Xawery Czernicki, właściwie Xawery Stanisław Czernicki herbu własnego (ur. 16 października 1882 w Giedejkach, zm. 11–13 maja 1940 w Katyniu) – kontradmirał Marynarki Wojennej II RP, inżynier budownictwa okrętowego, w latach 1932–1939 zastępca szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej i szef służb, uczestnik I wojny światowej, wojny polsko-bolszewickiej i II wojny światowej, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Urodził się 16 października 1882 w majątku Giedejki w powiecie oszmiańskim, w ziemiańskiej rodzinie szlacheckiej. Jego rodzicami byli Edward i Teresa z Bohuszewiczów. Jego ojciec podporucznik weteran Edward Czernicki (1843–1935) był uczestnikiem powstania styczniowegoPolska Zbrojna nr 356 z 28 grudnia 1935 roku, s. 6.. W latach 1893–1901 uczęszczał do Szkoły Realnej w Wilnie, gdzie zdał egzamin dojrzałości.

Służba w rosyjskiej Marynarce Wojennej W 1901 rozpoczął studia na Wydziale Budowy Okrętów Morskiej Szkoły Inżynieryjnej w Kronsztadzie, którą ukończył w 1905. Przez kolejny rok odbywał praktyki morskie. W 1906 został mianowany podporucznikiem Marynarki Wojennej Imperium Rosyjskiego i do 1908 był inżynierem okrętownictwa w Kronsztadzie. W latach 1908–1910 pracował w Rządowych Zakładach Budowy Okrętów w Sreteńsku, a następnie Bałtyckich Zakładach Budowy Okrętów w Petersburgu. Od 1910 roku był pomocnikiem głównego inżyniera, a następnie głównym inżynierem podczas budowy pancerników „Sewastopol” i „Pietropawłowsk” w stoczni morskiej w Petersburgu. W 1915 został dyrektorem budowy kadłubów okrętowych w stoczni Rewel (obecnie Tallinn). Tam taż w kwietniu 1918 dostał się do niemieckiego obozu jenieckiego. Pod koniec 1918 podał się do dymisji.

Służba w Marynarce Wojennej II RP Po zakończeniu I wojny światowej i odrodzeniu niepodległej Polski zgłosił się w 1920 do nowo utworzonej Marynarki Wojennej. W 1922 został zweryfikowany w stopniu komandora porucznika i wyznaczony na stanowisko szefa Służby Technicznej Flotylli Wiślanej w Modlinie, a następnie Komendanta Portu Wojennego Modlin i jednocześnie kierownika Wydziału Mechanicznego w Departamencie dla Spraw Morskich. W 1924 zasiadał w komisji zakupu ORP „Warta”, po czym pracował w Biurze Technicznym Nowych Budowli Kierownictwa Marynarki Wojennej. W tym czasie był także przewodniczącym komisji budowy infrastruktury Portu Wojennego Gdynia i członkiem komisji odbiorczej statków dla Żeglugi Polskiej. W 1926 został pierwszym szefem Administracji Kierownictwa Marynarki Wojennej. Od tego samego roku sprawował funkcję przewodniczącego Komisji Nadzorczej Budowy Okrętów we Francji. Kierował budową kontrtorpedowców ORP „Burza” i ORP „Wicher” oraz okrętów podwodnych typu „Wilk”. Powrócił do kraju w 1932 na stanowisko zastępcy szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej-szefa służb, które zajmował do wybuchu II wojny światowej. 19 marca 1939 został mianowany na stopień kontradmirała. Zainicjował budowę Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni i Wydziału Budowy Okrętów w Państwowej Szkole Technicznej w Warszawie. Ponadto był członkiem rady głównej i zarządu głównego Ligi Morskiej i Kolonialnej.

II wojna światowa Po agresji III Rzeszy na Polskę we wrześniu 1939 wraz z całym Kierownictwem Marynarki Wojennej ewakuował się pociągiem z Warszawy do Pińska, a potem do Brodowa. Następnie znalazł się we wsi Deraźne, którą po agresji ZSRR na Polskę zajęła Armia Czerwona. Został wzięty do niewoli sowieckiej i skierowany z grupą najwyższych oficerów do Równego (komendantem zgrupowania został wówczas kmdr por. Bolesław Sokołowski). Stamtąd zesłano go do obozów jenieckich w głąb ZSRR – na początku trafił do Ostaszkowa, a pod koniec listopada lub na początku grudnia 1939 do obozu Kozielskiego. Między 10 a 11 maja 1940 przekazano go do dyspozycji Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku. Został zamordowany między 11 a 13 maja 1940Zabici w Katyniu. Alfabetyczny spis 4415 jeńców polskich z Kozielska zabitych w kwietniu-maju 1940, według źródeł sowieckich, polskich i niemieckich, red. A. Gurjanow, A. Dzienkiewicz, Warszawa 2013 w Katyniu przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tego mordu grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 roku mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne, jednak jego zwłok nie zidentyfikowano, podobnie jak gen. dyw. Henryka Minkiewicza. Figuruje na liście wywózkowej nr 059/1 z maja 1940, pod numerem N-593-1-4352.

Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 został awansowany pośmiertnie na stopień wiceadmirała. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Życie prywatne 10 grudnia 1918 poślubił Serafinę Morgalin, dzieci nie miał. Interesował się sztuką i numizmatyką.

Awanse W Rosji podporucznik – 16 kwietnia 1905 porucznik – kwiecień 1907 sztabs-kapitan – 1 stycznia 1910 kapitan – kwiecień 1913 podpułkownik – maj 1917 W Polsce komandor porucznik – 1922 ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 7. lokatą w korpusie oficerów Marynarki Wojennej, korpus techniczny komandor – 1 stycznia 1929 ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1929 i 1. lokatą w korpusie oficerów Marynarki Wojennej, korpus techniczny kontradmirał – 19 marca 1939 wiceadmirał – pośmiertnie, 5 października 2007

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (9 listopada 1932) „za zasługi na polu organizacji wojska”. Krzyż Walecznych nr 6885 Złoty Krzyż Zasługi (16 marca 1928)M.P. z 1928 r. nr 65, poz. 88 „za zasługi na polu organizacji wojska” - jako Ksawery Czernicki. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Komandorski Orderu Miecza (Szwecja, 1935)Sveriges statskalender / 1940. Bihang, s. 17 Krzyż Oficerski Orderu Legii Honorowej (Francja, 1931) Order Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Order św. Anny (Imperium Rosyjskie)

Upamiętnienie W 1993 jego imieniem została nazwana Centralna Składnica Marynarki Wojennej.

Od 2001 okręt wsparcia logistycznego nosi nazwę ORP „Kontradmirał Xawery Czernicki”.

Jedna z gdyńskich ulic nosi jego imię.

Dwóm szkołom podstawowym nadano jego imię, w podgdyńskim Pogórzu i w Wielkim Podlesiuhttp://spwp.cba.pl/.

Na targach Balt-Military-Expo w Gdańsku jedną z nagród w dziedzinie budownictwa okrętowego jest Grand Prix im. Kontradmirała Xawerego Czernickiego.

W 2001 ukazała się książka pod redakcją Jerzego Przybylskiego pt. „Kontradmirał Xawery Stanisław Czernicki”.

Zobacz też generałowie i admirałowie II Rzeczypospolitej generałowie polscy w niewoli awanse generalskie oficerów II Rzeczypospolitej Polskiej z 2007 obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu

Przypisy

Bibliografia

Jan Kazimierz Sawicki: Kadry Morskie Rzeczypospolitej, tom II, część I, oprac. zbiorowe, Wyższa Szkoła Morska, Gdynia 1996, .

Kategoria:Członkowie Ligi Morskiej i Kolonialnej (1930–1939) X Kategoria:Kontradmirałowie II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Katyniu Kategoria:Polacy – Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Miecza Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Polacy w I wojnie światowej Kategoria:Polscy inżynierowie okrętowcy Kategoria:Polscy oficerowie rosyjskiej marynarki wojennej Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1882 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Generałowie Wojska Polskiego – ofiary zbrodni katyńskiej