Aleksander Michał Paweł Sapieha herbu Lis (ur. 12 września 1730 w Wysokiem, zm. 28 maja 1793 w Warszawie) – wojewoda połocki, hetman polny litewski, kanclerz wielki litewski, marszałek konfederacji targowickiej na Litwie, podskarbi nadworny litewski, starosta puński w latach 1740–1754, starosta mścibowski w 1759 roku, starosta olsztyński w 1774 rokuw tym roku uzyskał dożywocie na starostwo olsztyńskie z Agnieszką Lubomirską, Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 86., starosta kazimierski w 1774 rokuw tym roku uzyskał dożywocie na starostwo kazimierskie z Agnetą Lubomirską, Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 257., dyrektor wileńskiego sejmiku elekcyjnego w 1747 rokuRobertas Jurgaitis, Vilniaus seimelio veikla 1717–1795 m., Kaunas 2007, s. 226., kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys Był synem Kazimierza Leona i Karoliny z Radziwiłłów, bratankiem biskupa Józefa Stanisława i Michała Antoniego, bratem Michała Ksawerego i Anny.

Po śmierci ojca przebywał pod opieką stryja biskupa Józefa Stanisława, który promował go na kolejne szczeble kariery publicznej – poselstwo na sejm z Wiłkomierza w1746 roku, marszałkostwo wileńskiego sejmiku elekcyjnego 1747, czy mianowanie oboźnym wielkim litewskim i generałem majorem wojsk litewskich w 1750. Poseł słonimski na sejm 1748 roku. Był posłem powiatu wileńskiego na sejm 1750 rokuDiarjusze sejmowe z wieku XVIII.T.III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, Warszawa 1937, s. 28.. W 1753 otrzymał Order Orła Białego, po czym został mianowany wojewodą połockim. Po śmierci stryjów Józefa Stanisława w 1754 i Michała Antoniego, który przejął opiekę nad Aleksandrem Michałem, w 1760 spowodowało konieczność samodzielnego działania w celu utrzymania wpływów politycznych.

Przejście do obozu dworskiego umożliwiło mu objęcie w 1762 buławy polnej litewskiej, chociaż czynnikiem decydującym był tu prawdopodobnie romans jego żony Magdaleny z synem pierwszego ministra Augusta III Henryka Brühla – Alojzym Fryderykiem.

W czasie elekcji lat 1763–1764 krótko przeciwstawiał się kandydaturze Stanisława Augusta Poniatowskiego, stając po stronie K. S. Radziwiłła. Szybko jednak przeszedł na stronę Familii, został członkiem konfederacji generalnej Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1764 rokuVolumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 73, a jego żona Magdalena nawiązała romans z nowo obranym królem (z którym miała dwoje dzieci). W 1765 został kawalerem Orderu Świętego StanisławaZbigniew Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006 s. 177.. W 1773 roku odznaczony został Orderem Świętego HubertaStanisław Łoza, Order domowy rycerski p.w. świętego Huberta, w: Broń i Barwa, 1935, r. II, nr 3, s. 63..

Wobec konfederacji barskiej zachowywał się biernie, dopuszczając do przejścia na stronę konfederatów części swoich wojsk. Wezwany do Warszawy w 1771 zgodził się przyjąć odpowiedzialność za lojalność wojsk litewskich. Mimo tego, iż nie złożył przysięgi na wierność Katarzynie II jako właściciel dóbr znajdujących się na terenie Rosji po I rozbiorze dzięki zachowawczej postawie w poprzednich latach żaden z majątków nie został mu odebrany.

Na Sejmie Rozbiorowym 1773–1775 wszedł w skład delegacji wyłonionej pod naciskiem dyplomatów trzech państw rozbiorczych, mającej przeprowadzić rozbiórRyszard Chojecki, Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r., w: Kwartalnik Historyczny, LXXIX, nr 3, 1972, s. 545–562.. Na Sejmie Rozbiorowym 1773–1775 został wybrany przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego do Rady NieustającejVolumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 86..

Dzięki postawie ugodowej i serwilistycznej wobec ambasadora Rosji Stackelbergiem uzyskuje w 1775 urząd kanclerza wielkiego litewskiego. Jako minister był bardzo mało aktywny politycznie, sporadycznie zabierając głos w sprawach istotnych dla kraju. Członek konfederacji Andrzeja Mokronowskiego w 1776 rokuVolumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 527.. W 1776 roku odznaczony rosyjskim Orderem św. Aleksandra NewskiegoБантыш-Каменский Н.Н. Списки кавалерам российских императорских орденов Св. Андрея Первозванного, Св. Екатерины, Св. Александра Невского и Св. Анны с учреждения до установления в 1797 году орденского капитула, 2005, s. 154..

Wybierany sędzią sejmowym na kadencje: 1782, 1785, 1787.

Był członkiem konfederacji Sejmu CzteroletniegoKalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 310.. Stanisław August Poniatowski uważał go za dobrego sędziego. Został w 1789 marszałkiem Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego. 3 maja 1791 przebywał prawdopodobnie w Warszawie, mimo iż został zaliczony do grona potencjalnych przeciwników Konstytucji.

Wyznaczony przez Katarzynę II na marszałka prorosyjskiej konfederacji, Aleksander Michał nie spieszył się z objęciem tej funkcji. Jeszcze 9 lipca 1792 informował króla, iż trzyma się z daleka od konfederacji targowickiej i najchętniej udałby się za granicę; jednak już 10 sierpnia do konfederacji targowickiej przystąpił. Uczestniczył w jej obradach od września 1792, stopniowo zapadając na zdrowiu.

W Różanie i w Dereczynie utrzymywał teatr dworski. Założył największą w Rzeczypospolitej szkołę muzyczną, operową i baletową, w której uczono dzieci poddanychbiogram z XXXIV tomu Polskiego Słownika Biograficznego autorstwa Zofii Zielińskiej.

Zmarł 28 maja 1793 w Warszawie

Był ojcem Franciszka.

Przypisy

Linki zewnętrzne Mowy i dokumenty Aleksandra Michała Sapiehy w bibliotece Polona

Kategoria:Podskarbiowie nadworni litewscy Kategoria:Członkowie delegacji Sejmu Rozbiorowego (1773–1775) Kategoria:Członkowie konfederacji Andrzeja Mokronowskiego 1776 Kategoria:Członkowie konfederacji Sejmu Czteroletniego Kategoria:Członkowie konfederacji Wielkiego Księstwa Litewskiego (1764) Kategoria:Generałowie majorowie armii Wielkiego Księstwa Litewskiego Kategoria:Hetmani polni litewscy Kategoria:Kanclerze wielcy litewscy Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita) Kategoria:Konsyliarze Rady Nieustającej Kategoria:Marszałkowie konfederacji generalnych litewskich Kategoria:Marszałkowie konfederacji targowickiej Kategoria:Marszałkowie sejmikowi (województwo wileńskie) Kategoria:Marszałkowie Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego Kategoria:Oboźni wielcy litewscy Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Huberta Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (powiat słonimski) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (powiat wileński) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (powiat wiłkomierski) Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1746 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1748 Kategoria:Posłowie na sejm nadzwyczajny 1750 Aleksander Michał Sapieha Kategoria:Senatorowie – asesorzy sądów sejmowych I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie na Sejmie Czteroletnim Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Augusta III Sasa Kategoria:Senatorowie za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Starostowie kazimierscy Kategoria:Starostowie mścibowscy Kategoria:Starostowie olsztyńscy Kategoria:Starostowie puńscy Kategoria:Urodzeni w 1730 Kategoria:Wojewodowie połoccy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Zmarli w 1793