Oflag VI B Dössel – niemiecki obóz jeniecki dla oficerów jeńców w Nadrenii Północnej-Westfalii (zachodni obszar Niemiec), powstał w 1940, 5 km na południowy zachód od Dössel (dzisiaj część miasta Warburg), w miejscu, gdzie wcześniej planowano budowę lotniska.

Historia Z początku umieszczono tutaj oficerów brytyjskich i francuskich. Pod koniec 1942 Brytyjczycy i Francuzi zostali przeniesieni do innych obozów. Na ich miejsce przybyli Polacy, głównie z Oflag IV C Colditz i 1077 oficerów polskich wydanych przez Rumunów.

Brytyjczycy zaczęli kopać tunel, a przed wyjazdem przekazali informacje o tym Polakom, którzy kontynuowali prace. 20 września 1943 47 oficerów polskich (m.in. Stanisław Fischer) prześlizgnęło się przez tunel. Już 24 września złapano 20 i przywieziono ich z powrotem do obozu, skąd następnego dnia zostali zabrani do Buchenwaldu i tam rozstrzelani. W ciągu następnych kilku dni złapano dalszych 17. Zabrani zostali do gestapo w Dortmundzie i tam zamordowani. Tylko 10 udało się pozostać na wolności i albo wrócić do Polski albo przedostać do wojsk alianckich.

Następna tragedia zdarzyła się rok później. 27 września 1944 w nocy bombowce brytyjskie, mając za cel stację kolejową w , omyłkowo zrzuciły bombę na obóz, zabijając 90 oficerów i raniąc 230, w tym m.in. gen. bryg. Wiktora Thommée, płk. Bolesława Borkowskiego, płk. Stefana Brzeszczyńskiego i mjr. Władysława Steblika. W sumie w Dössel zginęło 141 jeńców. Są pochowani na miejscowym cmentarzu.

Obóz został oswobodzony przez armię amerykańską 1 kwietnia 1945.

W 1960 r. powstał Klub Dösselczyków. Pamiętniki byłych jeńców są przechowane w Centralnym Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu.

Jeńcy

Lista jeńców, którzy uciekli z Oflagu VI B Dössel 19/20 września 1943Wincenty Kawalec, Pięćdziesięciu z Dössel, Seria z tygrysem, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1977, Wydanie III. Nazwisko i imię Stopień Data urodzenia Nr jeńca Barak Wynik ucieczki Begier Franciszek ppor. 23.11.1914 1671-XIB 26/2 zginął –Dortmund Beuth Kazimierz ppor. 2.04.1911 569-XIB 8 zginął – Dortmund Bohuszewicz Jerzy maj. lot. 8.09.1890 316-XIIA 28/5 zginął – Dortmund Chmiel Mieczysław ppor. 6.04.1915 96-IIA 27/4 zginął – Dortmund Czajkowski Czesław ppor. 2.09.1909 650-XIB 28/8 zginął – Dortmund Czenszak Aleksander ppor. 5.08.1913 185-VIIB 8 zginął – Dortmund Dietrich Tadeusz ppor. 19.11.1915 670-XIA 29/1 wrócił do kraju Dodacki Edward ppor. 26.05.1908 97-XIIA 38/6 zginął – Buchenwald Drzewiecki Zygmunt ppor. 27.12.1910 68-XIIA 26/8 zginął – Buchenwald Filipek Stanisław por. 17.12.1900 567-VIE 8 zginął – Dortmund Fura Edward por. 12.05.1910 498-VIE 11 zginął – Dortmund Iwacyk Władysław por. sap. 14.11.1914 414-IVC 28/4 uciekł do Belgii – zginął w partyzantce Jabłoński Henryk ppor. 12.07.1912 801-XIB 29/7 zginął – Buchenwald Kawalec Wincenty ppor. 31.10.1914 2832-XC 35/6 Wrócił do kraju Kobyłko Karol ppor. 23.02.1908 886-XIB 38/6 zginął – Dortmund Krünes Jerzy ppor. 24.08.1916 1164-XIA 26/8 zginął – Buchenwald Łysak Kazimierz por. sap. 3.12.1913 52934-XB 35/1 zginął – Dortmund Michalski Czesław ppor. 30.11.1912 492-XIB 8 zginął – Buchenwald Michel Jan ppor. lot. 16.05.1915 346-XIIA 28/6 zginął – Dortmund ur.Pabianice Mikulski Stanisław por. (?) 14.11.1899 530-IIB 38/5 zginął – Buchenwald Molenda Andrzej kpt. dypl. 18.04.1897 1041-XIB 29/7 wrócił do kraju Nowakowski Stanisław ppor. 1.10.1907 1553-XA 38/3 zginął – Buchenwald Osiecki Tadeusz ppor. 14.12.1911 1653-IIB 27/4 zginął – Buchenwald ur.Wylazłowo Pierzchalski Jan ppor. 8.12.1913 35483-XB 34/1 zginął – Buchenwald Piestrzyński Jerzy por. 2.08.1908 6939-XIA 26/2 wrócił do kraju – zginął w partyzantce Przeczek Adolf ppor. 12.08.1912 159-IVC 28/4 zginął – Dortmund Pszczółkowski Władysław ppor. 14.08.1912 652-IVC 28/4 uciekł do Belgii – zginął w partyzantce Sawicki Czesław por. sap. 16.07.1911 52984-XB 35/3 zginął – Dortmund Sawicki Tadeusz ppor. 7.03.1912 501-XIIA 8 zginął – Buchenwald Skrzymowski Jerzy ppor. 21.01.1920 196-IIA 28/2 wrócił do kraju – zginął w powstaniu warszawskim Spałek Stanisław por. 24.01.1914 15297-VIIA 28/8 zginął – Dortmund Szajewski Michał ppor. 7.03.1912 1301-XIB 8 zginął – Buchenwald Szczepanowski Witold ppor. mar. 17.12.1915 52588-XB 26/6 zginął – Buchenwald Stec Jan ppor. 19.02.1916 722-XVIIIC 27/4 zginął – Buchenwald Stokwisz Stanisław ppor. 23.08.1915 1660-IIA 27/4 zginął – Buchenwald Tyrlik Ludwik ppor. 15.04.1911 119-XIB 28/8 zginął – egzekucja po schwytaniu (wg rodziny) Urbański Stanisław vel Urban Stanisław por. 12.01.1912 1613-XIB 29/7 zginął – Buchenwald Walecki Stanisław ppor. 28.11.1912 1346-XIB 27/1 zginął – Buchenwald Wysocki Józef ppor. 2.01.1913 1394-XIB 28/8 zginął – Dortmund Zieleniewski Jan por. 8.02.1901 158-XIB 38/3 wrócił do kraju Zimiński Władysław por. 15.03.1909 32040-XIIIA 33/2 uciekł do Szwajcarii Złotowski Witold ppor. 10.10.1914 231-XIIA 28/4 zginął – Dortmund Żytnicki Jan Stefan por. 20.08.1920 440-XA 38/1 zginął – Buchenwald Baumgart Franciszek Leonard (ps. Zwijacz Jan) ppor. (kpr.) 14.10.1914 15335-VIIA 38/6 wrócił do kraju Chojnowski Stanisław szer. 15.05.1916 1009-XA 17 zginął – Dortmund Dzik Kazimierz szer. 6.04.1914 10400-VIA sta 19 zginął – Buchenwald Fiszer Stanisław pchor. ? 1215-XIA 15 zginął – Buchenwald

Lista oficerów poległych podczas bombardowania oflagu 27 września 1944Tadeusz Kryska-Karski, Straty korpusu oficerskiego 1939-1945, Londyn 1996, passim. thumb|upright=1.5|Plan obozu z 1940 r. thumb|Tablica pamiątkowa na pomniku na cmentarzu w Dössel (2019) thumb|Groby polskich jeńców na cmentarzu w Dössel (2019) Banasiak Michał, kpt. sł. st. łącz. dow. łącz. 7 DP Bartoszewski (Bartoszewicz?) Stanisław, ppor. rez. piech. 63 pp Bianchi Leon, VM, płk. dypl. sł. st. sap. (pośm.), dow. sap. A. „Poznań” Biega Stanisław, VM ppłk, dypl. sł. st. sap. (pośm.), sztab A. „Poznań” Błaszczyk Stanisław, rtm. kaw. (?) Borkowski Roman, kpt. sł. st. int., szef int. 5 DP Brzeziński Józef, oficer Buchta Ernest, VM, mjr dypl. sł. st. piech., sztab A. „Modlin” Burakiewicz Stefan, ppor. Ciesielski Antoni, por. sł. st. piech., dow. plut. pgaz. 2 pp Leg. Dąbrowski Antoni II, VM, mjr dypl. sł. st. piech., w I Oddz. sztabu A. „Poznań” Dąbrowski Marian Kazimierz, kpt. sł. st. adm., CWPiech. Dąbrowski Marian Mieczysław, por. sł. st. piech., w 49 pp Dokurno Ksawery, por. art. (ur. 19 I 1914), 15 pal Dobrzyński Tadeusz, inż., kmdr ppor. sł. st. mar. (pośm.) Domański Paweł, por. rez. art., w 27 pal–u Flis Roman, por. rez. piech., dow. 6 / 26 pp Goetzendorf-Grabowski Tadeusz Adam, mjr rez. art., ofic. kadra OK. VIII Groblewski Wojciech, ppor. Grudziński Tadeusz, por. piech. (pośm.) Gryszan Witold, por. br. panc. rez., 7 bpanc. Jakubowski Wiesław, ppor. sł. st. piech., dow. I / 2 ckm / 67 pp Janitz Klemens, mjr sł. st. piech. (pośm.), dow. 7 / 71 pp Jedliczka Kazimierz Apolinary, por. rez. uzbr. (pośm.), kadra 5 oddz. sł. uzbr. Kałwiński (Kalwiński?) Kazimierz, ppor. rez. piech., dow. II / komp. ppanc / 60 pp Kasiura Feliks, ppor. rez. piech., płatnik III / 9 pal Kisieliński Stanisław, ppor. rez. art., ofic. broni 9 pal Kluszczyński Norbert Adam, kpt. sł. st. piech., dow 1 ckm / 2 pgr.(1 D Gren.) Kołodziejski Emilian, ppor. rez. lekarz Korsak Wacław, mjr sł. st. piech., dow I / 9 pp Leg Korzeniowski Jan, por. rez. piech. Kozłowski Romuald Wacław, kpt. sł. st. art., sztab AD 5 DP Królikiewicz Stanisław, ppor. Krzyszkowski Zygmunt, ppor. Krzywobłocki Mieczysław, ppłk. piech. st. sp. Kuszeliński Zygmunt, ppor. Lipiński Józef, ppor. rez. piech. 82 pp Lisiński Antoni, por. art. (pośm.) Losert Eugeniusz Franciszek, mjr sł. st. piech. (pośm.), sztab 23 DP Łączyński Włodzimierz Hipolit, mjr sł. st. kaw., z – ca dow. 2 psk Woł. Br. Kaw. Łępicki (Łempicki?) Sławomir, por. sł. st. art., dow. 3 / 4 pal–u Maj Feliks Julian, por. art. (pośm.), ofic. ogn. 6 / 8 pal–u Majewski Piotr, kpt. sł. st. art., dow. I / 8 pal–u Makacewicz Bazyli, ppor. Malinowski Władysław, kpt. dypl. sł. st. piech., sztab 41 DP rez., potem 44 DP rez. Maresz Tadeusz, kpt. rez. piech. (pośm.) Maś Jan Wincenty, kpt. sł. st. piech., I adiut. 26 pp Matysek Tadeusz Józef, dr, ppłk. sł. st. aud., szef WSO Nr IV Matzner Stanisław Marian, ppłk. sł. st. art., CWArt. Michałkiewicz Tadeusz Józef, ppor. Motyliński Kazimierz, por. rez. art., adiut. II / 14 pal Mueller Czesław, kpt. sł. st. piech., dow. 4 / 10 pp Napiórkowski Aleksander, ppor. kaw. Niedenthal Adam, ppor. piech. rez., 210 pp Niesiołowski Andrzej, dr, ppor. rez. br. panc., kadra 7 d. samoch. Niestrzęba Jan Tadeusz, mgr, por. rez. art., 5 lub 12 pal (obrońca Helu) Nowosielski Stanisław, ppor. rez. art., 16 pal Nyk Kazimierz, ppor. mar. Panek Bronisław, ppor. Piechocki Jerzy, ppor. piech., dow. I / sam. komp. ckm / 9 DP Pięta Franciszek, por. rez. int., PKU Królewska Huta Pleciński Feliks Bogdan, por. rez. art. (pośm.), ofic. żywn. III / 17 pal–u Polek Stefan Szymon, kpt. sł. st. piech., ofic. inf. 40 pp Pozorski Hubert, ppor. rez. piech., 70 pp Przybysz Bolesław, ppor. rez. piech. 62 pp Przyłuski Marian, mjr. sł. st. piech., kmdt Placu Kielce Radawski Franciszek Józef, ppor. Romanowski Marian Stefan, kpt. sł. st. mar. (obrońca Helu) Sacewicz Wacław, nadkom. SG Sawka Zenon Wiktor, kpt. sł. st. piech., dow. 9 / 80 pp Seniuta Jan, por. sł. st. br. panc., 1 d. poc. panc. Seyk Henryk Leon, por. rez. br. panc., 1 d. panc. Sims Armin Rigo, ppor. rez. art., ofic. ogn. 7 / 7 pal–u Stec Kazimierz, kpt. sł. st. art., dow. 3 / 78 dal Szawelski Jan Izajasz, kpt. sł. st. art., sztab 9 DP Szymański Roman Jan, ppor. rez. piech., dow. I / 2 / 7 bs Szymański Zdzisław Henryk, ppłk. dypl. sł. st. piech. (pośm.), sztab A. „Poznań” Tuchoniewicz Zdzisław, ppor. Witaszek Mieczysław, kpt. rez. piech., ofic. Str. Gr. Władziński Wacław, por. sł. st. łącz., dow. plut. w komp. tel. 5 DP Wojciechowski Leon, VM, kpt. sł. st. art., dow. 1 / 25 pal–u Wójcik Roman Szymon, kpt. sł. st. adm. int., B. Adm. Armii Wysocki Wacław, ppor. Wysocki Władysław, kpt. sł. st. piech., dow. komp. zwiadu 66 pp genZacny Gustaw, VM, ppłk. sł. st. piech., dow. 1 bs Zadora-Zadorecki Eustachy Włodzimierz, kpt. st. sp. art., 7 dak (SGO Polesie) Zarębski Stanisław, kpt. adm. (piech.), PUWFiPW Zieliński Edward, por. rez. kaw. (pośm.), 11 p. uł. (?) Złotkowski Wiktor, kpt. sł. st. obs., MDLot Żuk-Rybicki Tomasz Marian, ppłk. sł. st. aud., szef WSO nr IX Brześć n. Bugiem

Po raz drugi bomby spadły na oflag 20 III 1945 r. Polegli wówczas:

Budziński Wit mjr dypl. sł. st. pil., d-two Obr. W-wy Kruszewski Zygmunt kpt. obs. Zamecki Jan Mieczysław ppłk sł. st. uzbr., Insp. uzbr. MSW wojsk.

Przypisy

Bibliografia Szymon Datner, Tragedia w Doessel, Warszawa 1970.

Józef Fischer, Przerwane życie jeńca – zbrodnia wojenna. Stanisław Fischer 1913-1943, Kraków 2008.

Linki zewnętrzne

Strona poświęcona cmentarzowi w Doessel http://polskienekropolie.de/doku.php?id=pl:doessel

Dössel Kategoria:Powiat Höxter