Henryk Karkosza

Henryk Władysław Karkosza (ur. 25 maja 1953Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–1989. Tom 2, wyd. Ośrodek Karta, Warszawa 2002, s. 158–160 (biogram autorstwa Krzysztofa Burnetki).Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989. Tom 4, wyd. Stowarzyszenie Pokolenie i IPN, Warszawa 2020, s. 158–159 (biogram autorstwa Henryka Głębockiego). w Mielcu, zm. 24 stycznia 2023) – polski działacz opozycyjny w PRL, wydawca publikacji drugiego obiegu, równocześnie tajny współpracownik Służby Bezpieczeństwa.

Życiorys Od 1976 do lutego 1978 pracował jako młodszy inspektor sekcji kryminalnej Wydziału Dochodzeniowo-Śledczego Komendy Wojewódzkiej MO w TarnowieJarosław Szarek Czarne juwenalia. Rzecz o Studenckim Komitecie Solidarności, wyd. Znak, Kraków 2007, s. 129.. W 1978 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. Od 1978 był zatrudniony w PKO BP. Od tego samego roku zajmował się poligrafią Studenckiego Komitetu Solidarności w Krakowie. Jesienią 1978 przejął kierowanie założoną przez SKS Krakowską Oficyną StudentówCecylia Kuta Niecenzurowane. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie w latach 1976–1990, wyd IPN, Kraków 2019, s. 315., która od 1979 działała samodzielnie, a od początku 1980 pod nazwą Wydawnictwo KOS. Był też członkiem rady programowej wydawnictwa, które zajmowało się przede wszystkim literaturą piękną oraz w mniejszym zakresie publicystykąCecylia Kuta Niecenzurowane. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie w latach 1976–1990, wyd IPN, Kraków 2019, s. 316.. Równocześnie od lutego 1979 był jednym z najważniejszych i najlepiej opłacanych tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa w Krakowie, zajmował się inwigilacją struktur opozycyjnych (poza SKS, także ROPCiO, KPN i RMP), w szczególności zajmował się podziemną działalnością wydawniczą, kontynuował tę działalnością także w latach 80., posługiwał się pseudonimem „Monika”Cecylia Kuta Niecenzurowane. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie w latach 1976–1990, wyd IPN, Kraków 2019, s. 471–475.Ewa Zając, Henryk Głębocki „Ketman” i „Monika” – żywoty równoległe, s. 77, 82.. Dzięki tej współpracy SB prowadziła działalność dezintegrującą środowisko opozycyjne, m.in. starało się zdyskredytować zaangażowanego w druk wydawnictw SKS Andrzeja Mietkowskiego, skłócić SKS z krakowskim środowiskiem Ruchu Młodej Polski, próbowała wpływać na treści podejmowane w drugim obieguJarosław Szarek Czarne juwenalia. Rzecz o Studenckim Komitecie Solidarności, wyd. Znak, Kraków 2007, s. 130, 131, 137..

Od września 1980 uczestniczył w działalności NSZZ „Solidarność”, udostępnił swoje mieszkanie na punkt konsultacyjny związku, drukował instrukcje dotyczące zakładania organizacji związkowych, został przewodniczącym komisji zakładowej „Solidarności” w swoim zakładzie pracy, a następnie zorganizował w oparciu o swoje wydawnictwo bazę wydawniczo-poligraficzną związku, drukował m.in. ulotki, plakaty i biuletyny związkowe, jak również biuletyny krakowskiego Niezależnego Zrzeszenia StudentówCecylia Kuta Niecenzurowane. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie w latach 1976–1990, wyd IPN, Kraków 2019, s. 317.. Równocześnie Wydawnictwo KOS w dalszym ciągu wydawało literaturę piękną. W tym czasie zajmował się równocześnie inwigilacją struktur związkowych, informował o podziałach i konfliktach personalnych, a także o strukturach poligraficznychEwa Zając, Henryk Głębocki „Ketman” i „Monika” – żywoty równoległe, s. 97..

13 grudnia 1981 został internowany, przebywał w zakładzie karnym w Wiśniczu, a następnie obozie w Jaworzu. W maju 1982 został zwolniony, otrzymał wymówienie z pracy, zajął się działalnością podziemną, tworząc Oficynę Literacką (OL), największe krakowskie wydawnictwo podziemne, specjalizujące się w literaturze pięknej i cechujące się profesjonalnym drukiem (potajemnie korzystano z oficjalnych drukarni)Cecylia Kuta Niecenzurowane. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie w latach 1976–1990, wyd IPN, Kraków 2019, s. 326.. Od jesieni 1985 był przedstawicielem OL jako jedynego wydawnictwa pozawarszawskiego w Funduszu Wydawnictw Niezależnych. W ramach funduszu opiniował wnioski o dotacje krakowskich wydawnictw podziemnych i pośredniczył w przekazywaniu pieniędzy i sprzętu. Służba Bezpieczeństwa umożliwiła mu eliminowanie niektórych konkurencyjnych wydawców oraz preferowanie przy finansowaniu wydawnictw umiarkowanych z punktu widzenia władz PRLCecylia Kuta Niecenzurowane. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie w latach 1976–1990, wyd IPN, Kraków 2019, s. 365.. Służby PRL mogły także dzięki jego działalności likwidować niektóre punkty poligraficzne, a także represjonować osoby zaangażowane w działalność podziemnąCecylia Kuta Niecenzurowane. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie w latach 1976–1990, wyd IPN, Kraków 2019, s. 544, 595, 596, 598.. Jego wydawnictwo zostało w 1986 laureatem Nagrody Komitetu Kultury Niezależnej. Jako tajny współpracownik był zarejestrowany do stycznia 1990.

W 1989 włączył się w kampanię wyborczą Komitetu Obywatelskiego „Solidarności” przed wyborami do Sejmu i Senatu, drukując w ramach swojego wydawnictwa ulotki i biuletyn komitetu. Od 1990 prowadził legalnie działającą Oficynę Literacką.

W 2004 jego współpracę z SB ujawnili, na podstawie dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej, działacze krakowskiego SKS. Początkowo informacje te spotkały się z niedowierzaniem opinii publicznejEwa Zając, Henryk Głębocki „Ketman” i „Monika” – żywoty równoległe, s. 76..

Henryk Karkosza zaprzeczył współpracy i wystąpił o autolustrację, ale postępowanie z jego udziałem zostało umorzone. Sąd stwierdził, że procesowi lustracyjnemu nie mogą się poddać osoby nie sprawujące funkcji publicznej.

Zobacz też Lesław Maleszka

Przypisy

Linki zewnętrzne Artykuł o tajnych współpracownikach SB „Monika” i „Ketman”

Kategoria:Członkowie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (1980–1989) Kategoria:Działacze SKS Kategoria:Internowani w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 1981–1982 Kategoria:Ludzie związani z bankowością w Polsce Kategoria:Ludzie związani z Krakowem Kategoria:Polscy wydawcy Kategoria:Tajni współpracownicy Służby Bezpieczeństwa PRL Kategoria:Urodzeni w 1953 Kategoria:Wydawcy podziemni w PRL (1976–1989) Kategoria:Zmarli w 2023 Kategoria:Ludzie urodzeni w Mielcu