tronu w 1357 roku Piotr I ogłosił, że zawarł z Inês potajemny związek małżeński, co czyniło ją prawowitą królową. Według legendy król ekshumował ciało kochanki, koronował je i zmusił arystokratów do złożenia jej hołdu poprzez całowanie dłoni zmarłej. Król schwytał dwóch morderców Inês (Pera Coelho i Álvaro Gonçalvesa) i osobiście nadzorował ich egzekucję, podczas której skazańcom wyrwano serca. Brutalność tych działań przyniosła mu przydomek „Okrutny”, podczas gdy dbałość o sprawiedliwe sądy dla niższych warstw społecznych zjednała mu miano „Sprawiedliwego”.
Piotr I polecił wybudować w klasztorze w Alcobça dwa kunsztowne gotyckie sarkofagi dla siebie i Inês. Zostały one ustawione naprzeciw siebie, aby według życzenia króla małżonkowie mogli spojrzeć na siebie natychmiast po zmartwychwstaniu w dniu Sądu Ostatecznego.
Piotr I w literaturze Tragiczne losy króla i jego kochanki stały się inspiracją dla wielu artystów. Kazimiera Zawistowska poświęciła im wiersz Inez De Castro, opisujący legendarną scenę hołdu dla zmarłej: > „Milsza mu była niż sceptr i korony, (...) > I stroił trupa w swe królewskie szaty – > I do sewilskiej wiódł tronowej sali, > By dłoń szkieletu możni całowali.”
Postać Piotra opisuje również kronikarz Fernão Lopes.
Małżeństwa i potomstwo W 1325 roku Piotr poślubił Blankę Kastylijską (małżeństwo anulowano w 1333). W 1339 roku jego żoną została Konstancja Manuel, z którą miał: Ludwika (1340), Marię (1342–1367), Ferdynanda I (1345–1383), kolejnego króla Portugalii.
Z nieformalnego związku z Inês de Castro (później uznanego przez króla za małżeństwo) urodzili się: Alfons (zmarł w dzieciństwie), Beatrycze (ok. 1347–1381), Jana (1349–1397), księcia Valencia de Campos, Dionizego (1354–1397), pana Cifuentes.
Z relacji z Teresą Lourenço pochodził: Jan I (1357–1433), mistrz zakonu Avis i król Portugalii, założyciel dynastii Avis.
Przypisy
Bibliografia Fernão Lopes, Chronica del Rey D. Pedro I, Lisboa 1735. Zygmunt Ryniewicz, Leksykon monarchów świata, Warszawa 2002.
Kategoria:Dynastia burgundzka Kategoria:Władcy Portugalii Kategoria:Urodzeni w 1320 Kategoria:Zmarli w 1367 Kategoria:Ludzie urodzeni w Coimbrze